નારદ પુરાણ · અધ્યાય 1.104

ઇતિ શ્રીબૃહન્નારદીય પુરાણે પૂર્વભાગે બૃહદુપાખ્યાને ચતુર્થપાદે વારાહપુરાણાનુક્રમણીવર્ણનં નામ ત્ર્યુત્તરશતતમો ઽધ્યાયઃ
બ્રહ્મોવાચ
શૃણુ વત્સ પ્રવક્ષ્યામિ પુરાણં સ્કન્દસંજ્ઞકમ્ ।
યસ્મિન્પ્રતિપદં સાક્ષાન્મહાદેવો વ્યવસ્થિતઃ

પુરાણે શતકોટો તુ યચ્છૈવં વર્ણિતં મયા ।
લક્ષં તસ્યાર્થં જાતસ્ય સારો વ્યાસેન કીર્તિતઃ

સ્કન્દાહ્વયસ્તત્ર ખણ્ડાઃ સપ્તૈવ પરિકલ્પિતાઃ ।
એકાશીતિસહસ્રં તુ સ્કાન્દં સર્વોઘકૃતંનમ્

યઃ શૃણોતિ પઠેદ્વાપિ સ તુ સાક્ષાચ્છિવઃ સ્થિતઃ ।
યત્ર માહેશ્વરા ધર્માઃ ષણ્મુખેન પ્રકાશિતાઃ

કલ્પે તત્પુરુષે વૃત્તાઃ સર્વસિદ્ધિવિધાયકાઃ ।
તસ્ય માહેશ્વરશ્ચાથ ખણ્ડઃ પાપપ્રણાશનઃ

કિઞ્ચિન્ન્યૂનાર્કસાહસ્રો બહુપુણ્યો બૃહત્કથઃ ।
સુચરિત્રશતૈર્યુક્તઃ સ્કન્દમાહાત્મ્યસૂચકઃ

યત્ર કેદારમાહાત્મ્યે પુરાણોપક્રમઃ પુરા ।
દક્ષયજ્ઞકથા પશ્ચાચ્છિવલિઙ્ગાર્ચને ફલમ્

સમુદ્રમથનાખ્યાનં દેવેન્દ્રચરિતં તતઃ ।
પાર્વત્યાઃ સમુપાખ્યાનં વિવાહસ્તદનન્તરમ્

કુમારોત્પત્તિકથનં તતસ્તારકસંગરઃ ।
તતઃ પાશુપતાખ્યાનં ચણ્ડાખ્યાનસમન્વિતમ્

દ્યૂતપ્રવર્તનાખ્યાનં નારદેન સમાગમઃ ।
તતઃ કુમારમાહાત્મ્યે પઞ્ચતીર્થકથાનકમ્

ધર્મવર્મનૃપાખ્યાનં નદીસાગરકીર્તનમ્ ।
ઇન્દ્રદ્યુમ્નકથા પશ્ચાન્નાડીજઙ્ઘકથાન્વિતમ્

પ્રાદુર્ભાવસ્તતો મહ્યાઃ કથા દમનકસ્ય ચ ।
મહીસાગરસંયોગઃ કુમારેશકથા તતઃ

તતસ્તારકયુદ્ધં ચ નાનાખ્યાનસમન્વિતમ્ ।
વધશ્ચ તારકસ્યાથ પઞ્ચલિઙ્ગનિવેશનમ્

દ્વીપાખ્યાનં તતઃ પુણ્યમૂર્દ્ધલોકવ્યવસ્થિતિઃ ।
બ્રહ્માણ્ડસ્થિતિમાનં ચ વર્કરેશકથાનકમ્

મહાકાલસમુદ્ભૂતિઃ કથા ચાસ્ય મહાદ્ભુતા ।
વાસુદેવસ્ય માહાત્મ્યં કોટિતીર્થં તતઃ પરમ્

નાનાતીર્થસમાખ્યાનં ગુપ્તક્ષેત્રે પ્રકીર્તિતમ્ ।
પાણ્ડવાનાં કથા પુણ્યા મહાવિદ્યાપ્રસાધનમ્

તીર્થયાત્રાસમાપ્તિશ્ચ કૌમારમિદમદ્ભુતમ્ ।
અરુણાચલમાહાત્મ્યં સનકબ્રહ્મસંકથા

ગૌરીતપઃ સમાખ્યાનં તત્તત્તીર્થનિરૂપણમ્ ।
માહિષાસુરમાખ્યાનં વધશ્ચાસ્ય મહાદ્ભુતઃ

દ્રોણાચલે શિવાસ્થાનં નિત્યદાપરિકીર્તિતમ્ ।
ઇત્યેષ કથિતઃ સ્કાન્દે ખણ્ડો માહેશ્વરો ઽદ્ભુતઃ

દ્વિતીયો વૈષ્ણવઃ ખણ્ડસ્તસ્યાખ્યાનાનિ મે શુણુ ।
પ્રથમં ભૂમિવારાહસમાખ્યાનં પ્રકીર્તિતમ્

યત્ર વેઙ્કટકુધ્રસ્ય માહાત્મ્યં પાપનાશનમ્ ।
કમલાયાઃ કથા પુણ્યા શ્રીનિવાસસ્થિતિસ્તતઃ

કુલા લાખ્યાનકં ચાત્ર સુવર્ણમુખરી કથા ।
નાનાખ્યાનસમાયુક્તા ભારદ્વાજકથાદ્ભુતા

મતઙ્ગાઞ્જનસંવાદઃ કીર્તિતઃ પાપનાશનઃ ।
પુરુષોત્તમમાહાત્મ્યં કીર્તિતં ચોત્કલે તતઃ

માર્કણ્ડેયસમાખ્યાનમંબરીષસ્ય ભૂપતેઃ ।
ઇન્દ્રદ્યુમ્નસ્ય ચાખ્યાનં વિદ્યાપતિકથા શુભા

જૈમિનેઃ સમુપાખ્યાનં નારદસ્યાપિ વાડવ ।
નીલકણ્ઠસમાખ્યાનં નરસિંહોપવર્ણનમ્

અશ્વમેધકથા રાજ્ઞો બ્રહ્મલોકગતિસ્તથા ।
રથયાવ્રાવિધિઃ પશ્ચાજ્જન્મસ્થાનવિધિસ્તથા

દક્ષિણામૂર્ત્યુપાખ્યાનં ગુણ્ડિવાખ્યાનકં તતઃ ।
રથરક્ષાવિધાનં ચ શયનોત્સવકીર્તનમ્

શ્વેતોપાખ્યાનમત્રોક્તં પૃથુત્સવનિરૂપણમ્ ।
દોલોત્સવો ભગવતો વ્રતં સાંવત્સરાભિધમ્

પૂજા ચાકામિકા વિષ્ણોરુદ્દાલકનિયોગતઃ ।
યોગસાધનમત્રોક્તં નાનાયોગનિરૂપણમ્

દશાવતારકથનં સ્રાનાદિપરિકીર્તનમ્ ।
તતો બદરિકાયાશ્ચ માહાત્મ્યં પાપનાશનમ્

અગ્ન્યાદિતીર્થમાહાત્મ્યં વૈનતેયશિલાભવમ્ ।
કારણં ભગવદ્વાસે તીર્થં કાપાલમોચનમ્

પઞ્ચધારાભિધં તીર્થં મેરુસંસ્થાપનં તથા ।
તતઃ કાર્તિકમાહાત્મ્યે માહાત્મ્યં મદનાલસમ્

ધૂમ્રકેશસમાખ્યાનં દિનકૃત્યાનિ કર્તિકે ।
પઞ્ચભીષ્મવ્રતાખ્યાનં કીર્તિતં ભુક્તિમુક્તિદમ્

તતો માર્ગસ્ય માહાત્મ્યે વિધાનં સ્નાનજં તથા ।
પુણ્ડ્રાદિકીર્તનં ચાત્ર માલાધારણપુણ્યકમ્

પઞ્ચામૃતસ્નાનપુણ્યં ઘણ્ટાનાદાદિજં ફલમ્ ।
નાનાપુષ્પાર્ચનફલં તુલસીદલજં ફલમ્

નૈવેદ્યસ્ય ચ માહાત્મ્યં હરિવાસરકીર્તનમ્ ।
અખણ્ડૈકાદશીપુણ્યં તથા જાગરણસ્ય ચ

યસ્યોત્સવવિધાનં ચ નામમાહાત્મ્યકીર્તનમ્ ।
ધ્યાનાદિપુણ્યકથનં માહાત્મ્યં મથુરાભવમ્

મથુરાતીર્થમાહાત્મ્યં પૃથગુક્તં તતઃ પરમ્ ।
વનાનાં દ્વાદશાનાં ચ માહાત્મ્યં કીર્તિતં તતઃ

શ્રીમદ્ભાગવતસ્યાત્ર માહાત્મ્યં કીર્તિતં પરમ્ ।
વજ્રશાણ્ડિલ્યસંવાદ અન્તર્લીલાપ્રકાશકમ્

તતો માઘસ્ય માહાત્મ્યં સ્નાનદાનજપોદ્ભવમ્ ।
નાનાખ્યાનસમાયુક્તં દશાધ્યાયૈર્નિરૂપિતમ્

તતો વૈષ્ણવમાહાત્મ્યે શય્યાદાનાદિજં ફલમ્ ।
જલદા નાદિવિધયઃ કામાખ્યાનમતઃ પરમ્

શ્રુતદેવસ્ય ચરિતં વ્યાધોપાખ્યાનમદ્ભુતમ્ ।
તથાક્ષયતૃતીયાદેર્વિશેષાત્પુણ્યકીર્તનમ્

તતસ્ત્વયોધ્યામાહાત્મ્યે ચક્રબ્રહ્માહ્વતીર્થકે ।
સુરાપાપવિમોક્ષાખ્યે તથાધારસહસ્રકમ્

સ્વર્ગદ્વારં ચન્દ્રહરિધર્મહર્યુપવર્ણનમ્ ।
સ્વર્ણવૃષ્ટેરુપાખ્યાનં તિલોદાસરયૂયુતિઃ

સીતાકુણ્ડં ગુપ્તહરિસરંયુઘર્ઘરાન્વયઃ ।
ગોપ્રતારં ચ દુગ્ધોદં ગુરુકુણ્ડાદિપઞ્ચકમ્

સોમાર્કા દીનિ તીર્થાનિ ત્રયોદશ તતઃ પરમ્ ।
ગયાકૂપસ્ય માહાત્મ્યં સર્વાઘવિનિવર્તકમ્

માણ્ડવ્યાશ્રમપૂર્વાણિ તીર્થાનિ તદનન્તરમ્ ।
અજિતાદિ માનસાદિતીર્થાનિ ગદિતાનિ ચ

ઇત્યેષ વૈષ્ણવઃ ખણ્ડો દ્વિતીયઃ પરિકીર્તિતઃ ।
અતઃ પરં બ્રહ્મખણ્ડં મરીચે શૃણુ પુણ્યદમ્

યત્ર વૈ સેતુમાહાત્મ્યે ફલં સ્નાને ક્ષણોદ્ભવમ્ ।
ગાલવસ્ય તપશ્ચર્યા રાક્ષસાખ્યાનકં તતઃ

ચક્રતીર્થાદિમાહાત્મ્યં દેવીપત્તનસંયુતે ।
વેતાલતીર્થમહિમા પાપનાશાદિકીર્તનમ્

મઙ્ગલાદિકમાહાત્મ્યં બ્રહ્મકુણ્ડાદિવર્ણનમ્ ।
હનુમત્કુણ્ડમહિમાગસ્ત્યતીર્થભવં ફલમ્

રામતીર્થાદિકથનં લક્ષ્મીતીર્થનિરૂપણમ્ ।
શઙ્ખાદિતીર્થમહિમા તથા સાધ્યામૃતાદિજઃ

ધનુષ્કોટ્યાદિમાહાત્મ્યં ક્ષીરકુણ્ડાદિજં તથા ।
ગાયત્ર્યાદિકતીર્થાનાં માહાત્મ્યં ચાત્ર કીર્તિતમ્

રામનાથસ્ય મહિમા તત્ત્વજ્ઞાનોપદેશનમ્ ।
યાત્રાવિધાનકથનં સેતૈ મુક્તિપ્રદં નૃણામ્

ધર્મારણ્યસ્ય માહાત્મ્યં તતઃ પરમુદીરિતમ્ ।
સ્થાણુઃ સ્કન્દાય ભગવાન્યત્ર તત્ત્વમુપાદિશત્

ધર્મારણ્યસુસંભૂતિસ્તત્પુણ્યપરિકીર્ત્તનમ્ ।
કર્ંમસિદ્ધેઃ સમાખ્યાનં ઋષિવંશનિરૂપણમ્

અપ્સરસ્તીર્થમુખ્યાનાં માહાત્મ્યં યત્ર કીર્તિતમ્ ।
વર્ણાનામાશ્રમાણાં ચ ધર્મતત્ત્વનિરૂપણમ્

દિવઃ સ્થાનવિભાગશ્ચ બકુલાર્કકથા શુભા ।
છત્રાનન્દા તથા શાન્તા શ્રીમાતા ચ મતઙ્ગિની

પુણ્યદા ચ સમાખ્યાતા યત્ર દેવ્યઃ સમાસ્થિતાઃ ।
ઇન્દ્રેશ્વરાદિમાહાત્મ્યં દ્વારકાદિનિરૂપણમ્

લોહાસુરસમાખ્યાનં ગઙ્ગાકૂપનિરૂપણમ્ ।
શ્રીરામચરિતં ચૈવ સત્યમન્દિરવર્ણનમ્

જીર્ણોદ્ધા રસ્ય કથનમાસનપ્રતિપાદનમ્ ।
જાતિભેદપ્રકથનં સ્મૃતિધર્મનિરૂપણમ્

તતસ્તુ વૈષ્ણવા ધર્મા નાનાખ્યાનૈરુદીરિતાઃ ।
ચાતુર્માસ્યે તતઃ પુણ્યે સર્વધમનિરૂપણમ્

દાનપ્રશંસા તત્પશ્ચાદ્વ્રતસ્ય મહિમા તતઃ ।
તપશ્ચૈવ પૂજાયાઃ સચ્છિદ્રકથનં તતઃ

તદ્વૃત્તીનાં ભિદાખ્યાનં શાલગ્રામનિરૂપણમ્ ।
ભારકસ્ય વધોપાયો વૃક્ષાચામહિમા તથા

વિષ્ણોઃ શાપશ્ચ વૃક્ષત્વં પાર્વત્યનુતપસ્તતઃ ।
હરસ્ય તાણ્ડવં નૃત્યં રામનામનિરૂપણમ્

હરસ્ય લિઙ્ગપતનં કથા બૈજવનસ્ય ચ ।
પાર્વતીજન્મચરિતં તારકસ્ય વધો ઽદ્ભુતઃ

પ્રણવૈશ્વર્યકથનં તારકાચરિતં પુનઃ ।
દક્ષયજ્ઞસમાપ્તિશ્ચ દ્વાદશાક્ષરભૂષણમ્

જ્ઞાનયોગસમાખ્યાનં મહિમા દ્વાદશાક્ષરેઃ ।
શ્રવણાદિકપુણ્યં ચ કીર્તિતં શર્મદં નૃણામ્

તતો બ્રાહ્મોત્તરે ભાગે શિવસ્ય મહિમાદ્ભુતઃ ।
પઞ્ચાક્ષરસ્ય મહિમા ગોકર્ણમહિમા તતઃ

શિવરાત્રૈશ્ચ મહિમા પ્રદોષવ્ર તકીર્તનમ્ ।
સોમવારવ્રતં ચાપિ સીમન્તિન્યાઃ કથાનકમ્

ભદ્રાયુત્પત્તિકથનં સદાચારનિરૂપણમ્ ।
શિવવર્મસમુદ્દેશો ભદ્રાયૂદ્વાહવર્ણનમ્

ભદ્રાયુમહિમા ચાપિ ભસ્મમાહાત્મ્યકીર્તનમ્ ।
શબરાખ્યાનકં ચૈવ ઉમામાહેશ્વરં વ્રતમ્

રુદ્રાક્ષસ્ય ચ માહાત્મ્યં રુદ્રાધ્યાયસ્ય પુણ્યકમ્ ।
શ્રવણાદિકપુણ્યં ચ બ્રહ્મખણ્ડો ઽયમીરિતઃ

અતઃ પરં ચતુર્થં તુ કાશીખણ્ડમનુત્તમમ્ ।
વિન્ધ્યનારદયોર્યત્ર સંવાદઃ પરિકીર્તિતઃ

સત્યલોકપ્રભાવશ્ચાગસ્ત્યાવાસે સુરાગમઃ ।
પતિવ્રતાચરિત્રં ચ તીર્થયાત્રા પ્રશંસનમ્

તતશ્ચ સપ્તપુર્યાખ્યા સંયમિન્યા નિરૂપણમ્ ।
બુધસ્ય ચ તથેન્દ્રાગ્ન્યોર્લોકાપ્તિઃ શિવશર્મણઃ

અગ્નેઃ સમુદ્ભવશ્ચૈવ ક્રવ્યાદ્વરુણસંભવઃ ।
ગન્ધવત્યલકાપુર્યોરીશ્વર્યાશ્ચ સમુદ્ભવઃ

ચન્દ્રાર્કબુધલોકાનાં કુજેજ્યાર્કભુવાં ક્રમાત્ ।
મમ વિષ્ણોર્ધ્રુવસ્યાપિ તપોલોકસ્ય વર્ણનમ્

ધ્રુવલોકકથા પુણ્યા સત્યલોકનિરીક્ષણમ્ ।
સ્કન્દાગસ્ત્યસમાલાપો મણિકર્ણીસમુદ્ભવઃ

પ્રભાવશ્ચાપિ ગઙ્ગાયા ગઙ્ગાનામસહસ્રકમ્ ।
વારાણસીપ્રશંસા ચ ભૈરવાવિર્ભવસ્તતઃ

દણ્ડપાણિજ્ઞાનવાપ્યોરુદ્ભવઃ સમનન્તરમ્ ।
તતઃ કલાવત્યાખ્યાનં સદાચારનિરૂપણમ્

બ્રહ્મચારિસમાખ્યાનં તતઃ સ્ત્રીલક્ષણાનિ ચ ।
કૃત્યાકૃત્યવિનિર્દેશો હ્યવિમુક્તેશવર્ણનમ્

ગૃહસ્થયોગિનો ધર્માઃ કાલજ્ઞાનં તતઃ પરમ્ ।
દિવોદાસકથા પુણ્યા કાશિકાવર્ણનં તતઃ

માયાગણપતેશ્ચાથ ભુવિ પ્રાદુર્ભવસ્તતઃ ।
વિષ્ણુમાયાપ્રપઞ્ચો ઽથ દિવોદાસવિમોક્ષણમ્

તતઃ પઞ્ચનદોત્પર્ત્તિર્બિન્દુમાધવસંભવઃ ।
તતો વૈષ્ણવતીર્થાખ્યા શૂલિનઃ કાશિકાગમઃ

જૈગીષવ્યેન સંવાદો જ્યેષ્ઠેશાખ્યા મહેશિતુઃ ।
ક્ષેત્રાખ્યાનં કન્દુકેશઃ વ્યાઘ્રેશ્વરસમુદ્ભવઃ

શૈલેશરત્નેશ્વરયોઃ કૃત્તિવાસસ્ય ચોદ્ભવઃ ।
દેવતાનામધિષ્ટાનં દુર્ગાસુરપરાક્રમઃ

દુર્ગાયા વિજયશ્ચાથ ઓઙ્કારેશસ્ય વર્ણનમ્ ।
પુનરાએઙ્કાર માહાત્મ્ય ત્રિલોચોનસમુદ્ભવઃ

કેદારાખ્યા ચ ધર્મેશ કથા વિષ્ણુભુજોદ્ભવા ।
વીરેશ્વરસમાખ્યાનં ગઙ્ગામાહાત્મ્યકીર્તનમ્

વિશ્વકર્મેશમહિમા દક્ષયજ્ઞોદ્ભવસ્તથા ।
સતીશસ્યામૃતેશાદેર્ભુજસ્તંભઃ પરાશરે

ક્ષેત્રતીર્થકદંબશ્ચ મુક્તિમડપસંકથા ।
વિશ્વેશવિભવશ્ચાથ તતો યાત્રાપરિક્રમઃ

અતઃ પરં ત્વવન્ત્યાખ્યં શૃણુ ખણ્ડ ચ પઞ્ચમમ્ ॥।
મહાકાલવનાખ્યાનં બ્રહ્મશીર્ષચ્છિદા તતઃ

પ્રાયશ્ચિત્તવિધિશ્ચાગ્નેરુત્પત્તિશ્ચ સુરાગમઃ ।
દેવદીક્ષા શિવસ્તોત્રં નાનાપાતકનાશનમ્

કપોલમોચનાખ્યાનં મહાકાલવનસ્થિતિઃ ।
તીર્થં કનખલેશસ્ય સર્વપાપપ્રણાશનમ્

કુણ્ડમપ્સરસંજ્ઞં ચ સરો રુદ્રસ્ય પુણ્યદમ્ ।
કુડવેશં ચ વિદ્યાધ્રં મર્કટેશ્વરતીર્થકમ્

સ્વર્ગદ્વારચતુઃસિંધુતીર્થં શઙ્કરવાપિકા ।
શઙ્કરાક ગન્ધવતીતીર્થં પાપપ્રણાશનમ્

દશાશ્વમેધિકાનંશતીર્થે ચ હરિસિદ્ધિદમ્ ।
પિશાચકાદિયાત્રા ચ હનુમત્કવચેશ્વરૌ

મહાકાલેશયાત્રા ચ વલ્મીકેશ્વરતીર્થકમ્ ।
શુક્રે ચ પઞ્ચમે ચાખ્યે કુશસ્થલ્યાઃ પ્રદક્ષિણાઃ

અક્રૂરસંજ્ઞકન્ત્વેકપાદં ચન્દ્રાર્કવૈભવમ્ ।
કરભેશાખ્યતીર્થં ચ લટુકેશાદિતીર્થકમ્

માર્કણ્ડેશં યજ્ઞવાપી સોમેશં નરકાન્તકમ્ ।
કેદારેશ્વરરામેશસૌભાગ્યેશનરાર્કકમ્

કેશવાર્કં શક્તિભેદં સ્વર્ણસારમુખાનિ ચ ।
ઓઙ્કારેશાદિતીર્થાનિ અન્ધકશ્રુતિકીર્તનમ્

કાલારણ્યે લિઙ્ગસંખ્યા સ્વર્ણશૃઙ્ગાભિધાનકમ્ ।
કુશસ્થલ્યા અવન્ત્યાશ્ચોજ્જયિન્યા અભિધાનકમ્

પદ્માવતીવૈ કુમુદ્વત્યમરાવતિનામકમ્ ।
વિશાલાપ્રતિકલ્પાભિધાનં ચ જ્વરશાન્તિકમ્

શિવાનામાદિકફલં નાગોદ્ગીતા શિવસ્તુતિઃ ।
હિરણ્યાક્ષવધાખ્યાનં તીર્થં સુંદરકુણ્ડકમ્

નીલગઙ્ગાપુષ્કરાખ્યં વિન્ધ્યવાસનતીર્થકમ્ ।
પુરુષોત્તમાભિધાનં તુ તત્તીર્થં ચાઘનાશનમ્

ગોમતી વામનં કુણ્ડો વિષ્ણોર્નામસહસ્રકમ્ ।
વીરેશ્વરસરઃ કાલભૈરવસ્ય ચ તીર્થકમ્

મહિમા નાગપઞ્ચમ્યા નૃસિંહસ્ય જયન્તિકા ।
કુટુમ્બેશ્વરયાત્રા ચ દેવસાધકકીર્તનમ્

કર્કરાજાખ્યતીર્થં ચ વિઘ્નેશાદિસુરોહનમ્ ॥
રુન્દ્રકુણ્ડપ્રભૃતિષુ બહુતીર્થનિરૂપણમ્

યાત્રાષ્ટતીર્થજા પુણ્યા રેવામાહાત્મ્યમુચ્યતે ।
ધર્મપુત્રસ્ય વૈરાગ્યો માર્કણ્ડેયેન સંગમઃ

પ્રાગ્રીયાનુભવાખ્યાનમમૃતાપરિકીર્ત્તનમ્ ।
કલ્પે કલ્પે પૃથઙ્ નામ નર્મદાયાઃ પ્રકીર્તિતમ્

સ્તવમાર્ષં નામેદં ચ કાલરાત્રિકથા તતઃ ।
મહાદેવસ્તુતિઃ પશ્ચાત્પૃથક્કલ્પકથાદ્ભુતા

વિશલ્યાખ્યાનકં પશ્ચાજ્જાલેશ્વરકથા તથા ।
ગોરીવ્રત સમાખ્યાનં ત્રિપુરજ્વાલનં તતઃ

દેહપાતવિધાનં ચ કાવેરીસંગમસ્તતઃ ।
દારુતીર્થં બ્રહ્માવર્તં યત્રેશ્વરકથાનકમ્

અગ્નિતીર્થં રવિતીર્થં મેઘનાદાદિદારુકમ્ ।
દેવતીર્થં નર્મદેશં કપિલાખ્યં કરઞ્જકમ્

કુણ્ડલેશં પિપ્પલાદં વિમલેશં ચ શૂલભિત્ ।
શચીહરણમાખ્યા નમભ્રકસ્ય વધસ્તતઃ

શૂલભેદોદ્ભવો યત્ર દાનધર્માઃ પૃથગ્વિધાઃ ।
આખ્યાનં દીર્ઘતપસ ઋષ્યશૃઙ્ગકથા તતઃ

ચિત્રસેનકથાપુણ્યા કાશિરાજ્યસ્ય લક્ષણમ્ ।
તતો દેવશિલાખ્યાનં શબરીતીર્થકાન્વિતમ્

વ્યાધાખ્યાનં તતઃ પુણ્યં પુષ્કરિણ્યર્કતીર્થકમ્ ।
આપ્રેત્યેશ્વરતીર્થં ચ શક્રતીર્થં કરોટિકમ્

કુમારેશમગસ્ત્યેશમાનન્દેશં ચ માતૃજમ્ ।
લોકેશં ધનદેશં ચ મઙ્ગલેશં ચ કામજમ્

નાગેશં ચાપિ ગોપારં ગૌતમં શઙ્ખચૂડકમ્ ।
નારદેશં નન્દિકેશં વરુણેશ્વરતીર્થકમ્

દધિસ્કન્દાદિતીર્થાનિ હનૂમતેશ્વરં તતઃ ।
રામેશ્વરાદિ તીર્થાનિ સોમેશં પિઙ્ગલેશ્વરમ્

ઋણમોક્ષં કપિલેશં પૂતિકેશં જલેશયમ્ ।
ચણ્ડાર્કં યમતીર્થં ચ કાલ્હોડીશં વનાદિકે

નારાયણં ચ કોટીશં વ્યાસતીર્થં પ્રભાસકમ્ ।
નાગેશસંકર્ષણકં પ્રશ્રયેશ્વરતીર્થકમ્

ઐરણ્ડીસંગમં પુણ્યં સુવર્ણશિલતીર્થકમ્ ।
કરઞ્જં કામહં તીર્થં ભાણ્ડીરો રોહિણીભવમ્

ચક્રતીર્થં દૌતપાપં સ્કન્દમાઙ્ગિરસાહ્વયમ્ ।
કોટિતીર્થમયોન્યખ્યમઙ્ગારાખ્યં ત્રિલોચનમ્

ઇન્દ્રેશં કંબુકેશં ચ સોમેશં કોહનં શકમ્ ।
નાર્મદં ચાર્કમાગ્નેયં ભાર્ગવેશ્વરમુત્તમમ્

બ્રાહ્મં દૈવં ચ માર્ગેશમાદિવારાહકેશ્વરમ્ ।
રામેશમથ સિદ્ધેશમાહલ્યં કઙ્કટેશ્વરમ્

શાક્રં સૌમ્યં ચ નાદેશં તોયેશં રુક્મિણીભવમ્ ।
યોજનેશં વરાહેશં દ્વાદશીશિવતીર્થકમ્

સિદ્ધેશં મઙ્ગલેશં ચ લિઙ્ગવારાહતીર્થકમ્ ।
કુણ્ડેશં શ્વેતવારાહં ગર્ભાવેશં રવીશ્વરમ્

શુક્લાદીનિ ચ તીર્થાનિ હુઙ્કારસ્વામિતીર્થકમ્ ।
સંગમેશં નહુષેશં મોક્ષણં પઞ્ચગોપકમ્ ।
નાગશાવં ચ સિદ્ધેશં માર્કણ્ડાઙ્ક્રૂરતીર્થકે

કામોદશૂલારોપાખ્યે માણ્ડવ્યં ગોપકેશ્વરમ્ ।
કપિલેશં પિઙ્ગલેશં ભૂતેશં ગાઙ્ગગૌતમે

આસ્વમેધં ભૃગુકચ્છં કેદારેશં ચ પાપનુત્ ।
કલકલેશં જાલેશં શાલગ્રામં વરાહકમ્

ચન્દ્રપ્રભાસમાદિત્યં શ્રીપત્યાખ્યં ચ હંસકમ્ ।
મૂલ્યસ્થાનં ચ શૂલેશમુગ્રાખ્યં ચિત્રદૈવકમ્

શિખીશં કાણ્ટિતીર્થં ચ દશકન્યં સુવણકમ્ ।
ઋણમોક્ષં ભારભૂતિ પુઙ્ખાં મુડિં ચ ડિણ્ડિમમ્

આમલેશં કપાલેશં શૃઙ્ગૈરણ્ડીભવં તતઃ ।
કોટિતીર્થં લોટણેષં ફલસ્તુતિરતઃ પરમ્

દૃમિજઙ્ગલમાહાત્મ્યે રોહિતાશ્વકથા તતઃ ।
ધુન્ધુમારસમાખ્યાનં વધોપાયસ્તતો ઽસ્ય વૈ

વધૌ ધુન્ધોસ્તતઃ પશ્ચાત્તતશ્ચિત્રવહોદ્ભવઃ ।
મહિમાસ્ય તતશ્ચડીશપ્રભાવો રતીશ્વરઃ

કેદારેશો લક્ષતીર્થં તતો વિષ્ણુપદીભવમ્ ।
મુખારં ચ્યવનાન્ધાસ્યં બ્રહ્મણશ્ચ સરસ્તતઃ

ચક્રાખ્યં લલિતાખ્યાનં તીર્થં ચ બહુગોમયમ્ ।
રુદ્રાવર્તં ચ મર્કણ્ડં તીર્થં પાપપ્રણાશનમ્

શ્રવણેશં શુદ્ધપટં દેવાન્ધુપ્રેતતીર્થકમ્ ।
જિહ્વોદતીર્થંસંભૂતિઃ શિવોદ્ભન્દં ફલસ્તુતિઃ

એષ ખણ્ડો હ્યવન્ત્યાખ્યઃ શૃણ્વતાં પાપનાશનઃ ।
અતઃ પરં નાગરાખ્યઃ ખણ્ડઃ ષષ્ઠો ઽભિધીયતે

લિઙ્ગોત્પત્તિસમાખ્યાનં હરિશ્ચન્દ્રકથા શુભા ।
વિશ્વામિત્રસ્ય માહાત્મ્યં ત્રિશઙ્કુસ્વર્ગતિસ્તથા

હાટકે શ્વરમાહાત્મ્યે વૃત્રાસુરવધસ્તથા ।
નાગબિલં શઙ્ખતીર્થમચલેશ્વરવર્ણનમ્

ચમત્કારપુરાખ્યાનં ચમત્કારકરં પરમ્ ।
ગયશીર્ષં બાલશાખ્યં વાલમણ્ડં મૃગાહ્વયમ્

વિષ્ણુપાદં ચ ગોકર્ણં યુગરૂપં સમાશ્રયઃ ।
સિદ્ધેશ્વરં નાગસરઃ સપ્તાર્ષેયં હ્યગસ્ત્યકમ્

ભ્રૂણગર્તં નલેશં ચ ભૈષ્મં વૈડુરમર્કકમ્ ।
શારમિષ્ઠં સોમનાથં ચ દૌર્ગમાતર્જકેશ્વરમ્

જામદગ્ન્યવધાખ્યાનં નૈઃક્ષત્રિયકથાનકમ્ ।
રામહ્રદં નાગપુરં ષઆડ્લિઙ્ગં ચૈવ યજ્ઞભૂઃ

મુણ્ડીરાદિત્રિકાર્કં ચ સતીપરિણયાહ્વયમ્ ।
રુદ્રશીર્ષં ચ યાગેશં વાલખિલ્યં ચ ગારુડમ્

લક્ષ્મીશાપઃ સપ્તવિંશસોમપ્રાસાદમેવ ચ ।
અંબાબદ્ધં પાણ્ડુકાખ્યમાગ્નેયં બ્રહ્મકુણ્ડકમ્

ગોમુખં લોહયષ્ટ્યાખ્યમજાપાલેશ્વરી તથા ।
શાનૈશ્ચરં રાજવાપી રામેશો લક્ષ્મણેશ્વરઃ

કુશેશાખ્યં લવેશાખ્યં લિઙ્ગં સર્વોત્તમોત્તમમ્ ।
અષ્ટષષ્ટિસમાખ્યાનં દમયન્ત્યાસ્ત્રિજાતકમ્

તતો વૈ રેવતી ચાત્ર ભક્તિકાતીર્થસંભવઃ ।
ક્ષેમઙ્કરી ચ કેદારં શુક્લતીર્થમુખારકમ્

સત્યસંધેશ્વરાખ્યાનં તથા કર્ણોત્પલાકથા ।
અટેશ્વરં યાજ્ઞવલ્ક્ય ગૌર્યં ગાણેશમેવ ચ

તતો વાસ્તુપદાખ્યાનમજાગૃહકથાનકમ્ ।
સૌભાગ્યાન્ધુશ્ચ શુલેશં ધર્મરાજકથાનકમ્

મિષ્ટાન્નેદશ્વરાખ્યાનં ગાણાપત્યત્રયં તતઃ ।
જાબાલિચરિતં ચૈવ મકરેશકથા તતઃ

કાલેશ્વર્યન્ધકાખ્યાનં કુણ્ડમાપ્યરસં તથા ।
પુષ્યાદિત્યં રૌહિતાશ્વં નાગરોત્પત્તિકીર્ત્તનમ્

ભાર્ગવં ચરિતં ચૈવ વૈશ્વામૈત્રં તતઃ પરમ્ ।
સારસ્વતં પૈપ્પલાદં કંસારીશં ચ પૈણ્ડકમ્

બ્રહ્મણો યજ્ઞચરિતં સાવિત્ર્યાખ્યાનસંયુતમ્ ।
રૈવતં ભાર્તયજ્ઞાખ્યં મુખ્યતીર્થનિરીક્ષણમ્

કૌરવં હાટકેશાખ્યં પ્રભાસં ક્ષેત્રકત્રયમ્ ।
પૌષ્કરં નૈમિષં ધાર્મમરણ્ય ત્રિતયં સ્મૃતમ્

વારાણસી દ્વારકાખ્યાવન્ત્યાખ્યેતિ પુરીત્રયમ્ ।
બૃન્દાવનં ખાણ્ડવાખ્યમદ્વૈકાખ્યં વનત્રયમ્

કલ્પઃ શાલસ્તથા નન્દિગ્રામત્રયમનુત્તમમ્ ।
અસિશુક્લપિતૃસંજ્ઞં તીર્થત્રયમુદાહૃતમ્

ર્શ્યર્બુદૌ રૈવતશ્ચૈવ પર્વતત્રયમુત્તમમ્ ।
નદીનાં ત્રિતયં ગઙ્ગા નર્મદા ચ સરસ્વતી

સાર્દ્ધકોટિત્રયફલમેકૈકં ચૈષુ કીર્ત્તિતમ્ ।
કૂષિકા શઙ્ખતીર્થં ચામરકં બાલમણ્ડનમ્

હાટકેશક્ષેત્રફલપ્રદં પ્રોક્તં ચતુષ્ટયમ્ ।
સાંબાદિત્યં શ્રાદ્ધકલ્પં યૌધિષ્ઠિરમથાન્ધકમ્

જલશાયિ ચતુર્માસમશૂન્યશયનવ્રતમ્ ।
મઙ્કણેશં શિવરાત્રિસ્તુલાપુરુષદાનકમ્

પૃથ્વીદાનં વાનકેશં કપાલમોચનેશ્વરમ્ ।
પાપપિણ્ડં માસલૈઙ્ગં યુગમાનાદિકીર્તનમ્

નિંવેશશાકંભર્યાખ્યા રુદ્રૈકાદશકીર્તનમ્ ।
દાનમાહાત્મ્યકથનં દ્વાદશાદિત્યકીર્તનમ્

ઇત્યેષનાગરઃ ખણ્ડઃ પ્રભાસાખ્યો ઽધુનોચ્યતે ।
સોમેશો યત્ર વિશ્વેશોર્ઽકસ્થલં પુણ્યદં મહત્

સિદ્ધેશ્વરાદિકાખ્યાનં પૃથગત્ર પ્રકીર્તિતમ્ ।
અગ્નિતીર્થં કપદ્દર્શિં કેદારેશં ગતિપ્રદમ્

ભીમભૈરવચણ્ડીશભાસ્કરેન્દુકુજેશ્વરાઃ ।
બુધેજ્યભૃગુસૌરાગુશિરવીશા હરવિગ્રહાઃ

સિદ્ધેશ્વરાદ્યાઃ પઞ્ચાન્યે રુદ્રાસ્તત્ર વ્યવસ્તત્ર વ્યવસ્થિતાઃ ।
વરારોહા હ્યજા પાલા મઙ્ગલા લલિતેશ્વરી

લક્ષ્મીશો વાડવેશશ્ચોર્વીશઃ કામેસ્વરસ્તથા ।
ગૌરીશવરુણેશાખ્યં દુર્વાસેશં ગણેશ્વરમ્

કુમારેશં ચણ્ડકલ્પં શકુલીશ્વરસંજ્ઞકમ્ ।
તતઃ પ્રોક્તો ઽથ કોટીશબાલબ્રહ્માદિસત્કથા

નરકેશસંવર્ત્તેશનિધીશ્વરકથા તતઃ ।
બલભદ્રેશ્વરસ્યાથ ગઙ્ગાયા ગણપસ્ય ચ

જાંબવત્યાખ્યસરિતઃ પાણ્ડુકૂપસ્ય સત્કથા ।
શતમેધલક્ષમેધકોટિમેધકથા તથા

દુર્વાસાર્કઘટસ્થાનહિરણ્યાસંગમોત્કથા ।
નગરાર્કસ્ય કૃષ્ણસ્ય સંકર્ષણસમુદ્રયોઃ

કુમાર્યાઃ ક્ષેત્રપાસ્ય બ્રહ્મેશસ્ય કથા પૃથક્ ।
પિઙ્ગલાસંગમેશસ્ય શઙ્કરાર્કઘટેશયોઃ

ઋષિતીર્થસ્ય નન્દાર્કત્રિતકૂપસ્ય કીર્તનમ્ ।
સસોપાનસ્ય પર્ણાર્કન્યઙ્કુમત્યોઃ કથાદ્ભુતા

વારાહસ્વામિવૃત્તાન્તં છાયાલિઙ્ગાખ્યગુલ્ફયોઃ ।
કથા કનકનન્દાયાઃ કુતીગઙ્ગેશયોસ્તથા

ચમસોદ્બેદવિદુરત્રિલોકેશકથા તતઃ ।
મઙ્કણેશત્રૈપુરેશષણ્ડતીર્થકથાસ્તથા

સૂર્યપ્રાચી ત્રીક્ષણયોરુમાનાતકથા તથા ।
ભૂદ્ધારશૂલસ્થલયોશ્ચ્યવનાર્કેશયોસ્તથા

અજાપાલેશબાલાર્કકુબેરસ્થલજા કથા ।
ઋષિતોયા કથા પુણ્યા સંગાલેશ્વરકીર્તનમ્

નારદાદિત્યકથનં નારાયણનિરૂપણમ્ ।
તપ્તકુણ્ડસ્ય માહાત્મ્યં મૂલચણ્ડીશવર્ણનમ્

ચતુર્વક્ત્રગણાધ્યક્ષકલંબેશ્વરયોઃ કથા ।
ગોપાલસ્વામિવ કુલસ્વામિનોર્મરુતાં કથા

ક્ષેમાર્કેન્નતવિઘ્નેશજલસ્વામિકથા તતઃ ।
કાલમેઘસ્ય રુક્મિણ્યા દુર્વાસેશ્વરભદ્રયોઃ

શઙ્ખાવર્તમોક્ષતીર્થગોષ્પદાચ્યુતસદ્મનામ્ ।
જાલેશ્વરસ્ય હુઙ્કારેશ્વરચણ્ડીશયોઃ કથા

આશાપુરસ્થવિઘ્નેશકલાકુણ્ડકથાદ્ભુતા ।
કપિલેશસ્ય ચ કથા જરદ્ગવશિવસ્ય ચ

નલકર્કેટેશ્વરયોર્હાટકેશ્વરજા કથા ।
નારદેશયન્ત્રભૂષાદુર્ગકૂટગણેશજા

સુપર્ણૈલાખ્યભૈરવ્યોર્ભલ્લતીર્થભવા કથા ।
કીર્તનં કર્દમાલસ્ય ગુપ્તસોમેશ્વસ્ય ચ

બહુસ્વર્ણેશશૃઙ્ગેશકોટીશ્વરકથા તતઃ ।
માર્કણ્ડેશ્વરકોટીશદામોદરગૃહોત્કથા

સ્વર્ણરેખા બ્રહ્મકુણ્ડં કુન્તીભીમેશ્વરૌ તથા ।
મૃગીકુણ્ડં ચ સર્વસ્વં ક્ષેત્રે વસ્ત્રાપથે સ્મૃતમ્

દુર્ગાભિલ્લેશગઙ્ગેશરૈવતાનાં કથાદ્ભુતા ।
તતોર્ઽબુદેશ્વર કથા અચલેશ્વરકીર્તનમ્

નાગતીર્થસ્ય ચ કથા વસિષ્ટાશ્રમવર્ણનમ્ ।
ભદ્રકર્ણસ્ય માહાત્મ્યં ત્રિનેત્રસ્ય તતઃ પરમ્

કેદારસ્ય ચ માહાત્મ્યં તીર્થાઙ્ગમનકીર્તનમ્ ।
કોટીશ્વરરૂપતીર્થહૃષીકેશકથારસ્તતઃ

સિદ્ધેશશુક્રેશ્વરયોર્મણિકર્ણીશકીર્તનમ્ ।
પઙ્ગુતીર્થયમતીર્થવારાહતીર્થવર્ણનમ્

ચન્દ્રપ્રભાસર્પિડોદશ્રીમાતાશુક્લતીર્થજમ્ ।
કાત્યાયન્યાશ્ચ માહાત્મ્યં તતઃ પિણ્ડારકસ્ય ચ

તતઃ કનખલસ્યાથ ચક્રમાનુષતીર્થયોઃ ।
કપિલાગ્નિતીર્થકથા તથા રક્તાનુબન્ધજા

ગણેશપાર્થેશ્વરયોર્યાન્ત્રાયામુજ્જ્વલસ્ય ચ ।
ચણ્ડીસ્થાનનાગોદ્ભવશિવકુણ્ડમહેશજા

કામેશ્વરસ્ય માર્કણ્ડેયોત્પત્તેશ્ચ કથા તતઃ ।
ઉદ્દાલકેશસિદ્ધેશગતતીથકથા પૃથક્

શ્રીદેવરવાતોત્પત્તિશ્ચ વ્યાસગૌતમતીર્થયોઃ ।
કુલસંતારમાહાત્મ્યં રામકોટ્યાહ્વતીર્થયોઃ

ચન્દ્રોદ્ભેદેશાનશૃઙ્ગબ્રહ્મસ્થાનોદ્ભવો ઽદ્ભુતમ્ ।
ત્રિપુષ્કરરુદ્રહ્રદગુહેશ્વર કથા શુભા

અવિમુક્તસ્ય માહાત્મ્યમુમામાહેશ્વરસ્ય ચ ।
મહૌજસઃ પ્રભાવશ્ચ જંબૂતીર્થસ્ય વર્ણનમ્

ગઙ્ગાધરમિશ્રકયોઃ કથા વાથફલસ્તુતિઃ ।
દ્વારકાયાશ્ચ માહાત્મ્યે ચન્દ્રશર્મકથાનકમ્

જાગરાદ્યર્ચનાદ્યાખ્યા વ્રતમેકાદશીભવમ્ ।
મહાદ્વાદશિકાખ્યાનં પ્રહ્લાદર્ષિસમાગમઃ

દુર્વાસસ ઉપાખ્યાનં યાત્રોપક્રમકીર્તનમ્ ।
ગોમત્યુત્પત્તિકથનં તસ્યાં સ્નાનાદિજં ફલમ્

ચક્રતીર્થસ્ય માહાત્મ્યં ગોમત્યુદધિસંગમઃ ।
સનકાદિહ્રદાખ્યાનં નૃગતીર્થકથા તતઃ

ગોપ્રચારકથા પુણ્યા ગોપીનાં દ્વારકાગમઃ ।
ગોપીસરઃ સમાખ્યાનં બ્રહ્મતીર્થાદિકીર્તનમ્

પઞ્ચનદ્યાગમાખ્યાનં નાનાખ્યાનસમન્વિતમ્ ।
શિવલિઙ્ગગદાતીર્થકૃષ્ણપૂજાદિકીર્તનમ્

ત્રિવિક્રમસ્ય મૂર્તાખ્યા દુર્વાસઃકૃષ્ણસંકથા ।
કુશદૈત્યવધોઞ્ચારવિશેષાર્ચનજં ફલમ્

ગોમત્યાં દ્વારકાયાં ચ તીર્થાગમનકીર્તનમ્ ।
કૃષ્ણમન્દિરસંપ્રેક્ષા દ્રારવત્યભિષેચનમ્

તત્રતીર્થાવાસકથા દ્વારકાપુણ્યકીર્તનમ્ ।
ઇત્યેષ સપ્તમઃ પ્રોક્તઃ ખણ્ડઃ પ્રાભાસિકો દ્વિજાઃ

સ્કાન્દેસર્વોત્તરકથે શિબમાહાત્મ્યવર્ણને ।
લિખિત્વૈતત્તુ યો દદ્યાદ્ધેમશૂલસમન્વિતમ્

માધ્યાં સત્કૃત્ય વિપ્રાય સ શૈવે મોદતે પદે