નારદ પુરાણ · અધ્યાય 1.122

ઇતિ શ્રીબૃહન્નારદીયપુરાણે બૃહદુપાખ્યાને પૂર્વભાગે ચતુર્થપાદે દ્વાદશમાસસ્ય દ્વાદશીવ્રતનિરૂપણં નામૈકવિંશત્યધિકશતતમો ઽધ્યાયઃ
સનાતન ઉવાચ
અથાતઋ સંપ્રવક્ષ્યામિ ત્રયોદશ્યા વ્રતાનિ તે ।
યાનિ કૃત્વા નરો ભક્ત્યા સુભગો જાયતે ભુવિ

મધૌ શુક્લત્રયોદશ્યાં મદનં ચન્દનાત્મકમ્ ।
કૃત્વા સંપૂજ્ય યત્નેન વીજેયવ્દ્યજનેન ચ

તતઃ સંક્ષુધિતઃ કામઃ પુત્રપૌત્રવિવર્દ્ધનઃ ।
અનઙ્ગપૂજાપ્યત્રોક્તા તાં નિબોધ મુનીશ્વર

સિન્દૂરરજનીરાગૈઃ ફલકે ઽનઙ્ગમાલિખેત્ ।
રતિપ્રીતિયુતં શ્લક્ષ્ણં પુષ્પચાપેષુધારિણમ્

કામદેવં વસન્તં ચ વાજિવક્ત્રં વૃષધ્વજમ્ ।
મધ્યાહ્ને પૂજયેદ્ભક્ત્યા ગન્ધસ્રગ્ભૂષણાંશુકૈઃ

ક્ષભ્યૈર્નાનાવિધૈશ્ચાપિ મન્ત્રેણાનેન નારદ ।
નમો મારાય કામાય કામદેવસ્ય મૂર્ત્તયે

બ્રહ્મવિષ્ણુશિવેન્દ્રાણાં મનઃભોભકરાય વૈ ।
તત્તસ્યાગ્રતો ભક્ત્યા પૂજયેદઙ્ગનાપતિમ્

વસ્ત્રમાલ્યાવિભૂષાદ્યૈઃ કામો ઽયમિતિ ચિન્તયેત્ ।
સંપૂજ્ય દ્વિજદાંપત્યં ગન્ધવસ્ત્રવિભૂષણૈઃ

એવં યઃ કુરુતે વિપ્ર વર્ષે વર્ષે મહોત્સવમ્ ।
વસંતસમયે પ્રાપ્તે હૃષ્ટઃ પુષ્ટઃ સદૈવ સઃ

પ્રતિમાસં પૂજયેદ્વા યાવદ્વર્ષં સમાપ્યતે ।
મદનં હૃદ્ભવં કામં મન્મથં ચ રતિપ્રિયમ્

અનઙ્ગં ચૈવ કન્દર્પં પૂજયેન્મકરધ્વજમ્ ।
કુસુમાયુધસંજ્ઞં ચ તતઃ પશ્ચાન્મનોભવમ્

વિષમેષુ તથા વિપ્ર માલર્તાપ્રિયમિત્યપિ ।
અજાયા દાનમપ્યુક્તં સ્નાત્વા નદ્યા વિધાનતઃ

અજાઃ પયસ્વિનીર્દદ્યાદ્દરિદ્રાય કુટુંબિને ।
ભૂયસ્ત્વનેન દાનેન સ લોકે નૈવ જાયતે

યદીયં શનિના યુક્તા સા મહાવારુણી સ્મૃતા ।
ગઙ્ગાયાં યદિ લભ્યેત કોટિસૂર્યગ્રહાધિકા

શુભયોગઃ શતર્ક્ષં ચ શનૌ કામે મધૌ સિતે ।
મહામહેતિ વિખ્યાતા કુલકોટિવિમુક્તિદા

રાધશુક્લત્રયોદશ્યાં કામદેવવ્રતં સ્મૃતમ્ ।
તત્ર ગન્ધાદિભિઃ કામં પૂજયેદુપવાસવાન્

પ્રતિમાસં તતઃ પશ્ચાત્ત્રયોદશ્યાં સિતે દલે ।
એવમેવ વ્રતં કાર્યં વર્ષાન્તે ગામલઙ્કૃતામ્

દદ્યાદ્વિપ્રાય સત્કૃત્ય વ્રતસાંગત્વસિદ્ધયે ।
જ્યેષ્ઠશુક્લત્રયોદશ્યાં દૌર્ભાગ્યશમનં વ્રતમ્

તત્ર સ્નાત્વા નદીતોયે પૂજયેચ્છુચિદેશજમ્ ।
શ્વેતમન્દારમર્કં વા કરવીરં ચ રક્તકમ્

નિરીક્ષ્ય ગગને સૂર્યં પ્રાર્થયેન્મન્ત્રતસ્તદા ।
મન્દારકરવીરાર્કા ભવન્તો ભાસ્કરાંશજાઃ

પૂજિતા મમ દૌર્ભાગ્યં નાશયન્તુ નમો ઽસ્તુ વઃ ।
ઇત્થં યોર્ઽચયતે ભક્ત્યા વર્ષે વર્ષે દ્રુમત્રયમ્

નશ્યતે તસ્ય દૌર્ભાગ્યં નાત્ર કાર્યા વિચારણા ।
શુચિશુક્લત્રયોદશ્યામેકભક્તં સમાચરેત્

પૂજયિત્વા જગન્નાથાવુમામાહેશ્વરી તનૂઃ ।
હૈમ્યૌ રૌપ્યૌ ચ મૃન્મપ્યૌ યથાશક્ત્યા વિધાય ચ

સિંહોક્ષસ્થે દેવગૃહે ગોષ્ઠે બ્રાહ્મણવેશ્મનિ ।
સ્થાપયિત્વા પ્રતિષ્ઠાપ્ય દૈવમન્ત્રેણ નારદ

તતઃ પઞ્ચદિનં પૂજા ચૈકભક્તં વ્રતં તથા ।
તૃતીયદિવસે પ્રાતઃ સ્નાત્વા સંપૂજ્ય તૌ પુનઃ

સમર્પણીયૌ વિપ્રાય વેદવેદાઙ્ગશાલિને ।
વર્ષે વર્ષે તતઃ પશ્ચાદ્વિધેયં વર્ષપઞ્ચકમ્

તદન્તે ધેનુયુગ્મેન સહિતૌ તૌ પ્રદાપયેત્ ।
ઇત્થં નરો વા નારી વા કૃત્વા વ્રતમિદં શુભમ્

નૈવ દાંપત્યવિચ્છેદં લભતે સપ્તજન્મસુ ।
નભઃ શુક્લત્રયોદશ્યાં રતિકામવ્રતં શુભમ્

વૈધવ્યવારણં સ્ત્રીણાં તથા સંતાનવર્ધનમ્ ।
કૃતોપવાસા કન્યૈવ નારી વા દ્વિજસત્તમ

તામ્રે વા મૃન્મયે વાપિ સૌવર્ણે રાજતે તથા ।
રતિકામૌ પ્રવિન્યસ્ય ગન્ધાદ્યૈઃ સમ્યગર્ચયેત્

તતસ્તુ દ્વિજદાંપત્યં ચતુર્દશ્યાં નિમન્ત્ર્ય ચ ।
સતકૃત્ય ભોજ્ય પ્રતિમે દદ્યાત્તાભ્યાં સદક્ષિણે

એવં ચતુર્દશાબ્દં ચ કૃત્વા વ્રતમનુત્તમમ્ ।
ધેનુયુગ્માન્વિતે દેયે વ્રતસંપૂર્તિહેતવે

ભાદ્રશુક્લત્રયોદશ્યાં ગોત્રિરાત્રવ્રતં સ્મૃતમ્ ।
લક્ષ્મીનારાયણં કૃત્વા સૌવર્ણં વાપિ રાજતમ્

પઞ્ચામૃતેન સંસ્નાપ્ય મણ્ડલે ઽષ્ટદલે શુભે ।
પીઠે વિન્યસ્ય વસ્ત્રાઢ્યં ગન્ધાદ્યૈઃ પરિપૂજયેત્

આરાર્તિકં તતઃ કૃત્વા દદ્યાત્સાન્નોદકં ઘટમ્ ।
એવં દિનત્રયં કૃત્વા વ્રતાન્તે માસમર્ચ્ય ચ

સમ્યગર્થં ચ સંપાદ્ય દદ્યાન્મન્ત્રેણ નારદ ।
પઞ્ચગાવઃ સમુત્પન્ના મથ્યમાને મહોદધૌ

તાસાં મધ્યે તુ યા નન્દા તસ્યૈ ધેન્વૈ નમો નમઃ ।
પ્રદક્ષિણીકૃત્ય તતો દદ્યાદ્વિપ્રાય મન્ત્રતઃ

ગાવો મમાગ્રતઃ સન્તુ ગાવો મે સંતુ પૃષ્ઠતઃ ।
ગાવો મે પાર્શ્વતઃ સંતુ ગવાં મધ્યે વસામ્યહમ્

તતશ્ચ દ્વિજદાંપત્યં સમ્યગભ્યર્ચ્ય ભોજયેત્ ।
લક્ષ્મીનારાયણં તસ્મૈ સત્કૃત્ય પ્રતિપાદયેત્

અશ્વમેધસહસ્રાણિ રાજસૂયશતાનિ ચ ।
કૃત્વા યત્ફલમાપ્નોતિ ગોત્રિરાત્રવ્રતાચ્ચ તત્

ઇષે શુક્લત્રયોદશ્યાં ત્રિરાત્રશોકકવ્રતમ્ ।
હૈમં હ્યશોકં નિર્માય પૂજયિત્વા વિધાનતઃ

ઉપવાસપરા નારી નિત્યં કુર્યાત્પ્રદક્ષિણાઃ ।
અષ્ટોત્તરશતં વિપ્ર મન્ત્રેણાનેન સાદરમ્

હરેણ નિર્મિતઃ પૂર્વં ત્વમશોક કૃપાલુના ।
લોકોપકારકરણસ્તત્પ્રસીદ શિવપ્રિય

તતસ્તૃતીયે દિવસે વૃક્ષે તસ્મિન્વૃષધ્વજમ્ ।
સમભ્યર્ચ્ય વિધાનેન દ્વિજં સંભોજ્ય દાપયેત્

એવં કૃતવ્રતા નારી વૈધવ્યં નાપ્નુયાત્ક્વચિત્ ।
પુત્રપૌત્રાદિ સહિતા ભર્તુશ્ચ સ્યાત્સુવલ્લભા

ઊર્જ્જકૃષ્ણત્રયોદશ્યામેકભક્તઃ સમાહિતઃ ।
પ્રદોષે તૈલદીપં તુ પ્રજ્વાલ્યાભ્યર્ચ્ય યત્નતઃ

ગૃહદ્વારે બહિર્દદ્યાદ્યમો મે પ્રીયતામિતિ ।
એવં કૃતે તુ વિપ્રેન્દ્ર યમપીડા ન જાયતે

ઊર્જ્શુક્લત્રયોદશ્યામેકભોજી દ્વિજોત્તમ ।
પુનઃ સ્નાત્વા પ્રદોષે તુ વાગ્યતઃ સુસમાહિતઃ

પ્રદીપાનાં સહસ્રેણ શતેનાપ્યથવા દ્વિજ ।
પ્રદીપયેચ્છિવં વાપિ દ્વાત્રિંશદ્દીપમાલયા

ઘૃતેન દીપયેદ્દ્વીપાન્ગન્ધાદ્યૈઃ પૂજયેચ્છિવમ્ ।
ફલૈર્નાનાવિધૈશ્ચૈવ નૈવેદ્યૈરપિ નારદ

તતઃ સ્તુવીત દેવેશં શિવં નામ્નાં શતેન ચ ।
તાનિ નામાનિ કીર્ત્યન્તે સર્વાભીષ્ટપ્રદાનિ વૈ

નમો રુદ્રાય ભીમાય નીલકણ્ઠાય વેધસે ।
કપર્દ્દિને સુરેશાય વ્યોમકેશાય વૈ નમઃ

વૃષધ્વજાય સોમાય સોમનાથાય વૈ નમઃ ।
દિગંબરાય ભૃઙ્ગાય ઉમાકાન્તાય વર્દ્ધિને

તપોમયાય વ્યાપ્તાય શિપિવિષ્યાય વૈ નમઃ ।
વ્યાલપ્રિયાય વ્યાલાય વ્યાલાનાં પતયે નમઃ

મહીધરાય વ્યોમાય પશૂનાં પતયે નમઃ ।
ત્રિપુરઘ્નાય સિંહાય શાર્દૂલાયાર્ષભાય ચ

મિતાય મિતનાથાય સિદ્ધાય પરમેષ્ઠિને ।
વેદગીતાય ગુપ્તાય વેદગુહ્યાય વૈ નમઃ

દીર્ઘાય દીર્ઘરૂપાય દીર્ઘાર્થાય મહીયસે ।
નમો જગત્પ્રતિષ્ઠાય વ્યોમરૂપાય વૈ નમઃ

કલ્યાણાય વિશિષ્યાય શિષ્ટાય પરમાત્મને ।
ગજકૃત્તિ ધરાયાથ અન્ધકાસુરભેદિને

નીલલોહિતશુક્લાય ચડમુણ્ડપ્રિયાય ચ ।
ભક્તિપ્રિયાય દેવાય યજ્ઞાન્તાયાવ્યયાય ચ

મહેશાય નમસ્તુભ્યં મહાદેવહરાય ચ ।
ત્રિનેત્રાય ત્રિવેદાય વેદાઙ્ગાય નમો નમઃ

અર્થાયાર્થસ્વરૂપાય પરમાર્થાય વૈ નમઃ ।
વિશ્વરૂપાય વિશ્વાય વિશ્વનાથાય વૈ નમઃ

શઙ્કરાય ચ કાલાય કાલાવયવરૂપિણે ।
અરૂપાય વિરૂપાય સૂક્ષ્મસૂક્ષ્માય વૈ નમઃ

શ્મશાનવાસિને તુભ્યં નમસ્તે કૃત્તિવાસસે ।
શશાઙ્કશેખરાયાથ રુદ્રભૂમિશ્રિતાય ચ

દુર્ગાય દુર્ગપારાય દુર્ગાવયવસાક્ષિણે ।
લિઙ્ગરૂપાય લિઙ્ગાય લિઙ્ગાનપતયે નમઃ

નમઃ પ્રભાવરૂપાય પ્રભાવાર્થાય વૈ નમઃ

નમો નમઃ કારણકારણાય તે મૃત્યુઞ્જયાયાત્મભવસ્વરૂપિણે ।
ત્રિયંબકાય શિતિકણ્ઠભાર્ગિણે ગૌરીયુજે મઙ્ગલહેતવે નમઃ

નામ્નાં શતમિદં વિપ્ર પિનાકિગુણકીર્તનમ્ ।
પઠિત્વા દક્ષિણીકૃત્ય પ્રાયાન્નિજનિકેતનમ્

એવં કૃત્વા વ્રતં વિપ્ર મહાદેવપ્રસાદતઃ ।
ભુક્ત્વેહ ભોગાનખિલાનન્તે શિવપદં લભેત્

માર્ગશુક્લત્રયોદશ્યાં યો ઽનઙ્ગં વિધિના યજેત્ ।
ત્રિકાલમેકકાલં વા શિવસંગમસંભવમ્

ગન્ધાદ્યૈરુપચારૈસ્તુ પૂજયિત્વા વિધાનતઃ ।
ઘટે મઙ્ગલપટ્ટે વા ભોજયેદ્દ્વિજદંપતી

તતશ્ચ દક્ષિણાં દત્વા સ્વયમેકાશનં ચરેત્ ।
એવં કૃતે તુ વિધિવદ્વ્રતી સૌભાગ્યભાજનઃ
જાયતે ભુવિ વિપ્રેન્દ્ર મહાદેવપ્રસાદતઃ

પૌષશુક્લત્રયોદશ્યાં સમભ્યર્ચ્યાચ્યુતં હરિમ્ ।
ઘૃતપાત્રં દ્વિજેન્દ્રાય પ્રદદ્યાત્સર્વસિદ્ધયે

માઘશુક્લત્રયોદશ્યાં સમારભ્ય દિનત્રયમ્ ।
માઘસ્નાનવ્રતં વિપ્ર નાનાકામફલાવહમ્

પ્રયાગે માઘમાસે તુ ત્ર્યહં સ્નાતસ્ય યત્ફલમ્ ।
નાશ્વમેઘસહસ્રેણ તત્ફલં લભતે ભુવિ

તત્ર સ્નાનં જપો હોમો દાનં ચાનન્ત્યમશ્નુતે ।
ફઆલ્ગુને તુ સિતે પક્ષે ત્રયોદશ્યામુપોષિતઃ

નમસ્કૃત્ય જગન્નાથં પ્રારંભે ધનદવ્રતમ્ ।
મહારાજં યક્ષપતિં ગન્ધાદ્યૈરુપચારકૈઃ

લિખિતં વર્ણકૈઃ પટ્ટે પૂજયેદ્ભક્તિભાવતઃ ।
એવં શુક્લત્રયોદશ્યાં પ્રતિમાસં દ્વિજોત્તમ

સંપૂજયેત્સોપવાસશ્ચૈકભુક્તો ભવેન્નરઃ ।
તતો વ્રતાન્તે તુ પુનઃ સૌવર્ણં ધનનાયકમ્

વિધાય નિધિભિઃ સાર્દ્ધં સૌવર્ણાભિર્દ્વિજોત્તમ ।
ઉપચારૈઃ ષોડશભિઃ સ્નાનૈઃ પઞ્ચામૃતાદિભિઃ

નૈવેદ્યૈર્વિવિધૈર્ભક્ત્યા પૂજયેત્તુ સમાહિતઃ ।
તતો ધેનુમલઙ્કૃત્ય વસ્ત્રસ્રગ્ગન્ધભૂષણૈઃ

સવત્સાં દાપયેદ્વિપ્ર સમ્યગ્વેદવિદે શુભામ્ ।
સંભોજ્ય વિપ્રાન્મિષ્ટાન્નૈર્દ્વાદશાથ ત્રયોદશ

ગુરું સમર્ચ્ય વસ્ત્રાદ્યૈઃ પ્રતિમાં તાં નિવેદયેત્ ।
દ્વિજેભ્યો દક્ષણાં શક્ત્યા દત્વા નત્વા વિસૃજ્ય ચ

સ્વયં ભુઞ્જીત મતિમાનિષ્ટૈઃ સહ સમાહિતઃ ।
એવં કૃતે વ્રતે વિપ્ર નિર્ધનઃ પ્રાપ્ય વૈભવમ્

મોદતે ભુવિ વિખ્યાતો રાજરાજ ઇવાપરઃ