નૈષધીયચરિતમ્‌ · અધ્યાય p6

અથ નલસ્ય ગુણં ગુણમાત્મભૂઃ સુરભિ તસ્ય યશઃકુસુમં ધનુઃ ।
શ્રુતિપથોપરતં સુમનસ્તયા તમિષુમાશુ વિધાય જિગાય તાન્

યદતનુજ્વરભાક્તનુતે સ્મ સા પ્રિયકથાસરસીરસમઞ્જનમ્ ।
સપદિ તસ્ય ચિરાન્તરતાપિની પરિણતિર્વિષમા સમપદ્યત

ધ્રુવમધીતવતીયમધીરતાં દયિતદૂતપતદ્ગતવેગતઃ ।
સ્થિતિવિરોધકરીં દ્વ્યણુકોદરી તદુદિતઃ સ હિ યો યદનન્તરઃ

અતિતમાં સમપાદિ જડાશયં સ્મિતલવસ્મરણેઽપિ તદાનનમ્ ।
અજનિ પઙ્ગુરપાઙ્ગનિજાઙ્ગણભ્રમિકણેઽપિ તદીક્ષણખઞ્જનઃ

કિમુ તદન્તરુભૌ ભિષજૌ દિવઃ સ્મરનલૌ વિશતઃ સ્મ વિગાહિતુમ્ ।
તદભિકેન ચિકિત્સતુમાશુ તાં મખભુજામધિપેન નિયોજિતૌ

કુસુમચાપજતાપસમાકુલં કમલકોમલમૈક્ષ્યત તન્મુખમ્ ।
અહરહર્વહદભ્યધિકાધિકા રવિરુચિગ્લપિતસ્ય વિધોર્વિધામ્

તરુણતાતરણિદ્યુતિનિર્મિતદ્રઢિમ તત્કુચકુમ્ભયુગં તદા ।
અનલસંગતિતાપમુપૈતુ નો કુસુમચાપકુલાઅલવિલાસજમ્

અધૃત થદ્વિરહોષ્મણિ મજ્જિતં મનસિજેન તદૂરુયુગં તદા ।
સ્પૃશતિ તત્કદં કદલીતરુર્યદિ મરુજ્વલદૂષરદૂષિતઃ

સ્મરશરાહતિનિર્મિતસંજ્વરં કરયુગં હસતિ સ્મ દમસ્વસુઃ ।
અનપિધાનપતત્તપનાતપં તપનિપીતસરઃ સરસીરુહમ્

મદનતાપભરેણ વિદીર્ય નો યદુદપાતિ હૃદા દમનસ્વસુઃ ।
નિબિડપીનકુચદ્વયયન્ત્રણા તમપરાધમધાત્પ્રતિબધ્નતી

નિવિશતે યદિ શૂકશિખા પદે સૃજતિ સા કિયતીમિવ ન વ્યથામ્ ।
મૃદુતનોર્વિતનોતુ કથં ન તામવનિભૃત્તુ નિવિશ્ય હૃદિ સ્થિતઃ

મનસિ સન્તમિવ પ્રિયમીક્ષિતું નયનયોઃ સ્પૃહયાન્તરુપેતયોઃ ।
ગ્રહણશક્તિરભૂદિદમીયયોરપિ ન સંમુખવાસ્તુનિ વસ્તુનિ

હૃદિ દમસ્વસુરશ્રુઝરપ્લુતે પ્રતિફલદ્વિરહાત્તમુખાનતેઃ ।
હૃદયભાજમરાજત ચુમ્બિતું નલમુપેત્ય કિલાગમિ તન્મુખમ્

સુહૃદમગ્નિમુદઞ્ચયિતું સ્મરં મનસિ ગન્ધવહેન મૃગીદૃશઃ ।
અકલિ નિઃશ્વસિતેન વિનિર્ગમાનુમિતનિહ્નુતવેશનમાયિતા

વિરહપાણ્ડિમરાગતમોમષીશિતિમતન્નિજપીતિમવર્ણકૈઃ ।
દશ દિશઃ ખલુ તદૃગકલ્પયલ્લિપિકરી નલરૂપકચિત્રિતાઃ

સ્મરકૃતાં હૃદયસ્ય મુહુર્દશાં બહુ વયન્નિવ નિઃશ્વસિતાનિલઃ ।
વ્યધિત વાસસિ કમ્પમદઃ શ્રિતે ત્રસતિ કઃ સતિ નાશ્રયબાધને

કરપદાનનલોચનનામભિઃ શતદલૈઃ સુતનોર્વિરહજ્વરે ।
રવિમહો બહુપીતચરં ચિરાદનિશતાપમિષાદુદસૃજ્યત

ઉદયતિ સ્મ તદદ્ભુતમાલિભિર્ધરણિભૃદ્ભુવિ તત્ર વિમૃશ્ય યત્ ।
અનુમિતોઽપિ ચ બાષ્પનિરીક્ષણાદ્વ્યભિચચાર ન તાપકરો નલઃ

હૃદિ વિદર્ભભુવઃ પ્રહરઞ્શરૈ રતિપતિર્નિષધાધિપતેઃ કૃતે ।
કૃતતદન્તરગસ્વદૃઢવ્યધઃ ફલદનીરિતમૂર્ચ્છદલં ખલુ

વિધુરમાનિ તયા યદિ ભાનુમાન્કથમહો સ તુ તદ્ધૃદયં તથા ।
અપિ વિયોગભરાસ્ફુટનસ્ફુટીકૃતદૃષત્ત્વમજિજ્વલદંશુભિઃ

હૃદયદત્તસરોરુહયા તયા ક્વ સદૃગસ્તુ વિયોગનિમગ્નયા ।
પ્રિયધનુઃ પરિરભ્ય હૃદા રતિઃ કિમનુમર્તુમશેત ચિતાર્ચિષિ

અનલભાવમિયં સ્વનિવાસિનો ન વિરહસ્ય રહસ્યમબુધ્યત ।
પ્રશમનાય વિધાય તૃણાન્યમૂઞ્જ્વલતિ તત્ર યદુજ્ઝિતુમૈહત

પ્રકૃતિરેતુ ગુણઃ સ ન યોષિતાં કથમિમાં હૃદયં મૃદુ નામ યત્ ।
તદિષુભિઃ કુસુમૈરપિ દુન્વતા સુવિવૃતં વિબુધેન મનોભુવા

રિપુતરા ભવનાદવિનિર્યતીં વિધુરુચિર્ગૃહજાલબિલૈર્નુતામ્ ।
ઇતરથાત્મનિવારણશઙ્કયા જ્વરયિતું બિશવેશધરાવિશત્

હૃદિ વિદર્ભભુવોઽશ્રુભૃતિ સ્ફુટં વિનમદાસ્યતયા પ્રતિબિમ્બિતમ્ ।
મુખદૃગોષ્ઠમરોપિ મનોભુવા તદુપમાકુસુમાન્યખિલાઃ શરાઃ

વિરહપાણ્ડુકપોલતલે વિધુર્વ્યધિત ભીમભુવઃ પ્રતિબિમ્બિતઃ ।
અનુપલક્ષ્યસિતાંશુતયા મુખં નિજસખં સુખમઙ્કમૃગાર્પણાત્

વિરહતાપિનિ ચન્દનપાંશુભિર્વપુષિ સાર્પિતપાણ્ડિમમણ્ડના ।
વિષધરાભબિસાભરણા દધે રતિપતિં પ્રતિ શંભુવિભીષિકામ્

વિનિહિતં પરિતાપિનિ ચન્દનં હૃદિ તયા ધૃતબુદ્બુદમાબભૌ ।
ઉપનમન્સુહૃદં હૃદયેશયં વિધુરિવાઙ્કગતોડુપરિગ્રહઃ

સ્મરહુતાશનદીપિતયા તયા બહુ મુહુઃ સરસં સરસીરુહમ્ ।
શ્રયિતુમર્ધપથે કૃતમન્તરા શ્વસિતનિર્મિતમર્મરમુજ્ઝિતમ્

પ્રિયકરગ્રહમેવમવાપ્સ્યતિ સ્તનયુગં તવ તામ્યતિ કિં ન્વિતિ ।
જગદતુર્નિહિતે હૃદિ નીરજે દવથુકુડ્મલનેન પૃથુસ્તનીમ્

ત્વદિતરોઽપિ હૃદા ન મયા ધૃતઃ પતિરિતીવ નલં હૃદયેશયમ્ ।
સ્મરહવિર્ભુજિ બોધયતિ સ્મ સા વિરહપાણ્ડુતયા નિજશુદ્ધતામ્

વિરહતપ્તતદઙ્ગનિવેશિતા કમલિની નિમિષદ્દલમુષ્ટિભિઃ ।
કિમપનેતુમચેષ્ટત કિં પરાભવિતુમૈહત તદ્દવથું પૃથુમ્

ઇયમનઙ્ગશરાવલિપન્નગક્ષતવિસારિવિયોગવિષાવશા ।
શશિકલેવ ખરાંશુકરાર્દિતા કરુણનીરનિધૌ નિદધૌ ન કમ્

જ્વલતિ મન્મથવેદનયા નિજે હૃદિ તયાર્દ્રમૃણાલલતાર્પિતા ।
સ્વજયિનોસ્ત્રપયા સવિધસ્થયોર્મલિનતામભજદ્ભુજયોર્ભૃશમ્

પિકરુતિશ્રુતિકમ્પિનિ શૈવલં હૃદિ તયા નિહિતં વિચલદ્બભૌ ।
સતતદ્ગતહૃચ્છયકેતુના હૃતમિવ સ્વતનૂધનઘર્ષિણા

ન ખલુ મોહબશેન તદાનનં નલમનઃ શશિકાન્તમબોધિ તત્ ।
ઇતરથા શશિનોભ્યુદયે તતઃ કથમસુસ્રુવદસ્રુમયં પયઃ

રતિપતેર્વિજયાસ્ત્રમિષુર્યથા જયતિ ભીમસુતાપિ તથૈવ સા ।
સ્વવિશિખાનિવ પઞ્ચતયા તતો નિયતમૈહત યોજયિતું સ તામ્

શશિમયં દહનાસ્રમુદિત્વરં મનસિજસ્ય વિમૃશ્ય વિયોગિની ।
ઝટિતિ વારુણમશ્રુમિષાદસૌ તદુચિતં પ્રતિશસ્ત્રમુપાદદે

અતનુના નવમમ્બુદમામ્બુદં સુતનુરસ્ત્રમુદસ્તમવેક્ષ્ય સા ।
ઉચિતમાયતનિઃશ્વસિતચ્છલાચ્છ્વસનશસ્ત્રમમુઞ્ચદમું પ્રતિ

રતિપતિપ્રહિતાનિલહેતિતાં પ્રતિયતી સુદતી મલયાનિલે ।
તદુરુતાપભયાત્તમૃણાલિકામયમિયં ભુજગાસ્ત્રમિવાદિત

ન્યધિત તદ્ધૃદિ શલ્યમિવ દ્વયં વિરહિતાં ચ તથાપિ ચ જીવિતમ્ ।
કિમથ તત્ર નિહત્ય નિખાતવાન્રતિપતિઃ સ્તનબિલ્વયુગેનં તત્

અતિશરવ્યયતા મદનેન તાં નિખિલપુષ્પમયસ્વશરવ્યયાત્ ।
સ્ફુટમકારિ ફલાન્યપિ મુઞ્ચતા તદુરસિ સ્તનતાલયુગાર્પણમ્

અથ મુહુર્બહુનિન્દિતચન્દ્રયા સ્તુતવિધું તુદયા ચ તયા મુહુઃ ।
પતિતયા સ્મરતાપમયે ગદે નિજગદેઽશ્રુવિમિશ્રમુખી સખી

નરસુરાબ્જભુવામિવ યાવતા ભવતિ યસ્ય યુગં યદનેહસા ।
વિરહિણામપિ તદ્રતવદ્યુવક્ષણમિતં ન કથં ગણિતાગમે

જનુરધત્ત સતી સ્મરતાપિતા હિમવતો ન તુ તન્મહિમાદૃતા ।
જ્વલતિ ભાલતલે લિખિતઃ સતીવિરહ એવ હરસ્ય ન લોચનમ્

દહનજા ન પૃથુર્દવથુવ્યથા વિરહજૈવ પૃથુર્યદિ નેદૃશમ્ ।
દહનમાશુ વિશન્તિ કથં સ્ત્રિયઃ પ્રિયમપાસુમુપાસિતુમુદ્ધુરાઃ

હૃદિ લુઠન્તિ કલા નિતરામમૂર્વિરહિણીવધપઙ્કકલઙ્કિતા ।
કુમુદસખ્યકૃતસ્તુ બહિષ્કૃતાઃ સખિ વિલોકય દુર્વિનયં વિધોઃ

અયિ વિધું પરિપૃચ્છ ગુરોઃ કુતઃ સ્ફુટમશિક્ષ્યત દાહવદાન્યતા ।
ગ્લપિતશંભુગલાદ્ગરલાત્ત્વયા કિમુદધૌ જડ વા વડવાનલાત્

અયમયોગિવધૂવધપાતબૈર્ભ્રમિમવાપ્ય દિવઃ ખલુ પાત્યતે ।
શિતિનિશાદૃષદિ સ્ફુટદુત્પતત્કણગણાધિકતારકિતામ્બરઃ

ત્વમભિધેહિ વિધું સખિ મદ્ગિરા કિમિદમીદૃગધિક્રિયતે ત્વયા ।
ન ગણિતં યદિ જન્મ પયોનિધૌ હરશિરઃ સ્થિતિભૂરપિ વિસ્મૃતા

નિપતતાપિ ન મન્દરભૂભૃતા ત્વમુદધૌ શશલાઞ્છન ચૂર્ણિતઃ ।
અપિ મુનેર્જઠરાર્ચિષિ જીર્ણતાં બત ગતોઽસિ ન પીતપયોનિધેઃ

કિમસુભિર્ગ્લપિતૈર્જડ મન્યસે મયિ નિમજ્જતુ ભીમસુતામનઃ ।
મમ કિલ શ્રુતિમાહ તદર્થિકાં નલમુખેન્દુપરાં વિબુધઃ સ્મરઃ

મુખરય સ્વયશોનવડિણ્ડિમં જલનિધેઃ કુલમુજ્જ્વલયાધુના ।
અપિ ગૃહાણ વધૂવધપૌરુષં હરિણલાઞ્છન મુઞ્ચ કદર્થનામ્

નિશિ શશિન્ભજ કૈતવભાનુતામસતિ ભાસ્વતિ તાપય પાપ મામ્ ।
મહમહન્યવલોકયિતાસ્મિ તે પુનરહર્પતિનિહ્નુતદર્પતામ્

શશકલઙ્ક ભયંકર માદૃશાં જ્વલસિ યન્નિશિ ભૂતપતિં શ્રિતઃ ।
તદમૃતસ્ય તવેદૃશભૂતતાદ્ભુતકરી પરમૂર્ધવિધૂનની

શ્રવણપૂરતમાલદલાઙ્કુરં શશિકુરઙ્ગમુખે સખિ નિક્ષિપ ।
કિમપિ તુન્દિલિતઃ સ્થગયત્યમું સપદિ તેન તદુચ્છ્વસિમિ ક્ષણમ્

અસમયે મતિરુન્મિષતિ ધ્રુવં કરગતૈવ ગતા યદિયં કુહૂઃ ।
પુનરુપૈતિ નિરુધ્ય નિવાસ્યતે સખિ મુખં ન વિધોઃ પુનરીક્ષ્યતે

અયિ મમૈષ ચકોરશિશુર્મુનેર્વ્રજતિ સિન્ધુપિબસ્ય ન શિષ્યતામ્ ।
અશિતુમબ્ધિમધીતવતોઽસ્ય ચ શશિકરાઃ પિબતઃ કતિ શીકરાઃ

કુરુ કરે ગુરુમેકમયોઘનં બહિરતો મુકુરં ચ કુરુષ્વ મે ।
વિશતિ તત્ર યદૈવ વિધુસ્તદા સખિ સુખાદહિતં જહિ તં દ્રુતમ્

ઉદર એવ ધૃતઃ કિમુદન્વતા ન વિષમો વડવાનલવદ્વિધુઃ ।
વિષવદુજ્ઝિતમપ્યમુના ન સ સ્મરહરઃ કિમમું બુભુજે વિભુઃ

અસિતમેકસુરાશિતમપ્યભૂન્ન પુનરેષ વિધુર્વિશદં વિષમ્ ।
અપિ નિપીય સુરૈર્જનિતક્ષયં સ્વયમુદેતિ પુનર્નવમાર્ણવમ્

વિરહિવર્ગવધવ્યસનાકુલં કલય પાપમશેષકલં વિધુમ્ ।
સુરનિપીતસુધાકમપાપકં ગ્રહવિદો વિપરીતકથાઃ કથમ્

વિરહિભિર્બહુ માનમવાપિ યઃ સ બહુલઃ ખલુ પક્ષ ઇહાજનિ ।
તદમિતિઃ સકલૈરપિ યત્ર તૈર્વ્યરચિ સા ચ તિથિઃ કિમમીકૃતા

સ્વરિપુતીક્ષ્ણસુદર્શનવિભ્રમાત્કિમુ વિધું ગ્રસતે સ વિધુંતુદઃ ।
નિપતિતં વદને કથમન્યથા બલિકરમ્ભનિભં નિજમુજ્ઝતિ

વદનગર્ભગતં ન નિજેચ્છયા શશિનમુજ્ઝતિ રાહુરસંશયમ્ ।
અશિત એવ ગલત્યયમત્યયં સખિ વિના ગલનાલબિલાધ્વના

ઋજુદૃશઃ કથયન્તિ પુરાવિદો મધુભિદં ખલુ રાહુશિરશ્છિદમ્ ।
વિરહિમૂર્ધભિદં નિગદન્તિ ન ક્વ ન શશી યદિ તજ્જઠરાનલઃ

સ્મરસખૌ રુચિભિઃ સ્મરવૈરિણા મખમૃગસ્ય યથા દલિતં શિરઃ ।
સપદિ સંદધતુર્ભિષજૌ દિવઃ સખિ તથા તમસોઽપિ કરોતુ કઃ

નલવિમસ્તકિતસ્ય રણે રિપુર્મિલતિ કિં ન કબન્ધગલેન વા ।
મૃતિભિયા ભૃશમુત્પતતસ્તમોગ્રહશિરસ્તદસૃગ્દૃઢબન્ધનમ્

સખિ જરાં પરિપૃચ્છ તમઃ શિરઃ સમમસૌ દધતાપિ કબન્ધતામ્ ।
મગધરાજવપુર્દલયુગ્મવત્કિમિતિ ન વ્યતિસીવ્યતિ કેતુના

વદ વિધુંતુદમાલિ મદીરિતૈસ્ત્યજસિ કિં દ્વિજરાજધિયા રિપુમ્ ।
કિમુ દિવં પુનરેતિ યદીદૃશઃ પતિત એષ નિષેવ્ય હિ વારુણીમ્

દહતિ કણ્ઠમયં ખલુ તેન કિં ગરુડવદ્દ્વિજવાસનયોજ્ઝિતઃ ।
પ્રકૃતિરસ્ય વિધુંતુદ દાહિકા મયિ નિરાગસિ કા વદ વિપ્રતા

સકલયા કલયા કિલ દંષ્ટ્રયા સમવધાય યમાય વિનિર્મિતઃ ।
વિરહિણીગણચર્વણસાધનં વિધુરતો દ્વિજરાજ ઇતિ શ્રુતિઃ

સ્મરમુખં હરનેત્રહુતાશનાજ્જ્વલદિદં ચકૃષે વિધિના વિધુઃ ।
બહુવિધેન વિયોગિવધૈનસા શશમિષાદથ કાલિકયાઙ્કિતઃ

દ્વિજપતિગ્રસનાહિતપાતકપ્રભવકુષ્ઠસિતીકૃતવિગ્રહઃ ।
વિરહિણીવદનેન્દુજિઘત્સયા સ્ફુરતિ રાહુરયં ન નિશાકરઃ

ઇતિ વિધોર્વિવિધોક્તિવિગર્હણં વ્યવહિતસ્ય વૃથેતિ વિમૃશ્ય સા ।
અતિતરાં દધતી વિરહજ્વરં હૃદયભાજમુપાલભત સ્મરમ્

હૃદયમાશ્રયસે યદિ મામકં જ્વલયસીત્થમનઙ્ગ તદૈવ કિમ્ ।
સ્વયમપિ ક્ષણદગ્ધનિજેન્ધનઃ ક્વ ભવિતાસિ હતાશ હુતાશવત્

પુરભિદા ગમિતસ્ત્વમદૃશ્યતાં ત્રિનયનત્વપરિપ્લુતિશઙ્કયા ।
સ્મર નિરૈષ્યત કસ્યચનાપિ ન ત્વયિ કિમક્ષિગતે નયનૈસ્ત્રિભિઃ

સહચરોઽસિ રતે રિતિ વિશ્રુતિસ્ત્વયિ વસત્યપિ મે ન રતિઃ કુતઃ ।
અથ ન સંપ્રતિ સંગતિરસ્તિ વામનુમૃતા ન ભવન્તમિયં કિલ

રતિવિયુક્તમનાત્મપરજ્ઞ કિં સ્વમિવ મામપિ તાપિતવાનસિ ।
કથમતાપભૃતસ્તવ સંગમાદિતરથા હૃદયં મમ દહ્યતે

અનુમમાર ન માર કથં નુ સા રતિરતિપ્રથિતાપિ પતિવ્રતા ।
ઇયદનાથવધૂવધપાતકી દયિતયાપિ તયાસિ કિમુજ્ઝિતઃ

સુગત એવ વિજિત્ય જિતેન્દ્રિયસ્ત્વદુરુકીર્તિતનું યદનાશયત્ ।
તવ તનૂમવશિષ્ટવતીં તતઃ સમિતિ ભૂતમયીમહરદ્ધરઃ

ફલમલભ્યત યત્કુસુમૈસ્ત્વયા વિષમનેત્રમનઙ્ગ વિગૃહ્ણતા ।
અહહ નીતિરવાપ્તભયા તતો ન કુસુમૈરપિ વિગ્રહમિચ્છતિ

અપિ ધયન્નિતરામરવત્સુધાં ત્રિનયનાત્કથમાપિથ તાં દશામ્ ।
ભણ રતેરધરસ્ય રસાદરાદમૃતમાપ્તઘૃણઃ ખલુ નાપિબઃ

ભુવનમોહનજેન કિમેનસા તવ બભૂવ પરેત પિશાચતા ।
યદધુના વિરહાધિમલીમસામભિભવન્ભ્રમસિ સ્મર મદ્વિધામ્

વત દદાસિ ન મૃત્યુમપિ સ્મર સ્ખલતિ તે કૃપયા ન ધનુઃ કરાત્ ।
અથ મૃતોઽસિ મૃતેન ચ મુચ્યતે ન ખલુ મુષ્ટિરુરીકૃતબન્ધનઃ

દૃગુપહત્યપમૃત્યુવિરૂપતાઃ શમયતેઽપરનિર્જરસેવિતા ।
અતિશયાન્ધ્યવપુઃ ક્ષતિપાણ્ડુતાઃ સ્મર ભવન્તિ ભવન્તમુપાસિતુઃ

સ્મર નૃશંસતમસ્ત્વમતો વિધિઃ સુમનસઃ કૃતવાન્ભવદાયુધમ્ ।
યદિ ધનુર્દૃઢમાશુગમાયસં તવ સૃજેત્ત્રિજગત્પ્રલયં વ્રજેત્

સ્મરરિપોરિવ રોપશિખી પુરાં દહતુ તે જગતામપિ મા ત્રયમ્ ।
ઇતિ વિધિસ્ત્વદિષૂન્કુસુમાનિ કિં મધુભિરન્તરસિઞ્ચદનિર્વૃતઃ

નિધિરનંશમભેદ્યમવેક્ષ્ય તે જનમનઃ ખલુ લક્ષમકલ્પયત્ ।
અપિ સ વજ્રમદાસ્યત ચેત્તદા ત્વદિષુભિર્વ્યદલિષ્યદસાવપિ

અપિ વિધિઃ કુસુમાનિ તવાશુગાન્ સ્મર વિધાય ન નિર્વૃતિમાપ્તવાન્ ।
અદિત પઞ્ચ હિ તે સ નિયમ્ય તાંસ્તદપિ તૈર્બત જર્જરિતં જગત્

ઉપહરન્તિ ન કસ્ય સુપર્વણઃ સુનમસઃ કતિ પઞ્ચ સુરદ્રુમાઃ ।
તવ તુ હીનતયા પૃથગેકિકાં ધિગિયતાપિ ન તેઽઙ્ગ વિગર્હણા

કુસુમમપ્યતિદુર્ણયકારિ તે કિમુ વિતીર્ય ધનુર્વિધિરગ્રહીત્ ।
કિમકૃતૈષ તવૈકતદાસ્પદે દ્વયમભૂદધુના હિ નલભુવૌ

ષડ્ટતવઃ કૃપયા સ્વકમેકકં કુસુમમક્રમનન્દિતનન્દનાઃ ।
દદતિ યદ્ભવતે કુરુતે ભવાન્ધનુરિવૈકમિષૂનિવ પઞ્ચ તૈઃ

યદતનુસ્ત્વમિદં જગતે હિતં ક્વ સ મુનિસ્તવ યઃ સહતે હતીઃ ।
વિશિખમાશ્રવણં પરિપૂર્ય ચેદવિચલદ્ભુજમુજ્ઝિતુમીશિષે

સહ તયા સ્મર ભસ્મ ઝટિત્યભૂઃ પશુપતિં પ્રતિ યામિષુમગ્રહીઃ ।
ધ્રુવમભૂદધુના વિતનોઃ શરસ્તવ પિકસ્વર એવ સ પઞ્ચમઃ

સ્મર સ મદ્દુરિતૈરફલીકૃતો ભગવતોઽપિ ભવદ્દહનશ્રમઃ ।
સુરહિતાય હુતાત્મતનુઃ પુનર્નનુ જનુર્દિવિ તત્ક્ષણમાપિથ

વિરહિણો વિમુખસ્ય વિધૂદયે શમનદિક્પવનઃ સ ન દક્ષિણઃ ।
સુમનસો નમયન્નટનૌ ધનુસ્તવ તુ બાહુરસૌ યદિ દક્ષિણઃ

કિમુ ભવન્તમુમાપતિરેકકં મદમુદાન્ધમયોગિજનાન્તકમ્ ।
યદજયત્તત એવ ન ગીયતે સ ભગવાન્મદનાન્ધકમૃત્યુજિત્

ત્વમિવ કોઽપિ પરાપકૃતૌ કૃતી ન દદૃશે ન ચ મન્મથ શુશ્રુવે ।
સ્વમદહો દહનાજ્જ્વલતાત્મના જ્વલયિતું પરિરભ્ય જગન્તિ યઃ

ત્વમુચિતં નયનાર્ચિષિ શંભુના ભુવનશાન્તિકહોમહવિઃ કૃતઃ ।
તવ વયસ્યમપાસ્ય મધું મધું હતવતા હરિણા બત કિં કૃતમ્

ઇતિ કિયદ્વચસૈવ ભૃશં પ્રિયાધરપિપાસુ તદાનનમાશુ તત્ ।
અજનિ પાંશુલમપ્રિયવાગ્જ્વલન્મદનશોષણબાણહતેરિવ

પ્રિયસખીનિવહેન સહાથ સા વ્યરચયદ્ગિરમર્ધસમસ્યયા ।
હૃદયમર્મણિ મન્મથસાયકૈઃ ક્ષતતમા બહુ ભાષિતુમક્ષમા

અકરુણાદવ સૂનશરાદસૂન્સહજયાપદિ ધીરતયાત્મનઃ ।
અસવ એવ મમાદ્ય વિરોધિનઃ કથમરીન્સખિ રક્ષિતુમાત્થ મામ્

હિતગિરં ન શૃણોષિ કિમાશ્રવે પ્રસભમપ્યવ જીવિતમાત્મનઃ ।
સખિ હિતા યદિ મે ભવસીદૃશી મદરિમિચ્છસિ યા મમ જીવિતમ્

અમૃતદીધિતિરેષ વિદર્ભજે ભજસિ તાપમમુષ્ય કિમંશુભિઃ ।
યદિ ભવન્તિ મૃતાઃ સખિ ચન્દ્રિકાઃ શશભૃતઃ ક્વ તદા

પરિતપ્યતે વ્રજ ધૃતિં ત્યજ ભીતિમહેતુકામયમચણ્ડમરીચિરુદઞ્ચતિ ।
જ્વલયતિ સ્ફુટમાતપમુર્મુરૈરનુભવં વચસા સખિ લુમ્પસિ

અયિ શપે હૃદયાય અવૈવ તદ્યદિ વિધોર્ન રુચેરસિ ગોચરઃ ।
રુચિફલં સખિ દૃશ્યત એવ તજ્જ્વલયતિ ત્વચમુલ્લલયત્યસૂન્

વિધુવિરોધિતિથેરભિધાયિનીં નનુ ન કિં પુનરિચ્છસિ કોકિલામ્ ।
સખિ કિમર્થગવેષણયા ગિરં કિરતિ સેયમનર્થમયીં મયિ

હૃદય એવ તવાસ્તિ સ વલ્લભસ્તદપિ કિં દમયન્તિ વિષીદસિ ।
હૃદિ પરં ન બહિઃ ખલુ વર્તતે સખિ યતસ્તત એવ વિષદ્યતે

સ્ફુટતિ હારમણૌ મદનોષ્મણા હૃદયમપ્યનલંકૃતમદ્ય તે ।
સખિ હતાસ્મિ તદા યદિ હૃદ્યપિ પ્રિયતમઃ સ મમ વ્યવધાપિતઃ

ઇદમુદીર્ય તદૈવ મુમૂર્ચ્છ સા મનસિ મૂર્ચ્છિતમન્મથપાવકા ।
ક્વ સહતામવલમ્બલવચ્છિદામનુપપત્તિમતીમતિદુઃખિતા

અધિત કાપિ મુખે સલિલં સખી પ્યધિત કાપિ સરોજદલૈઃ સ્તનૌ ।
વ્યધિત કાપિ હૃદિ વ્યજનાનિલં વ્યધિત કાપિ હિમં સુતનોસ્તનૌ

ઉપચચાર ચિરં મૃદુશીતલૈર્જલજનાલમૃણાલજલાદિભિઃ ।
પ્રિયસખીનિવહઃ સ તથા ક્રમાદિયમવાપ યથા લઘુ ચેતનમ્

અથ કલે કલય શ્વસિતિ સ્ફુટં ચલતિ પક્ષ્મ ચલે પરિભાવય ।
અધરકમ્પનમુન્નય મેનકે કિમયિ જલ્પતિ કલ્પલતે શૃણુ

રચય ચારુમતે સ્તનયોર્વૃતિં કલય કેશિનિ કૈશ્યમસંયતમ્ ।
અવગૃહાણ તરઙ્ગિણિ નેત્રયોર્જલઝરાવિતિ શુશ્રુવિરે ગિરઃ

કલકલઃ સ તદાલિજનાનનાદુદલસદ્વિપુલસ્ત્વરિતેરિતૈઃ ।
યમધિગમ્ય સુતાલયમીય્વાન્ધૃતદરઃ સ વિદર્ભપુરંદરઃ

કન્યાન્તઃ પુરબાધનાય યદધીકારાન્ન દોષા નૃપં દ્વૌ મન્ત્રિપ્રવરશ્ચ તુલ્યમગદંકારશ્ચ તાવૂચતુઃ ।
દેવાકર્ણય સુશ્રુતેન ચરકસ્યોક્તેન જાનેઽખિલં સ્યાદસ્યા નલદં વિના ન દલને તાપસ્ય કોઽપિ ક્ષમઃ

તાભ્યામભૂદ્યુગપદપ્યભિધીયમાનં ભેદવ્યપાકૃતિ મિથઃ પ્રતિઘાતમેવ ।
શ્રોત્રે તુ તસ્ય પવતુર્નૃપતેર્ન કિંચિદ્ભૈમ્યામનિષ્ટશતશઙ્કિતયાકુલસ્ય

દ્રુતવિગમિતવિપ્રયોગચિહ્નામપિ તનયાં નૃપતિઃ પદપ્રણમ્રામ્ ।
અકલયદસમાશુગાધિમગ્નાં ઝટિતિ પરાશયવેદિનો હિ વિજ્ઞાઃ

વ્યતરદથ પિતાશિષં સુતાયૈ નતશિરસે સહસોન્નમય્ય મૌલિમ્ ।
દયિતમભિમતં સ્વયંવરે ત્વં ગુણમયમાપ્નુહિ વાસરૈઃ કિયદ્ભિઃ

તદનુ સ તનુજાસખીરવાદીત્તુહિનઋતૌ ગત એવ હીદૃશીનામ્ ।
કુસુમમપિ શરાયતે શરીરે તદુચિતમાચરતોપચારમસ્યાઃ

કતિપયદિવસૈર્વયસ્યયા વઃ સ્વયમભિલષ્ય વરિષ્યતે વરીયાન્ ।
ઋશિમશમનયાનયા તદાપ્તું રુચિરુચિતાથ ભવિદ્વિધાવિધાભિઃ

એવં યદ્વદતા નૃપેણ તનયા નાપૃચ્છિ લજ્જાસ્પદં યન્મોહઃ સ્મરભૂરકલ્પિ વપુષઃ પાણ્ડુત્વતાપાદિભિઃ ।
યચ્ચાશીઃ કપટાદવાદિ સદૃશી સ્યાત્તત્ર યા સાન્ત્વના તન્મત્વાલિજનો મનોબ્ધિમતનોદાનન્દમન્દાક્ષયોઃ

શ્રીહર્ષં કવિરાજરાજિમુકુટાલંકારહીરઃ સુતં શ્રીહીરઃ સુષુબે જિતેન્દ્રિયચયં મામલ્લદેવી ચ યમ્ ।
તુર્યઃ સ્થૈર્યવિચારણપ્રકરણભ્રાતર્યયં તન્મહાકાવ્યેઽત્ર વ્યગલન્નલસ્ય ચરિતે સર્ગો નિસર્ગોજ્જ્વલઃ