નૈષધીયચરિતમ્‌ · અધ્યાય p4

તાં દેવતામિવ મુખેન્દુવસત્પ્રસાદામક્ષ્ણા રસાદનિમિષેણ નિભાલયન્તીમ્ ।
લાભાય ચેતસિ ધૃતસ્ય વરસ્ય ભીમભૂમીન્દ્રજા તદનુ રાજસભાં બભાજ

તન્નિર્મલાવયવભિત્તિષુ તદ્વિભૂષારત્નેષુ ચ પ્રતિફલન્નિજદેહદમ્ભાત્ ।
દૃષ્ટ્યા પરં ન હૃદયેન ન કેવલં તૈઃ સર્વાત્મનૈવ સુતનૌ યુવભિર્મમજ્જે

દ્યામન્તરા વસુમતીમપિ ગાધિજન્મા યદ્યન્યમેવ નિરમાસ્યત નાકલોકમ્ ।
ચારુઃ સ યાદૃગભવિષ્યદભૂદ્વિમાનૈસ્તાદૃક્તદભ્રમવલોકિતુમાગતાનામ્

કુર્વદ્ભિરાત્મભવસૌરભસંપ્રદાનં ભૂપાલચક્રચલચામરમારુતૌઘમ્ ।
આલોકનાય દિવિ સંચરતાં સુરાણાં તત્રાર્ચનાવિધિરભૂદધિવાસધૂપૈઃ

તત્રાવનીન્દ્રચયચન્દનચન્દ્રલેપનેપથ્યગન્ધવહગન્ધવહપ્રવાહમ્ ।
આલીભિરાપતદનઙ્ગશરાનુસારી સંરુધ્ય સૌરભમગાહત ભૃઙ્ગવર્ગઃ

ઉત્તુઙ્ગમઙ્ગલમૃદઙ્ગનિનાદભઙ્ગીસર્વાનુવાદવિધિબોધિતસાધુમેધાઃ ।
સૌધસ્રજઃ પ્લુતપતાકતયાભિનિન્યુર્મન્યે જનેષુ નિજતાણ્ડવપણ્ડિતત્વમ્

સંભાષણં ભગવતી સદૃશં વિધાય વાગ્દેવતા વિનયવન્ધુરકંધરાયાઃ ।
ઊચે ચતુર્દશજગજ્જનતાનમસ્યા તન્નાશ્રિતા સદસિ દક્ષિણપક્ષમસ્યાઃ

અભ્યાગમન્મુખભુજામિહ કોટિરેષા યેષાં પૃથક્કથનમબ્દશતાતિપાતિ ।
અસ્યાં વૃણીષ્વ મનસા પરિભાવ્ય કંચિદ્યં ચિત્તવૃત્તિરનુધાવતિ તાવકીના

એષાં ત્વદીક્ષણરસાદનિમેષતૈષા સ્વાભાવિકાનિમિષતામિલિતા યથાભૂત્ ।
આસ્યે તથૈવ તવ નન્વધરોપભોગૈર્મુગ્ધે વિધાવમૃતપાનમપિ દ્વિધાષ્તુ

એષાં ગિરેઃ સકલરત્નફલસ્તરુઃ સ પ્રાગ્દુગ્ધભૂમિસુરભેઃ ખલુ પઞ્ચશાખઃ ।
મુક્તાફલં ફલનસાન્વયનામ તન્વન્નાભાતિ બિન્દુભિરિવ ચ્છુરિતઃ પયોધેઃ

વક્ત્રેન્દુસંનિધિનિમીલદલારવિન્દદ્વન્દ્વભ્રમક્ષમમથાઞ્જલિનાત્મમૌલૌ ।
કૃત્વાપરાધભયચઞ્ચલમીક્ષમાણા સાન્યત્ર ગન્તુમમરૈઃ કૃપયાન્વમાનિ

તત્તદ્વિરાગમુદિતં શિબિકાધરસ્થાઃ સાક્ષાદ્વિદુઃ સ્મ ન મનાગપિ યાનધુર્યાઃ ।
આસન્નનાયકવિષણ્ણમુખાનુમેયભૈમીવિરક્તચરિતાનુમયા તુ જજ્ઞુઃ

રક્ષઃસ્વરક્ષણમવેક્ષ્ય નિજં નિવૃત્તો વિદ્યાધરેષ્વધરતાં વપુષૈવ ભૈમ્યાઃ ।
ગન્ધર્વસંસદિ ન ગન્ધમપિ સ્વરસ્ય તસ્યા વિમૃશ્ય વિમુખોઽજનિ યાનવર્ગઃ

દીનેષુ સત્સ્વપિ કૃતાફલવિત્તરક્ષૈર્યક્ષૈરદર્શિ ન મુખં ત્રપયૈવ ભૈમ્યામ્ ।
તે જાનતે સ્મ સુરશાખિપતિવ્રતાં કિં તાં કલ્પવીરુધમધિક્ષિતિ નાવતીર્ણામ્

જન્યાસ્તતઃ ફણભૃતામધિપઃ સુરૌઘાન્માઞ્જિષ્થમઞ્જિમવગાહિપદોષ્ઠલક્ષ્મીમ્ ।
તાં માનસં નિખિલવારિચયાન્નવીના હંસાવલીમિવ ઘના ગમયાંબભૂવુઃ

યસ્યા વિભોરખિલવાઙ્મયવિસ્તરોઽયમાખ્યાયતે પરિણતિર્મુનિભિઃ પુનઃ સા ।
ઉદ્ગત્વરામૃતકરાર્ધપરાર્ધ્યભાલાં બાલામભાષત સભાસતતપ્રગલ્ભા

આશ્લેષલગ્નગિરિજાકુચકુઙ્કુમેન યઃ પટ્ટસૂત્રપરિરમ્ભણશોણશોભઃ ।
યજ્ઞોપવીતપદવીં ભજતે સ શંભોઃ સેવાસુ વાસુકિરયં પ્રસિતઃ સિતશ્રીઃ

પાણૌ ફણી ભજતિ કઙ્કણભૂયમૈશે સોઽયં મનોહરમણીરમણીયમુચ્ચૈઃ ।
કોટીરબન્ધનધનુર્ગુણયોગપટ્ટવ્યાપારપારગમમું ભજ ભૂતભર્તુઃ

ધૃત્વૈકયા રસનયામૃતમીશ્વરેન્દોરપ્યન્યયા ત્વદધરસ્ય રસં દ્વિજિહ્વઃ ।
આસ્વાદયન્યુગપદેષ પરં વિશેષં નિર્ણેતુમેતદુભયસ્ય યદિ ક્ષમઃ સ્યાત્

આશીવિષેણ રદનચ્છદદંશદાનમેતેન તે પુનરનર્થતયા ન ગણ્યમ્ ।
બાધાં વિધાતુમધરે હિ ન તાવકીને પીયૂષસારધટિતે ઘટતેઽસ્ય શક્તિઃ

તદ્વિસ્ફુરત્ફણવિલોકનભૂતભીતેઃ કમ્પં ચ વીક્ષ્ય પુલકં ચ તતોનુ તસ્યાઃ ।
સંજાતસાત્વિકવિકારધિયઃ સ્વભૃત્યાન્નૃત્યાન્ન્યષેધદુરગાધિપતિર્વિલક્ષાઃ

તદ્દર્શિભિઃ સ્વવરણે ફણિભિર્નિરાશૈર્નિઃશ્વસ્ય તત્કિમપિ સૃષ્ટમનાત્મનીનમ્ ।
યત્તાન્પ્રયાતુમનસોઽપિ વિમાનવાહા હા હા પ્રતીપપવનાશકુનાન્ન જગ્મુઃ

હ્રીસંકુચત્ફણગણાદુરગપ્રધાનાત્તાં રાજસઙ્ઘમનયન્ત વિમાનવાહાઃ ।
સંધ્યાનમદ્દલકુલાત્કમલાદ્વિનીય કહ્લારમિન્દુકિરણા ઇવ હાસભાસમ્

દેવ્યાભ્યધાયિ ભવ ભીરુ ધૃતાવધાના ભૂમીભુજો ભજત ભીમભુવો નિરીક્ષામ્ ।
આલોકિતામપિ પુનઃ પિબતાં દૃશૈનામિચ્છા વિગચ્છતિ ન વત્સરકોટિભિર્વા

લોકેશકેશવશિવાનપિ યશ્ચકાર શૃઙ્ગારસાન્તરભૃશાન્તરશાન્તભાવાન્ ।
પઞ્ચેન્દ્રિયાણિ જગતામિષુપઞ્ચકેન સંક્ષોભયન્વિતનુતાં વિતનુર્મદં વઃ

પુષ્પેષુણા ધ્રુવમમૂનિષુવર્ષજપ્તિહુંકારમન્ત્રબલભસ્મિતશાન્તશક્તીન્ ।
શૃઙ્ગારસર્ગરસિકદ્વ્યણુકોદરિ ત્વં દ્વીપાધિપાન્નયનયોર્નય ગોચરત્વમ્

સ્વાદૂદકે જલનિધૌ સવનેન સાર્ધં ભવ્યા ભવન્તુ તવ વારિવિહારલીલાઃ ।
દ્વીપસ્ય તં પતિમમું ભજ પુષ્કરસ્ય નિસ્તન્દ્રપુષ્કરતિરસ્કરણક્ષમાક્ષિ

સાવર્તભાવભવદદ્ભુતનાભિકૂપે સ્વર્ભૌમમેતદુપવર્તનમાત્મનૈવ ।
સ્વારાજ્યમર્જયસિ ન શ્રિયમેતદીયામેતદ્ગૃહે પરિગૃહાણ શચીવિલાસમ્

દેવઃ સ્વયં વસતિ તત્ર કિલ સ્વયંભૂર્ન્યગ્રોધમણ્ડલતલે હિમશીતલે યઃ ।
સ વાં વિલોક્ય નિજશિલ્પમનન્યકલ્પં સર્વેષુ કારુષુ કરોતુ કરેણ દર્પમ્

ન્યગ્રોધનાદિવ દિવઃ પતદાતપાદેર્ન્યગ્રોધમાત્મભરધારમિવાવરોહૈઃ ।
તં તસ્ય પાકિફલનીલદલદ્યુતિભ્યાં દ્વીપસ્ય પશ્ય શિખિપત્ત્રજમાતપત્રમ્

ન શ્વેતતાં ચરતુ વા ભુવનેષુ રાજહંસસ્ય ન પ્રિયતમા કથમસ્ય કિર્તિઃ ।
ચિત્રં તુ યદ્વિશદિમાદ્વયમાવિશન્તી ક્ષીરં ચ નામ્બુ ચ મિથઃ પૃથગાતનોતિ

શૂરેઽપિ સૂરિપરિષત્પ્રથમાઋચિતેઽપિ શૃઙ્ગારભઙ્ગિમધુરેઽપિ કલાકરેઽપિ ।
તસ્મિન્નવદ્યમિયમાપ તદેવ નામ યત્કોમલં ન કિલ તસ્ય નલેતિ નામ

ભ્રૂવલ્લિવેલ્લિતમથાકૃતિભઙ્ગિમેષા લિઙ્ગં ચકાર તદનાદરણસ્ય વિજ્ઞા ।
રાજ્ઞોઽપિ તસ્ય તદલાભજતાપવહ્નિશ્ચિહ્નીબભૂવ મલિનચ્છવિભૂમધૂમઃ

રાજાન્તરાભિમુખમિન્દુમુખીમથૈનાં જન્યા જનીં હૃદયવેદિતયૈવ નિન્યુઃ ।
અન્યાનપેક્ષિતવિધૌ ન ખલુ પ્રધાનવાચાં ભવત્યવસરઃ સતિ ભવ્યભૃત્યે

ઊચે પુનર્ભગવતી નૃપમન્યમસ્યૈ નિર્દિશ્ય દૃશ્યતમતાવમતાશ્વિનેયમ્ ।
આલોક્યતામયમયે કુલશીલશાલી શાલીનતાનતમુદસ્ય નિજાસ્યબિમ્બમ્

એતત્પુરઃપઠદપશ્રમબન્દિવૃન્દવાગ્ડમ્બરૈરનવકાશતરેઽમ્બરેઽસ્મિન્ ।
ઉત્પત્તુમસ્તિ પદમેવ ન મત્પદાનામર્થોઽપિ નાઋથપુનરુક્તિષુ પાતુકાનામ્

નન્વત્ર હવ્ય ઇતિ વિશ્રુતનામ્નિ શાકદ્વીપપ્રશાસિનિ સુધીષુ સુધીભવન્ત્યા ।
એતદ્ભુજાબિરુદબન્દિજયાનયાપિ કિં રાગિ રાજનિ ગિરાજનિ નાન્તરં તે શાકઃ

શુકચ્છદસમચ્છવિપત્ત્રમાલભારી હરિષ્યતિ તરુસ્તવ તત્ર ચિત્તમ્ ।
યત્પલ્લવૌઘપરિરમ્ભવિજૃમ્ભિતેન ખ્યાતા જગત્સુ હરિતો હરિતઃ સ્ફુરન્તિ

સ્પર્શેન તત્ર કિલ તત્તરુપત્ત્રજન્મા યન્મારુતઃ કમપિ સંમદમાદધાતિ ।
કૌતૂહલં તદનુભૂય વિધેહિ ભૂયઃ શ્રદ્ધાં પરાશરપુરાણકથાન્તરેઽપિ

ક્ષીરાર્ણવસ્તવકટાક્ષરુચિચ્છટાનામન્વેતુ તત્ર વિકટાયિતમાયતાક્ષિ ।
વેલાવનીવનતતિપ્રતિબિમ્બચુમ્બિકિર્મીરિતોર્મિચયચારિમચાપલાભ્યામ્

કલ્લોલજાલચલનોપનતેન પીવા જીવાતુનાનવરતેન પયોરસેન ।
અસ્મિન્નખણ્ડપરિમણ્ડલિતોરુમૂર્તિરધ્યાસ્યતે મધુભિદા ભુજગાધિરાજઃ

ત્વદ્રૂપસંપદવલોકનજાતશઙ્કા પાદાબ્જયોરિહ કરાઙ્ગુલિલાલનેન ।
ભૂયાચ્ચિરાય કમલા કલિતાવધાના નિદ્રાનુબન્ધમનુરોધયિતું ધવસ્ય

બાલાતપૈઃ કૃતકગૈરિકતાં કૃતાં દ્વિસ્તત્રોદયાચલશિલાઃ પરિશીલયન્તુ ।
ત્વદ્વિભ્રમભ્રમણજશ્રમવારિધારિપાદાઙ્ગુલીગલિતયા નખલાક્ષયાપિ

નૄણાં કરમ્બિતમુદામુદયન્મૃગાઙ્કશઙ્કાં સૃજત્વનઘજઙ્ઘિ પરિભ્રમન્ત્યાઃ ।
તત્રોદયાદ્રિશિખરે તવ દૃશ્યમાસ્યં કશ્મીરસંભવસમારચનાભિરામમ્

એતેન તે વિરહપાવકમેત્ય તાવત્કામં સ્વનામ કલિતાન્વયમન્વભાવિ ।
અઙ્ગીકરોષિ યદિ તત્તવ નન્દનાદ્યૈર્લબ્ધાન્વયં સ્વમપિ નન્વયમાતનોતુ

લક્ષ્મીલતાસમવલમ્બભુજદ્રુમેઽપિ વાગ્દેવતાયતનમઞ્જુમુખામ્બુજેઽપિ ।
સામુત્ર દૂષણમજીગણદેકમેવ નાઋથી બભૂવ મઘવા યદમુષ્ય દેવઃ

લક્ષ્મીવિલાસવસતેઃ સુમનઃસુ મુખ્યાદસ્માદ્વિકૃષ્ય ભુવિ લબ્ધગુણપ્રસિદ્ધિમ્ ।
સ્થાનાન્તરં તદનુ નિન્યુરિમાં વિમાનવાહાઃ પુનઃ સુરભિતામિવ ગન્ધવાહાઃ

ભૂયસ્તતો નિખિલવાઙ્મયદેવતા સા હેમોપમેયતનુભા સમભાષતૈનામ્ ।
એતં સ્વબાહુબહુવારનિવારિતારિં ચિત્તે કુરુષ્વ કુરુવિન્દસકાન્તિદન્તિ

દ્વીપસ્ય પશ્ય દયિતં દ્યુતિમન્તમેનં ક્રૌઞ્ચસ્ય ચઞ્ચલદૃગઞ્ચલવિભ્રમેણ ।
યન્મણ્ડલે સ પરિમણ્ડલસંનિવેશઃ પાણ્ડુશ્ચકાસ્તિ દધિમણ્ડપયોધિપૂરઃ

તત્રાદ્રિરસ્તિ ભવદઙ્ઘ્રિવિહારયાચી ક્રૌઞ્ચઃ સ્ફુરિષ્યતિ ગુણાનિવ યસ્ત્વદીયાન્ ।
હંસાવલી કલકલપ્રતિનાદવાગ્ભિઃ સ્કન્દેષુવૃન્દવિવરૈર્વિવરીતુકામઃ

વૈદર્ભિ દર્ભદલપૂજનયાપિ યસ્ય ગર્ભે જનઃ પુનરુદેતિ ન જાતુ માતુઃ ।
તસ્યાર્ચનાં રચય તત્ર મૃગાઙ્કમૌલેસ્તન્માત્રદૈવતજનાભિજનઃ સ દેશઃ

ચૂડાગ્રચુમ્બિમિહિરોદયશૈલશીલસ્તેનાઃ સ્તનંધયસુધાકરશેખરસ્ય ।
તસ્મિન્સુવર્ણરસભૂષણરમ્યહર્મ્યભૂભૃદ્ધટા ઘટય હેમઘટાવતંસાઃ

તસ્મિન્મલિમ્લુચ ઇવ સ્મરકેલિજન્મઘર્મોદબિન્દુમયયૌક્તિકમણ્ડનં તે ।
જાલૈર્મિલન્દધિમહોદધિપૂરલોલકલ્લોલચામરમરુત્તરુણિ છિનત્તુ

એતદ્યશો નવનવં ખલુ હંસવેષં વેશન્તસંતરણદૂરગમક્રમેણ ।
અભ્યાસમર્જયતિ સંતરિતું સમુદ્રાન્ગન્તું ચ નિઃશ્રમમિતઃ સકલાન્દિગન્તાન્

તસ્મિન્ગુણૈરપિ ભૃતે ગણનાદરિદ્રૈસ્તન્વી ન સા હૃદયબન્ધમવાપ ભૂપે ।
દૈવે નિરુન્ધતિ નિબન્ધનતાં વહન્તિ હન્ત પ્રયાસપરુષાણિ ન પૌરુષાણિ

તે નિન્યિરે નૃપતિમન્યમિમામમુષ્માદંસાવતંસશિબિકાંશભૃતઃ પુમાંસઃ ।
રત્નાકરાદિવ તુષારમયૂખલેખાં લેખાનુજીવિપુરુષા ગિરિશોત્તમાઙ્ગમ્

એકૈકમદ્ભુતગુણં ધુતદૂષણં ચ હિત્વાન્યમન્યમુપગત્ય પરિત્યજન્તીમ્ ।
એનાં જગાદ જગદઞ્ચિતપાદપદ્મા પદ્મામિવાચ્યુતભુજાન્તરવિચ્યુતાં સા

ઈશઃ કુશેશયસનાભિશયે કુશેન દ્વીપસ્ય લાઞ્છિતતનોર્યદિ વાઞ્છિતસ્તે ।
જ્યોતિષ્મતા સમમનેન વનીઘનાસુ તત્ત્વં વિનોદય ઘૃતોદતટીષુ ચેતઃ

વાતોર્મિદોલનચલદ્દલમણ્ડલાગ્રભિન્નાભ્રમણ્ડલગલજ્જલજાતસેકઃ ।
સ્તમ્બઃ કુશસ્ય ભવિતામ્બરચુમ્બિચૂડશ્ચિત્રાય તત્ર તવ નેત્રનિપીયમાનઃ

પાથોધિમાથસમયોત્થિતસિન્ધુપુત્રીપત્પઙ્કજાર્પણપવિત્રશિલાસુ તત્ર ।
પત્યા સહાવહ વિહારમયૈર્વિલાસૈરાનન્દમિન્દુમુખિ મન્દરકન્દરાસુ

આરોહણાય તવ સજ્જ ઇવાસ્તિ તત્ર સોપાનશોભિવપુરશ્મવલિચ્છટાભિઃ ।
ભોગીન્દ્રવેષ્ટશતઘૃષ્ટિકૃતાભિરબ્ધિક્ષુબ્ધાચલઃ કનકકેતકગોત્રગાત્રિ

મન્થા નગઃ સ ભુજગપ્રભુવેષ્ટઘૃષ્ટિલેખાવલદ્ધવલનિર્ઝરવારિધારઃ ।
ત્વન્નેત્રયોઃ સ્વભરયન્ત્રિતશીર્ષશેષશેષાઙ્ગવેષ્ટિતતનુભ્રમમાતનોતુ

એતેન તે સ્તનયુગેન સુરેભકુમ્ભૌ પાણિદ્વયેન દિવિષહ્રુમપલ્લવાનિ ।
આસ્યેન સ સ્મરતુ નીરધિમન્થનોત્થં સ્વચ્છન્દમિન્દુમપિ સુન્દરિ મન્દરાદ્રિઃ

વેદૈર્વચોભિરખિલૈઃ કૃતકીર્તિરત્ને હેતું વિનૈવ ધૃતનિત્યપરાર્થયત્ને ।
મીમાંસયેવ ભગવત્યમૃતાંશુમૌલૌ તસ્મિન્મહીભુજિ તયાનુમતિર્ન ભેજે

તસ્માદિમાં નરપતેરપનીય તન્વીં રાજન્યમન્યમથ જન્યજનઃ સ નિન્યે ।
સ્ત્રીભાવધાવિતપદામવિમૃશ્ય યાચ્ઞામર્થી નિવર્ત્ય વિધનાદિવ વિત્તવિત્તમ્

દેવી પવિત્રિતચતુર્ભુજવામભાગા વાગાલપત્પુનરિમાં ગરિમાભિરામામ્ ।
અસ્યારિનિષ્કૃપકૃપાણસનાથપાણેઃ પાણિગ્રહાદનુગૃહાણ ગણં ગુણાનામ્

દ્વીપસ્ય શાલ્મલ ઇતિ પ્રથિતસ્ય નાથઃ પાથોધિના વલયિતસ્ય સુરામ્બુનાયમ્ ।
અસ્મિન્વપુષ્મતિ ન વિસ્મયસે ગુણાબ્ધૌ રક્તા તિલપ્રસવનાસિકિ નાસિ કિં વા

વિપ્રે ધયત્યુદધિમેકતમં ત્રસત્સુ યસ્તેષુ પઞ્ચસુ બિભાય ન સીધુસિન્ધુઃ ।
તસ્મિન્નનેન ચ નિજાલિજનેન ચ ત્વં સાર્ધં વિધેહિ મધુરા મધુપાનકેલીઃ

દ્રોણઃ સ તત્ર વિતરિષ્યતિ ભાગ્યલભ્યસૌભાગ્યકાઋમણમયીમુપદાં ગિરિસ્તે ।
તદ્દ્વીપદીપ ઇવ દીપ્તિભિરૌષધીનાં ચૂડામિલજ્જલદકજ્જલદર્શનીયઃ

તદ્વીપલક્ષ્મપૃથુશાલ્મલિતૂલજાલૈઃ ક્ષોણીતલે મૃદુનિ મારુતચારુકીર્ણૈઃ ।
લીલાવિહારસમયે ચરણાર્પણાનિ યોગ્યાનિ તે સરસસારસકોશમૃદ્વિ

એતદ્ગુણશ્રવણકાલવિજૃમ્ભમાણતલ્લોચનાઞ્ચલનિકોચનસૂચિતસ્ય ।
ભાવસ્ય ચક્રરુચિતં શિબિકાભૃતસ્તે તામેકતઃ ક્ષિતિપતેરપરં નયન્તઃ

તાં ભારતી પુનરભાષત નન્વમુષ્મિન્કાશ્મીરપઙ્કનિભલગ્નજનાનુરાગે ।
શ્રીખણ્ડલેપમયદિગ્જયકીર્તિરાજિરાજદ્ભુજે ભજ મહીભુજિ ભૈમિ ભાવમ્

દ્વીપં દ્વિપાધિપતિ મન્દપદે પ્રશાસ્તિ પ્લક્ષોપલક્ષિતમયં ક્ષિતિપસ્તદસ્ય ।
મેધાતિથેસ્ત્વમુરસિ સ્ફુર સૃષ્ટસૌખ્યા સાક્ષાદ્યથૈવ કમલા યમલાર્જુનારેઃ

પ્લક્ષે મહીયસિ મહીવલયાતપત્રે તત્રેક્ષિતે ખલુ તવાપિ મતિર્ભવિત્રી ।
ખેલાં વિધાતુમધિશાખવિલમ્બિદોલાલોલાખિલાઙ્ગજનતાજનિતાનુરાગે

પીત્વા તવાધરસુધાં વસુધાસુધાંશુર્ન શ્રદ્દધાતુ રસમિક્ષુરસોદવારામ્ ।
દ્વીપસ્ય તસ્ય દધતાં પરિવેષવેષં સોઽયં ચમત્કૃતચકોરચલાચલાક્ષિ

સૂરં ન સૌર ઇવ નેન્દુમવીક્ષ્ય તસ્મિન્નાશ્નાતિ યસ્તદિતરત્રિદશાનભિજ્ઞઃ ।
તસ્યૈન્દવસ્ય ભવદાસ્યનિરીક્ષયૈવ દર્શે શ્નતોઽપિ ન ભવત્યવકીર્ણિભાવઃ

ઉત્સર્પિણી ન કિલ તસ્ય તરિઙ્ગિણી યા ત્વન્નેત્રયોરહહ તત્ર વિપાશિ જાતા ।
નીરાજનાય નવનીરજરાજિરાસ્તામત્રાઞ્જસાનુરજ રાજનિ રાજમાને

એતદ્યશોભિરખિલેઽમ્બુનિ સન્તુ હંસા દુગ્ધીકૃતે તદુભયવ્યતિભેદમુગ્ધાઃ ।
ક્ષીરે પયસ્યપિ પદે દ્વયવાચિભૂયં નાનાર્થકોષવિષયોઽદ્ય મૃષોદ્યમસ્તુ

બ્રૂમઃ કિમસ્ય નલમપ્યલમાજુહૂષોઃ કીર્તિં સ ચૈષ ચ સમાદિશતઃ સ્મ કર્તુમ્ ।
સ્વદ્વીપસીમસરિદીશ્વરપૂરપારવેલાચલાક્રમણવિક્રમમક્રમેણ

અમ્ભોજગર્ભરુચિરાથ વિદર્ભસુભ્રૂસ્તં ગર્ભરૂપમપિ રૂપજિતત્રિલોકમ્ ।
વૈરાગ્યરૂક્ષમવલોકયતિ સ્મ ભૂપં દૃષ્ટિઃ પુરત્રયરિપોરિવ પુષ્પચાપમ્

તે તાં તતોઽપિ ચકૃષુર્જગદેકદીપાદંસસ્થલસ્થિતસમાનવિમાનદણ્ડાઃ ।
ચણ્ડદ્યુતેરુદયિનીમિવ ચન્દ્રલેખાં સોત્કણ્ઠકૈરવવનીસુકૃતપ્રરોહાઃ

ભૂપેષુ તેષુ ન મનાગપિ દત્તચિત્તા વિસ્મેરયા વચનદેવતયા તયાથ ।
વાણીગુણોદયતૃણીકૃતપાણિવીણાનિક્વાણયા પુનરભાણિ મૃગેક્ષણા સા

યન્મૌલિરત્નમુદિતાસિ સ એષ જમ્બૂદ્વીપસ્ત્વદર્થમિલિતૈર્યુવભિર્વિભાતિ ।
દોલાયિતેન બહુના ભવભીતિકમ્પ્રઃ કંદર્પલોક ઇવ ખાત્પતિતસ્ત્રુટિત્વા

વિષ્વગ્વૃતઃ પરિજનૈરયમન્તરીપૈસ્તેષામધીશ ઇવ રાજતિ રાજપુત્રિ ।
હેમાદ્રિણા કનકદણ્ડમહાતપત્રઃ કૈલાસરશ્મિચયચામરચક્રચિહ્નઃ

એતત્તરુસ્તરુણિ રાજતિ રાજજમ્બૂઃ સ્થૂલોપલાનિવ ફલાનિ વિમૃશ્ય યસ્યાઃ ।
સિદ્ધસ્ત્રિયઃ પ્રિયમિદં નિગદન્તિ દન્તિયૂથાનિ કેન તરુમારુરુહુઃ પથેતિ

જામ્બૂનદં જગતિ વિશ્રુતિમેતિ મૃત્સ્ના કૃત્સ્નાપિ સા તવ રુચા વિજિતશ્રિ ।
યસ્યાઃ તજ્જામ્બવદ્રવભવાસ્ય સુધાવિધામ્બુર્જમ્બૂસરિદ્વહતિ સીમનિ કમ્બુકણ્ઠિ

અસ્મિઞ્જયન્તિ જગતીપતયઃ સહસ્રમસ્રાસ્રુસાર્દ્રરિપુતદ્વનિતેષુ તેષુ ।
રમ્ભોરુ ચારુ કતિચિત્તવ ચિત્તબિન્ધિરૂપાન્નિરૂપય મુદાહમુદાહરામિ

પ્રત્યર્થિયૌવતવતંસતમાલમાલોન્મીલત્તમઃપ્રકરતસ્કરશૌર્યસૂર્યે ।
અસ્મિન્નવન્તિનૃપતૌ ગુણસંતતીનાં વિશ્રાન્તિધામનિ મનો દમયન્તિ કિં તે

તત્રાનુતીરવનવાસિતપસ્વિવિપ્રા શિપ્રા તવોર્મિભુજયા જલકેલિકાલે ।
આલિઙ્ગનાનિ દદતી ભવતા વયસ્યા હાસ્યાનુબન્ધિરમણીયસરોરુહાસ્યા

અસ્યાધિશય્ય પુરમુજ્જયિનીં ભવાની જાગર્તિ યા સુભગયૌવતમૌલિમાલા ।
પત્યાઽર્ધકાયઘટનાય મૃગાક્ષિ તસ્યાઃ શિષ્યા ભવિષ્યસિ ચિરં વરિવસ્યયાપિ

નિઃશઙ્કમઙ્કુરિતતાં રતિવલ્લભસ્ય દેવઃ સ્વચન્દ્રકિરણામૃતસેચનેન ।
તત્રાવલોક્ય સુદૃશાં હૃદયેષુ રુદ્રસ્તદ્દેહદાહફલમાહ સ કિં ન વિદ્મઃ

આગશ્શતં વિદધતોઽપિ સમિદ્ધકામા નાધીયતે પરુષામક્ષરમસ્ય વામાઃ ।
ચાન્દ્રી ન તત્ર હરમૌલિશયાલુરેકાનધ્યાયહેતુતિથિકેતુરપૈતિ લેખા

ભૂપં વ્યલોકત ન દૂરતરાનુરક્તં સા કુણ્ડિનાવનિપુરંદરનન્દિની તમ્ ।
અન્યાનુરાગવિરસેન વિલોકનાદ્વા જાનામિ સમ્યગવિલોકનમેવ રમ્યમ્

ભૈમીઙ્ગિતાનિ શિબિકામધરે વહન્તઃ સાક્ષાન્ન યદ્યપિ કથંચન જાનતે સ્મ ।
જજ્ઞુસ્તથાપિ સવિધસ્થિતસંમુખીનભૂપાલભૂષણમણિપ્રતિવિમ્બિતેન

ભૈમીમવાપયત જન્યજનસ્તદન્યં ગઙ્ગામિવ ક્ષિતિતલં રધુવંશદીપઃ ।
ગાઙ્ગેયપીતકુચકુમ્ભયુગાં ચ હારચૂડાસમાગમવશેન વિભૂષિતાં ચ

તાં મત્સ્યલાઞ્છનદરાઞ્છિતચાપભાસા નીરાજિતભ્રુવમભાષત ભાષિતેશા ।
વ્રીડાજડે કિમપિ સૂચય ચેતસા ચેત્ક્રીડારસં વહસિ ગૌડવિડૌજસીહ

એતદ્યશોભિરમલાનિ કુલાનિ ભાસાં તથ્યં તુષારકિરણસ્ય તૃણીકૃતાનિ ।
સ્થાને તતો વસતિ તત્ર સુધામ્બુસિન્ધૌ રઙ્કુસ્તદઙ્કુરવનીકવલાભિલાષાત્

આલિઙ્ગિતઃ કમલવત્કરકસ્ત્વયાઽયં શ્યામઃ સુમેરુશિસ્વયેવ નવઃ પયોદઃ ।
કન્દર્પમૂર્ધરુહમણ્ડનચમ્પકસ્રગ્દામત્વદઙ્ગરુચિકઞ્ચુકિતશ્ચકાસ્તુ

એતેન સંમુખમિલત્કરિકુમ્ભમુક્તાઃ કૌક્ષેયકાભિહતિભિર્વિબભુર્વિમુક્તાઃ ।
એતદ્ભુજોષ્મભૃશનિઃસહયા વિકીર્ણાઃ પ્રસ્વેદબિન્દવ ઇવારિનરેન્દ્રલક્ષ્મ્યા

આશ્ચર્યમસ્ય કકુભામવધીનવાપદાજાનુગાદ્ભુજયુગાદુદિતઃ પ્રતાપઃ ।
વ્યાપત્સદાશયવિસારિતસપ્તતન્તુજન્મા ચતુર્દશ જગન્તિ યશઃપટશ્ચ

ઔદાસ્યસંવિદવલમ્બિતશૂન્યમુદ્રામસ્મિન્દૃશોર્નિપતિતામવગમ્ય ભૈમ્યાઃ ।
સ્વેનૈવ જન્યજનતાન્યમજીગમત્તાં સુજ્ઞં પ્રતીઙ્ગિતવિભાવનમેવ વાચઃ

એતાં કુમારનિપુણાં પુનરપ્યભાણીદ્વાણી સરોજમુખિ નિર્ભરમારભસ્વ ।
અસ્મિન્નસંકુચિતપઙ્કજસખ્યશિક્ષાનિષ્ણાતદૃષ્ટિપરિરમ્ભવિજૃમ્ભિતાનિ

પ્રત્યર્થિપાર્થિવપયોનિધિમાથમન્થપૃથ્વીધરઃ પૃથુરયં મથુરાધિનાથઃ ।
અશ્મશ્રુજાતમનુયાતિ ન શર્વરીશઃ શ્યામાઙ્કકર્બુરવપુર્વદનાબ્જમસ્ય

બાલેઽધરાધરિતનૈકવિધપ્રવાલે પાણૌ જગદ્વિજયકાર્મણમસ્ય પશ્ય ।
જ્યાઘાતજેન રિપુરાજકધૂમકેતુતારાયમાણમુપરજ્ય મણિં કિણેન

એતદ્ભુજારણિસમુદ્ભવવિક્રમાગ્નિચિહ્નં ધનુર્ગુણકિણઃ ખલુ ધૂમલેખા ।
જાતં યયારિપરિષન્મશકાઋથયાશ્રુવિશ્રાણનાય રિપુદારદૃગમ્બુજેભ્યઃ

શ્યામીકૃતા મૃગમદૈરિવ માથુરીણાં ધૌતૈઃ કલિન્દતનયામધિમધ્યદેશમ્ ।
તત્રાપ્તકાલિયમહાહ્રદનાભિશોભા રોમાવલીમિવ વિલોકયિતાસિ ભૂમેઃ

ગોવર્ધનાચલકલાપિચયપ્રચારનિર્વાસિતાહિનિ ઘને સુરભિપ્રસૂનૈઃ ।
તસ્મિન્નનેન સહ નિર્વિશ નિર્વિશઙ્કં વૃન્દાવને વનવિહારકુતૂહલાનિ

ભાવી કરઃ કરરુહાઙ્કુરકોરકોઽપિ તદ્વલ્લિપલ્લવચયે તવ સૌખ્યલક્ષ્યઃ ।
અન્તસ્ત્વદાસ્યહૃતસારતુષારભાનુશોકાનુકારિકરિદન્તજકઙ્કણાઙ્કઃ

તજ્જઃ શ્રમામ્બુ સુરતાન્તમુદા નિતાન્તમુત્કણ્ટકે સ્તનતટે તવ સંચરિષ્ણુઃ ।
ખઞ્જન્પ્રભઞ્જનજનઃ પથિકઃ પિપાસુઃ પાતા કુરઙ્ગમદપઙ્કિલમપ્યશઙ્કમ્

પૂજાવિધૌ મખભુજામુપયોગિનો યે વિદ્વત્કરાઃ કમલનિર્મલકાન્તિભાજઃ ।
લક્ષ્મીમનેન દધતેઽનુદિનં વિતીર્ણૈસ્તે હાટકૈઃ સ્ફુટવરાટકગૌરગર્ભાઃ

વૈરિશ્રિયં પ્રતિનિયુદ્ધમનાપ્નુવન્યઃ કિંચિન્ન તૃપ્યતિ ધરાવલયૈકવીરઃ ।
સ ત્વામવાપ્ય નિપતન્મદનેષુવૃન્દસ્યન્દીતિ તૃપ્યતુ મધૂનિ પિબન્નિવાયમ્

તસ્માદિયં ક્ષિતિપતિક્રમગમ્યમાનમધ્વાનમૈક્ષત નૃપાદવતારિતાક્ષી ।
તદ્ભાવબોધબુધતાં નિજચેષ્ટયૈવ વ્યાચક્ષતે સ્મ શિબિકાનયને નિયુક્તાઃ

ભૂયોઽપિ ભૂપમપરં પ્રતિ ભારતી તાં ત્રસ્યચ્ચમૂરુચલચક્ષુષમાચચક્ષે ।
એતસ્ય કાશિનૃપતેસ્ત્વમવેક્ષ્ય લક્ષ્મીમક્ષ્ણોઃ સુખં જનય ખઞ્જનમઞ્જુનેત્રે

એતસ્ય સાવનિભુજઃ કુલરાજધાની કાશી ભવોત્તરણધર્મતરિઃ સ્મરારેઃ ।
યામાગતા દુરિતપૂરિતચેતસોઽપિ પાપં નિરસ્ય ચિરજં વિરજીભવન્તિ

આલોક્ય ભાવિવિધિકર્તૃકલોકસૃષ્ટિકષ્ટાનિ રોદિતિ પુરા કૃપયૈવ રુદ્રઃ ।
નામેચ્છયેતિ મિષમાત્રમધત્ત યત્તાં સંસારતારણતરીમસૃજત્પુરીં સઃ

વારાણસી નિવિશતે ન વસુંધરાયાં તત્ર સ્થિતિર્મખભુજાં ભુવને નિવાસઃ ।
તત્તીર્થમુક્તવપુષામત એવ મુક્તિઃ સ્વર્ગાત્પરં પદમુદેતુ મુદે તુ કીદૃક્

સાયુજ્યમૃચ્છતિ ભવસ્ય ભવાબ્ધિયાદસ્તાં પત્યુરેત્ય નગરીં નગરાજપુત્ર્યાઃ ।
ભૂતાભિધાનપટુમદ્યતનીમવાપ્ય ભીમોદ્ભવે ભવતિભાવમિવાસ્તિધાતુઃ

નિર્વિશ્ય નિર્વિરતિ કાશિનિવાસિ ભોગાન્નિર્માય નર્મ ચ મિથો મિથુનં યથેચ્છમ્ ।
ગૌરીગિરીશઘટનાધિકમેકભાવં શર્મોર્મિકઞ્ચુકિતમઞ્ચતિ પઞ્ચતાયામ્

ન શ્રદ્દધાસિ યદિ તન્મમ મૌનમસ્તુ કથ્યા નિજાપ્તતમયૈવ તવાનુભૂત્યા ।
ન સ્યાત્કનીયસિતરા યદિ નામ કાશ્યા રાજન્વતી મુદિરમણ્ડનધન્વના ભૂઃ

જ્ઞાનાધિકાસિ સુકૃતાન્યધિકાશિ કુર્યાઃ કાર્યં કિમન્યકથનૈરપિ યત્ર મૃત્યોઃ ।
એકં જનાય સતતાભયદાનમન્યદ્ધન્યે વહત્યમૃતસત્ત્રમવારિતાર્થિ

ભૂભર્તુરસ્ય રતિરેધિ મૃગાક્ષિ મૂર્તા સોઽયં તવાસ્તુ કુસુમાયુધ એવ મૂર્તઃ ।
ભાતં ચ તાવિવ પુરા ગિરિશં વિરાદ્ધમારાદ્ધુમાશુ પુરિ તત્ર કૃતાવતારૌ

કામાનુશાસનશતે સુતરામધીતી સોઽયં રહો નખપદૈર્મહતુ સ્તનૌ તે ।
રુષ્ટાદ્રિજાચરણકુઙ્કુમપઙ્કરાગસંકીર્ણશંકરશશાઙ્કકલાઙ્કકારૈઃ

પૃથ્વીશ એષ નુદતુ ત્વદનઙ્ગતાપમાલિઙ્ગ્ય કીર્તિચયચામરચારુચાપઃ ।
સઙ્ગ્રામસંગતવિરોધિશિરોધિદણ્ડખણ્ડિક્ષુરપ્રશરસંપ્રસરત્પ્રતાપઃ

વક્ષસ્ત્વદુગ્રવિરહાદપિ નાસ્ય દીર્ણં વજ્રાયતે પતનકુણ્ઠતશત્રુશસ્ત્રમ્ ।
તત્કન્દકન્દલતયા ભુજયોર્ન તેજો વહ્નિર્નમત્યરિવધૂનયનામ્બુનાપિ

કિં ન દ્રુમા જગતિ જાગ્રતિ લક્ષસંખ્યાસ્તુલ્યોપનીતપિકકાકફલોપભોગાઃ ।
સ્તુત્યસ્તુ કલ્પવિટપી ફલસંપ્રદાનં કુર્વન્સ એષ વિબુધાનમૃતૈકવૃત્તીન્

અસ્મૈ કરં પ્રવિતરન્તુ નૃપા ન કસ્માદસ્યૈવ તત્ર યદભૂત્પ્રતિભૂઃ કૃપાણઃ ।
દૈવાદ્યદા પ્રવિતરન્તિ ન તે તદૈવ નેદંકૃપા નિજકૃપાણકરગ્રહાય

એતદ્બલૈઃ ક્ષણિકતામપિ ભૂખુરાગ્રસ્પર્શાયુષાં રયરસાદસમાપયદ્ભિઃ ।
દૃક્પેયકેવલનભઃક્રમણપ્રવાહૈર્વાહૈરલુપ્યત સહસ્રદૃગર્વગર્વઃ

તદ્વર્ણનાસમય એવ સમેતલોકશોભાવલોકનપરા તમસૌ નિરાસે ।
માની તયા ગુણવિદા યદનાદૃતોઽસૌ તદ્ભૂભૃતાં સદસિ દુર્યશસેવ મમ્લૌ

સાનન્તાનાપ્યતેજઃસખનિખિલમરુત્પાર્થિવાન્દિષ્ટભાજશ્ચિત્તેનાશાજુષસ્તાન્સમમસમગુણાન્મુઞ્ચતી ગૂઢભાવા ।
પારેવાગ્વર્તિરૂપં પુરુષમનુ ચિદમ્ભોધિમેકં શુભાઙ્ગી નિઃસીમાનન્દમાસીદુપનિષદુપમા તત્પરીભૂય ભૂયઃ

શ્રીહર્ષં કવિરાજરાજિમુકુટાલંકારહીરઃ સુતં શ્રીહીરઃ સુષુવે જિતેન્દ્રિયચયં મામલ્લદેવી ચ યમ્ ।
શૃઙ્ગારામૃતશીતગાવયમગાદેકાદશસ્તન્મહાકાવ્યે ચારુણિ નૈષધીયચરિતે સર્ગો નિસર્ગોજ્જ્વલઃ