નારદ પુરાણ · અધ્યાય 1.125

ઇતિ શ્રીબૃહન્નારદીયપુરાણે પૂર્વભાગે બૃહદુપાખ્યાને ચતુર્થપાદે દ્વાદશમાસસ્થિતપૌર્ણમાસ્ય માવાસ્યાવ્રતકથનં નામ ચતુર્વિંશત્યધિકશતમો ઽધ્યાયઃ
સૂત ઉવાચ
ઇત્યેવમુક્ત્વા મુનિના હિ પૃષ્ટાસ્તે વૈ કુમારાઃ કિલ નારદેન ।
સંપૂજિતાઃ શાસ્ત્રવિદાં વરિષ્ઠાઃ કૃતાહ્નિકા જગ્મુરુમેશલોકમ્

તત્રેશમગ્ર્યર્કનિભૈર્મુનીન્દ્રૈઃ શ્રીવામદેવાદિભિરર્ચિતાઙ્ઘ્રિમ્ ।
સુરાસુરેન્દ્રૈરભિવન્દ્યમુગ્રં નત્વાજ્ઞયા તસ્ય નિષેદુરુર્વ્યામ્

શ્રુત્વાથ તત્રાખિલશાસ્ત્રસારં શિવાગમં તે પશુપાશમોક્ષણમ્ ।
જગ્મુસ્તતો જ્ઞાનઘનસ્વરૂપા નત્વા પુરારિં સ્વપિતુર્નિકાશમ્

તત્પાદપદ્મે પ્રણતિં વિધાય પિત્રાપિ સત્કૃત્ય સભાજિતાસ્તે ।
લબ્ધ્વાશિષો ઽદ્યાપિ ચરન્તિ શશ્વલ્લોકેષુ તીર્થાનિ ચ તીર્થભૂતાઃ

જગ્મુસ્તતો વૈ બદરીવનાન્તે સુરેન્દ્રવર્ગૈરુપસેવ્યમાનમ્ ।
દધ્યુશ્ચિરં વિષ્ણુપદાબ્જમવ્યયં ધ્યાયન્તિ યદ્યતયો વીતરાગાઃ

નારદો ઽપિ તતો વિપ્રા કુમારેભ્યઃ સમીહિતમ્ ।
લબ્ધ્વા જ્ઞાનં સવિજ્ઞાનં ભૃશં પ્રીતમના હ્યભૂત્

સ તસ્માત્સ્વર્ણદીતીરાદાગત્ય પિતુરન્તિકે ।
પ્રણમ્ય સત્કૃતઃ પિત્રા બ્રહ્મણા નિષસાદ ચ

કુમારેભ્યઃ શ્રુતં યચ્ચ જ્ઞાનં વિજ્ઞાનસંયુતમ્ ।
વર્ણયામાસ તત્ત્વેન સો ઽપિ શ્રુત્વા મુમોદ ચ

અથ પ્રણમ્ય શિરસા લબ્ધાશીર્મુનિસત્તમઃ ।
આજગામ ચ કૈલાસં મુનિસિદ્ધનિષેવિતમ્

નાનાશ્ચર્યમયં શશ્વત્સર્વર્ત્તુકુસુમદ્રુમૈઃ ।
મન્દારૈઃ પારિજાતૈશ્ચ ચંપકાશોકવઞ્જુલૈઃ

અન્યૈશ્ચ વિવિધૈર્વૃક્ષૈર્નાનાપક્ષિગણાવૃતૈઃ ।
વાતોદ્ધૂતશિખૈઃ પાન્થાનાહ્વયદ્ભિરિવાવૃતમ્

નાનામૃગગણાકીર્ણં સિદ્ધકિન્નરસંકુલમ્ ।
સરોભિઃ સ્વચ્છસલિલૈર્લસત્કાઞ્ચનપઙ્કજૈઃ

શોભિતં સારસૈર્હંસૈશ્ચક્રાહ્વાદ્યૈર્નિનાદિતમ્ ।
સ્વર્દ્ધનીપાતનિર્ ઘૃષ્ટં ક્રીડદ્ભિશ્ચાપ્સરોગણૈઃ

સલિલે ઽલકનન્દાયાઃ કુચકુઙ્કુમપિઙ્ગલે ।
આમોદમુદિતૈર્નાગૈઃ સલિલૈઃ પુષ્કરોદ્ધૃતૈઃ

સ્નાપયદ્ભિઃ કરેણૂશ્ચ કલભાંશ્ચ સમાકુલે ।
અથ શ્વેતાભ્રસદૃશે શૃઙ્ગે તસ્ય ચ ભૂભૃતઃ

વટં કાલાભ્રસદૃશં દદર્શ શતયોજનમ્ ।
તસ્યાધસ્તાત્સમાસીનં યોગિમણ્ડલમધ્યગમ્

કપર્દિનં વિરૂપાક્ષ વ્યાઘ્રચર્માંબરાવૃતમ્ ।
ભૂતિભૂષિતસર્વાઙ્ગં નાગભૂષણભૂષિતમ્

રુદ્રાક્ષમાલયા શશ્વચ્છોભિતં ચન્દ્રશેખરમ્ ।
તં દૃષ્ટ્વા નારદો વિપ્રા ભક્તિનમ્રાત્મકન્ધરઃ

નનામ્ શિરસા તસ્ય પાદયોર્જગદીશિતુઃ ।
તતઃ પ્રસન્નમનસા સ્તુત્વા વાગ્ભિર્વૃષધ્વજમ્

નિષસાદાજ્ઞયા સ્થાણોઃ સત્કૃતો યોગિભિસ્તદા ।
અથાપૃચ્છચ્ચ કુશલં નારદં જગતાં ગુરુઃ

સ ચ પ્રાહ પ્રસાદેન ભવતઃ સર્વમસ્તિ મે ।
સર્વેષાં યોગિવર્યાણાં શૃણ્વતાં તત્ર વાડવાઃ

પપ્રચ્છ શાંભિવં જ્ઞાનં પશુપાશવિમોક્ષણમ્ ।
સ શિવઃ સાદરં તસ્ય ભક્ત્યા સંતુષ્ટમાનસઃ

યોગમષ્ટાઙ્ગસંયુક્તં પ્રાહ પ્રણતવત્સલઃ ।
સ લબ્ધ્વા શાંભવં જ્ઞાનં શઙ્કરાલ્લોકશઙ્કરાત્

સુપ્રસન્નમના નત્વા યયૌ નારાયણાન્તિકમ્ ।
તત્રાપિ નારદો ઽભીક્ષ્ણં ગતાગતપરાયણઃ

સેવિતં યોગિભિઃ સિદ્ધૈર્નારાયણમતોષયત્ ।
એતદ્વઃ કીર્તિતં વિપ્રા નારદીયં મહન્મયા

ઉપાખ્યાનં વેદસમં સર્વશાસ્ત્રનિદર્શનમ્ ।
ચતુષ્પાદસમાયુક્તં શૃણ્વતાં જ્ઞાનવર્દ્ધનમ્

ય એતત્કીર્તયેદ્વિપ્રા નારદીયં શિવાલયે ।
સમાજે દ્વિજમુખ્યાનાં તથા કેશવમન્દિરે

મથુરાયાં પ્રયાગે ચ પુરુષોત્તમસન્નિધૌ ।
સેતૌ કાઞ્ચ્યાં કુશસ્થલ્યાં ગઙ્ગાદ્વારે કુશસ્થલે

પુષ્કરેષુ નદીતીરે યત્ર કુત્રાપિ ભક્તિમાન્ ।
સ લભેત્સર્વય જ્ઞાનાં તીર્થાનાં ચ ફલં મહત્

દાનાનાં ચાપિ સર્વેષાં તપસાં વાપ્યશેષતઃ ।
ઉપવાસપરો વાપિ હવિષ્યાશી જિતેન્દ્રિયઃ

શ્રોતા ચૈવ તથા વક્તા નારાયણપરાયણઃ ।
શિવભક્તિરતો વાપિ શૃણ્વન્ સિદ્ધિમવાપ્નુયાત્

અસ્નિન્નશેષપુણ્યાનાં સિદ્ધીનાં ચ સમુદ્ભવઃ ।
કથિતઃ સર્વપાપઘ્નઃ પઠતાં શૃણ્વતાં સદા

કલિદોષહરં પુંસાં સર્વસંપત્તિવર્દ્ધનમ્ ।
સર્વેષામીપ્સિતં ચેદં સર્વજ્ઞાનપ્રકાશકમ્

શૈવાનાં વૈષ્ણવાનાં ચ શાક્તાનાં સૂયસેવિનામ્ ।
તથૈવ ગાણપત્યાનાં વર્ણાશ્રમવતાં દ્વિજાઃ

તપસાં ચ વ્રતાનાં ચ ફલાનાં સંપ્રકાશકમ્ ।
મન્ત્રાણાં ચૈવ યન્ત્રાણાં વેદાઙ્ગાનાં વિભાગશઃ

તથાગમાનાં સાંખ્યાનાં વેદાનાં ચૈવ સંગ્રહમ્ ।
ય એતત્પઠતે ભક્ત્યા શૃણુયાદ્વા સમાહિતઃ

સ લભેદ્વાઞ્છિતાન્કામાન્દેવાદિષ્વપિ દુર્લભાન્ ।
શ્રુત્વેદં નારદીયં તુ પુરાણં વેદસંમિતમ્

વાચકં પૂજયેદ્ભક્ત્યા ધનરત્નાંશુકાદિભિઃ ।
ભૂમિદાનૈર્ગવાં દાનૈ રત્નદાનૈશ્ચ સંતતમ્

હસ્ત્યશ્વરથદાનૈશ્ચ પ્રીણયેત્સતતં ગુરુમ્ ।
યસ્તુ વ્યાકુરુતે વિપ્રાઃ પુરાણં ધર્મસંગ્રહમ્

ચતુર્વર્ગપ્રદં નૄણાં કો ઽન્યસ્તત્સદૃશો ગુરુઃ ।
કાયેન મનસા વાચા ધનાદ્યૈરપિ સંતતમ્

પ્રિયં સમાચરેત્તસ્ય ગુરોર્દ્ધર્મોપદેશિનઃ ।
શ્રુત્વા પુરાણં વિધિવદ્ધોમં કૃત્વા સુરાર્ચનમ્

બ્રાહ્મણાન્ભોજયેત્પશ્ચાચ્છતં મિષ્ટાન્નપાયસૈઃ ।
દક્ષિણાં પ્રદદેચ્છક્ત્યા ભક્ત્યા પ્રીયેત માધવઃ

યથા શ્રેષ્ઠા નદી ગઙ્ગા પુષ્કરં ચ સરો યથા ।
કાશી પુરી નગો મેરુર્દેવો નારાયણો હરિઃ

કૃતં યુગં સામવેદો ધેનુર્વિપ્રો ઽન્નમંબુ ચ ।
માર્ગો મૃગેન્દ્રઃ પુરુષો ઽશ્વત્થઃ પ્રહ્લાદ આનનમ્

ઉચ્ચૈઃ શ્રવા વસંતશ્ચ જપઃ શેષોર્ઽયમા ધનુઃ ।
પાવકો વિષ્ણુરિન્દ્રશ્ચ કપિલો વાક્પતિઃ કવિઃ

અર્જુનો હનુમાન્દર્ભશ્ચિત્તં ચિત્રરથોંઽબુજમ્ ।
ઉર્વશી કાઞ્ચનં યદ્વચ્છ્રેષ્ટાશ્ચૈતે સ્વજાતિષુ

તથૈવ નારદીયં તુ પુરાણેષુ પ્રકીર્તિતમ્ ।
શાન્તિરસ્તુ શિવં ચાસ્તુ સર્વેષાં વો દ્વિજોત્તમાઃ

ગમિષ્યામિ ગુરોઃ પાર્ંશ્વં વ્યાસસ્યામિતતેજસઃ ।
ઇત્યુક્ત્વાભ્યર્ચિતઃ સૂતઃ શૌનકાદ્યૈર્મહાત્મભિઃ

આજ્ઞપ્તશ્ચ પુનઃ સર્વૈર્દર્શનાર્થં ગુરોર્યયૌ ।
તે ઽપિ સર્વે દ્વિજશ્રેષ્ઠાઃ શૌનકાદ્યાઃ સમાહિતાઃ ।
શ્રુતં સમ્યગનુષ્ઠાય તત્ર તસ્થુશ્ચ સત્રિણઃ

કલિકલ્મષવિષનાશનં હરિં યો જપપૂજનવિધિભેષજોપસેવી ।
સ તુ નિર્વિષમનસા સમેત્ય યાગં લભતે સતમભીપ્સિતં હિ લોકમ્