નારદ પુરાણ · અધ્યાય 1.119

ઇતિ શ્રીબૃહન્નારદીયપુરાણે પૂર્વભાગે બૃહદુપાખ્યાને ચતુર્થપાદે દ્વાદશમાસસ્થિતનવમીવ્રતકથનં નામાષ્ટાદશાધિકશતતમો ઽધ્યાયઃ
સનાતન ઉવાચ
અથ તે ઽહં પ્રવક્ષ્યામિ દશમ્યા વૈ વ્રતાનિ ચ ।
યાનિ કૃત્વા નરો ભક્ત્યા ધર્મરાજપ્રિયો ભવેત્

ચૈત્રશુક્લદ શમ્યાં તુ ધર્મરાજં પ્રપૂજયેત્ ।
તત્કાલસંભવૈઃ પુષ્પૈઃ ફલૈર્ગન્ધાદિભિસ્તથા

સોપવાસો વૈકભક્તો ભોજયિત્વા દ્વિજોત્તમાન્ ।
ચતુર્દ્દશતતસ્તેભ્યઃ શક્ત્યા દદ્યાચ્ચ દક્ષિણામ્

એવં યઃ કુરુતે વિપ્ર ધર્મરાજપ્રપૂજનમ્ ।
સ ધર્મસ્યાજ્ઞયાગચ્છેદ્દેવૈઃ સાધર્મ્યમચ્યુતઃ

દશમ્યાં માધવે શુક્લે વિષ્ણુમભ્યર્ચ્ય માનવઃ ।
ગન્ધાદ્યૈરુપચારૈશ્ચ શ્વેતપુષ્પૈઃ સુગન્ધિભિઃ

શતં પ્રદક્ષિણાઃ કૃત્વા વિપ્રન્સંભોજ્ય યત્નતઃ ।
લભતે વૈષ્ણવં લોકં નાત્ર કાર્યા વિચારણા

જ્યેષ્ઠે શુક્લદશમ્યાં તુ જાહ્નવી સરિતાં વરા ।
સમાયાતા ધરાં સ્વર્ગાત્તસ્માત્સા પુણ્યદા સ્મૃતા

જ્યેષ્ઠઃ શુક્લદલં હસ્તો બુધશ્ચ દશમીઃ તિથિઃ ।
ગરાનન્દવ્યતીપાતાઃ કન્યેન્દુવૃષભાસ્કરાઃ

દશયોગઃ સમાખ્યાતો મહાપુણ્યતમો દ્વિજ ।
હરતે દશ પાપાનિ તસ્માદ્દશહરઃ સ્મૃતઃ

અસ્યાં યો જાહ્નવીં પ્રાપ્ય સ્નાતિ સંપ્રીતમાનસઃ ।
વિધિના જાહ્નવીતોયે સ યાતિ હરિમન્દિરમ્

આષાઢશુક્લદશમી પુણ્યા મન્વા દિકૈઃ સ્મૃતા ।
તસ્યાં સ્નાનં જપો દાનં હોમો વા સ્વર્ગતિપ્રદાઃ

શ્રાવણે શુક્લદશમી સર્વાશાપરિપૂર્તિદા ।
અસ્યાં શિવાર્ચનં શસ્તં ગન્ધાદ્યૈ રુપચારકૈઃ

તત્રોપવાસો નક્તં વા દ્વિજાનાં ભોજનં જપઃ ।
હેમ્નો દાન ચ ધેન્વાદેઃ સર્વપાપપ્રણાશનમ્

અથો નભસ્યશુક્લાયાં દશમ્યાં દ્વિજસત્તમ ।
વ્રતં દશાવતારાખ્યં તત્ર સ્નાનં જલાશયે

કૃત્વા સંધ્યાદિનિયમં દેવર્ષિપિતૃતર્પણમ્ ।
તતો દશાવતારાણિ સમભ્યર્ચેત્સ માહિતઃ

મત્સ્યં કૂર્મં વરાહં ચ નરસિંહં ત્રિવિક્રમમ્ ।
રામં રામં ચ કૃષ્ણં ચ બૌદ્ધં કલ્કિનમેવ ચ

દશમૂર્તિસ્તુ સૌવર્ણીઃ પૂજયિત્વા વિધાનતઃ ।
દશભ્યો વિપ્રવર્યેભ્યો દદ્યાત્સત્કૃત્ય નારદ

ઉપવાસં ચૈકભક્તં કૃત્વા સંભોજ્ય વાડવાન્ ।
વિસૃજ્ય પશ્ચાદ્ભુઞ્જીત સ્વયં સ્વેષ્ટૈઃ સમાહિતઃ

ભક્ત્યા કૃત્વા વ્રતં ત્વેતદ્ભુક્ત્વા ભોગાનિહોત્તમાન્ ।
વિમાનેન વ્રજેદન્તે વિષ્ણુલોકં સનાતનમ્

આશ્વિને શુક્લદશમી વિજયા સા પ્રકીર્તિતા ।
ચતુર્ગોમયપિણ્ડાનિ પ્રાતર્ન્યસ્ય ગૃહાઙ્ગણે

ચક્રવાલસ્વરૂપેણ તન્મધ્યે રામલક્ષ્મણૌ ।
તથા ભરતશત્રુઘ્નૌ પૂજયેચ્ચતુરો ઽપિ હિ

સપિધાનાસુ પાત્રીષુ ગોમયીષુ ચતસૃષ્ટ ।
કિન્નં ધાન્યં સરૌપ્યં તુ ધૃત્વા ધૌતાંશુકાવૃતમ્

પિતૃમાતૃભ્રાતૃપુત્રજાયા ભૃત્યસમન્વિતમ્ ।
સંપૂજ્યં ગન્ધપુષ્પાદ્યૈર્નૈવેદ્યૈશ્ચ વિધાનતઃ

નમસ્કૃત્યાથ ભુઞ્જીત દ્વિજાન્સંભોજ્ય પૂજિતાન્ ।
એવં કૃત્વા વિધાનં તુ નરો વર્ષં સુરવાન્વિતઃ

ધનધાન્યસમૃદ્ધશ્ચ નિશ્ચિતં જાયતે દ્વિજ ।
અથાપારાહ્નસમયે નવમ્યાં સંનિમન્ત્રિતામ્

પૂર્વદિક્ષુ શમીં વિપ્ર ગત્વા તન્મૂલજાં મૃદમ્ ।
ગૃહીત્વા સ્વગૃહં પ્રાપ્ય ગીતવાદિત્રનિઃસ્વનૈઃ

સંપૂજ્ય તાં વિધાનેન સજ્જીકૃત્ય સ્વકં બલમ્ ।
નિર્ગત્ય પૂર્વદ્વારેણ ગ્રામાદ્બ્રહિરનાકુલઃ

તતઃ શત્રુપ્રતિકૃતિં નિર્મિતાં પત્રકાદિભિઃ ।
મનસા કલ્પિતાં વાપિ સ્વર્ણં પુંરવંશરેણ વૈ

વિધ્યેદિતિ ભૃશં પ્રીતઃ પ્રાપ્નુયાત્સ્વગૃહં નિશિ ।
એવં કૃતવિધિર્વાપિ ગચ્છેદ્વા શત્રુનિગ્રહે

એષૈવં દશમી વિપ્ર વિધિનાઽચરિતા સદા ।
ધનં જયં સુતાન્ ગાશ્ચ ગજાશ્વં વાપ્યજાવિકમ્

દદ્યાદિહ શરીરાન્તે સ્વર્ગતિં ચાપિ નારદ ।
દશમ્યાં કાર્તિકે શુક્લે સાર્વભૌમવ્રતં ચરેત્

કૃતોપવાસો વૈકાશી નિશીથે ઽપૂપકાદિભિઃ ।
દશદિક્ષુ બલિં દદ્યાદ્ ગૃહદ્વાપિ પુરાદ્બ્રહિઃ

મણ્ડલે ઽષ્ટદલે કૢપ્તે ગોવિડ્લિપ્તધરાતલે ।
મન્ત્રૈરેભિર્દ્વિજશ્રેષ્ઠ ગણેશાદિકૃતાર્ચનઃ

યો મે પૂર્વગતઃ પાપ્મા પાપકેનેહ કર્મણા ।
તમિન્દ્રો દેવરા જો ઽદ્ય નાશયત્વખિલેષ્ટદઃ

યો મે વહ્નિગતઃ પાપ્મા પાપકેનેહ કર્મણા ।
તેજોરાજો ઽથ વહ્નિસ્તં નાશયત્વખિલેષ્ટદઃ

યો મે દક્ષગતઃ પાપ્મા પાપકેનેહ કર્મણા ।
તં યમઃ પ્રેતરાજો વૈ નાશયત્વખિલેષ્ટદઃ

યો મે નૈરૃતિગઃ પાપ્મા પાપકેનેહ કર્મણા ।
રક્ષોરાજો નૈરૃતિસ્તં નાશયત્વખિલેષ્ટદઃ

યો મે પશ્ચિમગઃ પાપ્મા પાપકેનેહકર્મણા ।
યાદઃ પતિસ્તં વરુણો નાશયત્વખિલેષ્ટદઃ

યો મે વાયુગતઃ પાપ્મા પાપકેનેહ કર્મણા ।
વાયુસ્તં મરુતાં રાજો નાશયત્વખિલેષ્ટદઃ

યો મે સૌમ્યગતઃ પાપ્મા પાપકેનેહ કર્મણા ।
સોમસ્તમૃક્ષયક્ષેશો નાશયત્વખિલેષ્ટદઃ

યો મ ઈશગતઃ પાપ્મા પાપકેનેહ કર્મણા ।
ઈશાનો ભૂતનાથસ્તં નાશયત્વખિલેષ્ટદઃ

યો મં ઊર્દ્ધ્વગતઃ પાપ્મા પાપકેનેહ કર્મણા ।
બ્રહ્મા પ્રજાપતીશસ્તં નાશયત્વખિલેષ્ટદઃ

યો મે ઽધઃસંસ્થિતઃ પાપ્મા પાપકેનેહ કર્મણા ।
અનન્તો નાગરાજસ્તં નાશયત્વખિલેષ્ટદઃ

ઇત્યેવં દિક્ષુ દશસુ બલિં દત્વા સમાહિતઃ ।
ક્ષેત્રપાલાય તદ્બાહ્યે ક્ષિપેદ્બલિમતન્દ્રિતઃ

એવં કૃતવિધિઃ શેષં નિશાયાં નિનયેત્સુધીઃ ।
ગીતૈઃ સુમઙ્ગલપ્રાયૈઃ સ્તવપાઠૈર્જપાદિભિઃ

પ્રાતઃ સ્નાત્વા સમભ્યર્ચ્ય લોકપાલાન્ દ્વિજોત્તમાન્ ।
દ્વાદશાભ્યર્ચ્ય સંભોજ્ય શક્તિતો દક્ષિણાં દદેત્

ઇત્થં કૃત્વા વ્રતં વિપ્ર ભોગાન્ભુક્તૈહિકાઞ્છુભાન્ ।
યુગં સ્વર્ગસુખં ભુક્ત્વા સાર્વભૌમો નૃપો ભવેત્

માર્ગશુક્લદશમ્યાં તુ ચરેદા રોગ્યકં વ્રતમ્ ।
ગન્ધાદ્યૈરર્ચયેદ્વિપ્રાન્ દશ તચ્ચરણોદકમ્

પીત્વાથ દક્ષિણાં દત્વા વિસૂજેદેકભોજનં ।
એતત્કૃત્વા વ્રતં વિપ્ર હ્યારોગ્યં પ્રાપ્ય ભૂતલે

ધર્મરાજપ્રસાદેન મોદતે દિવિ દેવવત્ ।
પૌષે દશમ્યાં શુક્લાયાં વિશ્વેદેવાન્ સમર્ચયેત્

ઋતું દક્ષં વસૂ6ન્સત્યં કાલં કામં મુનિં ગુરુમ્ ।
વિપ્રં રામં ચ દશધા કેશવસ્તાન્સમાસ્થિતઃ

સ્વાપયિત્વા દર્ભમયાનાસનેષુ ચ સંસ્થિતાન્ ।
ગન્ધૈર્ધૂપૈસ્તથા દીપૈર્નૈવેદ્યૈશ્ચાપિ નારદ

પ્રત્યેકં દક્ષિણાં દત્વા પ્રણિયત્ય વિસર્જયેત્ ।
દક્ષિણાં તાં દ્વિજાગ્ર્યેભ્યો ગુરવે વા સમર્પયેત્

એવં કૃતવિધિ શ્ચૈકભક્તો ભોગી વ્રતી ભવેત્ ।
લોકદ્વયસ્ય વિપ્રર્ષે નાત્ર કાર્યા વિચારણા

માઘશુક્લદશમ્યાં તુ સોપવાસો જિતેન્દ્રિયઃ ॥।
દેવાંનગિરસો નામ દશ સમ્યક્સમર્ચયેત્

કૃત્વા સ્વર્ણમયાન્વિપ્ર ગન્ધાદ્યૈરુપચારકૈઃ ।
આત્મા હ્યાયુર્મનો દક્ષો મદઃ પ્રાણસ્તથૈવ ચ

બર્હિષ્માંશ્ચ ગવિષ્ઠશ્ચ દત્તઃ સત્યશ્ચ તે દશ ।
દશ વિપ્રાન્ભોજયિત્વા મધુરાન્નેન નારદ

મૂર્તીસ્તેભ્યઃ પ્રદદ્યાત્તાઃ સ્વર્ગલોકાપ્તયે ક્રમાત્ ।
અન્ત્યશુક્લદશમ્યાં તુ ચતુર્દશં યમાન્યજેત્

યમશ્ચ ધર્મરાજશ્ચ મૃત્યુશ્ચૈવાન્તકસ્તથા ।
વૈવસ્વતશ્ચ કાલશ્ચ સર્વભૂતક્ષયસ્તથા

ઔદુમ્બરશ્ચ દઘ્નશ્ચ દ્વૌ નીલપરમેષ્ઠિનૌ ।
વૃકોદરશ્ચચિત્રશ્ચ ચિત્રગુપ્તશ્ચતુર્દશ

ગન્ધાદ્યૈરુપચારૈશ્ચ સમભ્યર્ચ્યાથતર્પયેત્ ।
તિલાંબુમિશ્રાઞ્જલિભિર્દર્ભૈઃ પ્રત્યેકશસ્ત્રિભિઃ

તતશ્ચ દદ્યાત્સૂર્યાર્ઘં તામ્રપાત્રેણ નારદ ।
રક્તચન્દનસંમિશ્રતિલાક્ષતયવાંબુભિઃ

એહિ સૂર્યસહસ્રાંશો તેજોરાશે જગત્પતે ।
ગૃહાણાર્ઘ્યં મયા દત્તં ભક્ત્યા મામનુકંપય

ઇતિ મન્ત્રેણ દત્વાર્ઘ્યં વિપ્રાન્ભોજ્ય ચતુર્દ્દશ ।
રૌપ્યાં સુદક્ષિણાં દત્વા વિસૃજ્યાશ્નીત ચ સ્વયમ્

એવં કૃતવિધિર્વિપ્ર ધર્મરાજપ્રસાદતઃ ।
ભુક્ત્વા ભોગાંશ્ચ પુત્રાર્થાનૈહિકાન્દેવદુર્લભાન્

વિમાનવરમાસ્થાય દેહાન્તે વિષ્ણુલોકભાક્