નૈષધીયચરિતમ્‌ · અધ્યાય p3

તં વિદર્ભરમણીમણિસૌધાદુજ્જિહાનમનુદર્શિતસેવૈઃ ।
અપર્ણાન્નિજકરસ્ય નરેન્દ્રૈરાત્મનઃ કરદતા પુનરૂચે

તસ્ય ચીનસિચયૈરપિ બદ્ધા પદ્ધતિઃ પદયુગાત્કઠિનેતિ ।
તાં પ્યધત્ત શિરસાં ખલુ માલ્યૈરાજરાજિરભિતઃ પ્રણમન્તી

દ્રાગુપાહ્રિયત તસ્ય નૃપૈતદ્દૃષ્ટિદાનબહુમાનકૃતાર્થૈઃ ।
સ્વસ્ય દિશ્યમથ રત્નમપૂર્વં યત્નકલ્પિતગુણાધિકચિત્રમ્

અઙ્ગુલીચલનલોચનભઙ્ગિભ્રૂતરઙ્ગવિનિવેદિતદાનમ્ ।
રત્નમન્યનૃપઢૌકિતમન્યે તત્પ્રસાદમલભન્ત નૃપાસ્તત્

તાનસૌ કુશલસૂનૃતસેકૈસ્તર્પિતાનથ પિતેવ વિસૃજ્ય ।
અસ્ત્રશસ્ત્રખુરલીષુ વિનિન્યે શૈષ્યકોપનમિતાનમિતૌજાઃ

મર્ત્યદુષ્પ્રચરમસ્ત્રવિચારં ચારુશિષ્યજનતામનુશિષ્ય ।
સ્વેદબિન્દુકિતગોધિરધીરં સ શ્વસન્નભવદાપ્લવનેચ્છુઃ

યક્ષકર્દમમૃદૂન્મૃદિતાઙ્ગં પ્રાક્કુરઙ્ગમદમીલિતમૌલિમ્ ।
ગન્ધવાર્ભિરનુબન્ધિતભૃઙ્ગૈરઙ્ગના સિષિચુરુચ્ચકુચાસ્તમ્

ભૃભૃતં પૃથુતપોઘનમાપ્તસ્તં શુચિઃ સ્નપયતિ સ્મ પુરોધાઃ ।
સંદધજ્જલધરસ્ખલદોઘસ્તીર્થવારિલહરીરુપરિષ્ટાત્

પ્રેયસીકુચવિયોગહવિર્ભુગ્જન્મધૂમવિતતીરિવ બિભ્રત્ ।
સ્નાયિનઃ કરસરોરુહયુગ્મં તસ્ય ગર્ભધૃતદર્ભમરાજત્

કલ્પ્યમાનમમુનાચમનાઅર્થં ગાઙ્ગમમ્બુ ચુલુકોદરચુમ્બિ ।
નિર્મલત્વમિલિતપ્રતિબિમ્બદ્યામયચ્છદુપનીય કરે નુ

મુક્તમાપ્ય દમનસ્ય ભગિન્યા ભૂમિરાત્મદયિતં ધૃતરાગા ।
અઙ્ગમઙ્ગમનુકં પરિરેભે તં મૃદો જલમૃદૂર્ગૃહયાલુમ્

મૂલમધ્યશિખરસ્થિતવેધઃશૌરિશંભુકરકાઙ્ઘ્રિશિરઃસ્થૈઃ ।
તસ્ય મૂર્ધ્નિ ચકરે શુચિ દર્ભૈર્વારિ વાન્તમિવ ગાઙ્ગતરઙ્ગૈઃ

પ્રાણમાયતવતો જલમધ્યે મઞ્જિમાનમભજન્મુખમસ્ય ।
આપગાપરિવૃઢોદરપૂરે પૂર્વકાલમુષિતસ્ય સિતાંશોઃ

મર્ત્યલોકમદનઃ સદશત્વં બિભ્રદભ્રવિશદદ્યુતિતારમ્ ।
અમ્બરં પરિદધે વિધુમૌલેઃ સ્પર્ધયેવ દશદિગ્વસનસ્ય

ભીમજામનુ ચલત્પ્રતિવેલં સંયિયંસુરિવ રાજઋષીન્દ્રઃ ।
આવવાર હૃદયં ન સમન્તાદુત્તરીયપરિવેષમિષેણ

સ્નાનવારિઘટરાજદુરોજા ગૌરમૃત્તિલકબિન્દુમુખેન્દુઃ ।
કેશશેષજલમૌક્તિકદન્તા તં બભાજ સુભગાપ્લવનશ્રીઃ

શ્વૈત્યશૈત્યજલદૈવતમન્ત્રસ્વાદુતાપ્રમુદિતાં ચતુરક્ષીમ્ ।
વીક્ષ્ય મોઘધૃતસૌરભલોભં ઘ્રાણમસ્ય સલિલઘ્રમિવાસીત્

રાજ્ઞિ ભાનુમદુપસ્થિતયેઽસ્મિન્નાત્તમમ્બુ કિરતિ સ્વકરેણ ।
ભ્રાન્તયઃ સ્ફુરતિ તેજસિ ચક્રુસ્ત્વષ્ટૃતર્કુચલદર્કવિતર્કમ્

સમ્યગસ્ય જપતઃ શ્રુતિમન્ત્રાઃ સંનિધાનમભજન્ત કરાબ્જે ।
શુદ્ધબીજવિશદસ્ફુટવર્ણાઃ સ્ફાટિકાક્ષવલયચ્છલભાજઃ

પાણિપર્વણિ યવઃ પુનરાખ્યદ્દેવતર્પણયવાર્પણમસ્ય ।
ન્યુપ્યમાનજલયોગિતિલૌઘૈઃ સ દ્વિરુક્તકરકાલતિલોઽભૂત્

પૂતપાણિચરણઃ શુચિનોચ્ચૈરધ્વનાનિતરપાદહતેન ।
બ્રહ્મચારિપરિચારિ સુરાર્ચા વેશ્મ રાજઋષિરેષ વિવેશ

ક્વાપિ યન્નભસિ ધૂપજધૂમૈર્મેચકાગુરુભવૈર્ભ્રમરાણામ્ ।
ભૂયતે સ્મ સુમનઃસુમનઃસ્રગ્દામધામપટલે પટલેન

સાઙ્કુરેવ રુચિપીતતમા યૈર્યૈઃ પુરાસ્તિ રજની રજનીવ ।
તે ધૃઆ વિતરિતું ત્રિદશેભ્યો યત્ર હેમતિલકા ઇવ દીપાઃ

યત્ર મૌક્તિકમણેર્વિરહેણ પ્રીતિકામધૃતવહ્નિપદેન ।
કઙ્કુમેન પરિપૂરિતમન્તઃ શુક્તયઃ શુશુભિરેઽનુભવન્ત્યઃ

અઙ્કચુમ્બિધનચન્દનપઙ્કં યત્ર ગારુડશિલાજમમત્રમ્ ।
પ્રાપ કેલિકવલીભવદિન્દોઃ સિંહિકાસુતમુખસ્ય સુખાનિ

ગર્ભમૈણમદકર્દમસાન્દ્રં ભાજનાનિ રજતસ્ય ભજન્તિ ।
યત્ર સામ્યમગમન્નમૃતાંશોરઙ્કરઙ્કુકલુષીકૃતકુક્ષેઃ

ઉજ્જિહાનસુકૃતાઙ્કુરશઙ્કા યત્ર ધર્મગહને ખલુ તેને ।
ભૂરિશર્કરકરમ્ભબલીનામાલિભિઃ સુગતસૌધસખાનામ્

સ્ખર્વમાખ્યદમરૌઘનિવાસં પર્વતં ક્વચન ચમ્પકસંપત્ ।
મલ્લિકાકુસુમરાશિરકાઋષીદ્યત્ર ચ સ્ફટિકસાનુમનુચ્ચમ્

સ્વાત્મનઃ પ્રિયમપિ પ્રતિ ગુપ્તિં કુર્વતી કુલવધૂમવજજ્ઞૌ ।
હૃદ્યદૈવતનિવેદ્યનિવેશાદ્યત્ર ભૂમિરવકાશદરિદ્રા

યત્ર કાન્તકરપીડિતનીલગ્રાવરશ્મિચિકુરાસુ વિરેજુઃ ।
ગાતૃમૂર્ધવિધુતેરનુબિમ્બાત્કુટ્ટિમક્ષિતિષુ કુટ્ટિમિતાનિ

નૈકવર્ણમણિભૂષણપૂર્ણે સ ક્ષિતીન્દુરનવદ્યનિવેદ્યે ।
અધ્યતિષ્ઠદમલં મણિપીઠં તત્ર ચિત્રસિચયોચ્ચયચારૌ

સમ્યગર્ચતિ નલેઽર્કમતૂર્ણં ભક્તિગન્ધિરમુનાકલિ કર્ણઃ ।
શ્રદ્દધાનહૃદયપ્રતિ ચાતઃ સામ્બમમ્બરમણિર્નિરચૈષીત્

તત્તદર્યમરહસ્યજપેષુ સ્રઙ્નયઃ શયમમુષ્ય બભાજ ।
રક્તિમાનમિવ શિક્ષિતુમુચ્ચૈ રક્તચન્દનજબીજસમાજઃ

હેમનામકતરુપ્રસવેન ત્ર્યમ્બકસ્તદુપકલ્પિતપૂજઃ ।
આત્તયા યુધિ વિજિત્ય રતીશં રાજિતઃ કુસુમકાહલયેવ

અર્ચયન્હરકરં સ્મિતભાજા નાગકેસરતરોઃ પ્રસવેન ।
સોયમાપયદતિર્યગવાગ્દિક્પાલપાણ્ડુરકપાલવિભૂષામ્

નીલનીરરુહમાલ્યમયીં સ ન્યસ્ય તસ્ય ગલનાલવિભૂષામ્ ।
સ્ફાટિકીમપિ તનું નિરમાસીન્નીલકણ્ઠપદસાન્વયતાયૈ

પ્રીતિમેષ્યતિ કૃતેન મમેદૃક્કર્મણા પુરરિપુર્મદનારિઃ ।
તત્પુરઃ પુરમતોયમધાક્ષીદ્ધૂપરૂપમથ કામશરં ચ

તન્મુહૂર્તમપિ ભીમતનૂજાવિપ્રયોગમસહિષ્ણુરિવાયમ્ ।
શૂલિમૌલિશશિભીતતયાઽભૂદ્ધ્યાનમૂર્ચ્છનનિમીલિતનેત્રઃ

દણ્ડવદ્ભુવિ લુઠન્સ નનામ ત્ર્યમ્બકં શરણભાગિવ કામઃ ।
આત્મશસ્ત્રવિશિખાસનબાણાન્ન્યસ્ય તત્પદયુગે કુસુમાનિ

ત્ર્યમ્બકસ્ય પદયોઃ કુસુમાનિ ન્યસ્ય સૈષ નિજશસ્ત્રનિભાનિ ।
દણ્ડવદ્ભુવિ લુઠન્કિમુ કામસ્તં શરણ્યમુપગમ્ય નનામ

વ્યાપૃતસ્ય શતરુદ્રિયજપ્તૌ પાણિમસ્ય નવપલ્લવલીલમ્ ।
ભૃઙ્ગભઙ્ગિરિવ રુદ્રપરાક્ષશ્રેણિરશ્રયત રુદ્રપરસ્ય

ઉત્તમં સ મહતિ સ્મ મહીભૃત્પૂરુષં પુરુષસૂક્તવિધાનૈઃ ।
દ્વાદશાપિ ચ સ કેશવમૂર્તીર્દ્વાદશાક્ષરમુદીર્ય વવન્દે

મલ્લિકાકુસુમદુણ્ડુભકેન સ ભ્રામીવલયિતેન કૃતે તમ્ ।
આસને નિહિતમૈક્ષત સાક્ષાત્કુણ્ડલીન્દ્રતનુકુણ્ડલભાજમ્

મેચકોત્પલમયી બલિબન્દ્ધુસ્તદ્વલિસ્રગુરસિ સ્ફુરતિ સ્મ ।
કૌસ્તુભાખ્યમણિકુટ્ટિમવાસ્તુશ્રીકટાક્ષવિકટાયિતકોટિઃ

સ્વર્ણકેતકશતાનિ સ હેમ્નઃ પુણ્ડરીકઘટનાં રજતસ્ય ।
માલયારુણમણેઃ કરવીરં તસ્ય મૂર્ધ્નિ પુનરુક્તમકાર્ષીત્

નાલ્પભક્તબલિરન્નનિવેદ્યૈસ્તસ્ય હારિણમદેન સ કૃષ્ણઃ ।
શઙ્ખચક્રજલજાતવદર્ચઃ શઙ્ખચક્રજલપૂજનયાભૂત્

રાજ્ઞિ કૃષ્ણલઘુધૂપનધૂમાઃ પૂજયત્યહિરિપુધ્વજમસ્મિન્ ।
નિર્યયુર્ભવધૃતા ભુજગા ભીદુર્યશોમલિનિતા ઇવ જાલૈઃ

અર્ઘનિઃસ્વમણિમાલ્યવિમિશ્રૈઃ સ્મેરજાતિમયદામસહસ્રૈઃ ।
તં પિધાય વિદધે બહુરત્નક્ષીરનીરનિધિમગ્નમિવૈષઃ

અક્ષસૂત્રગતપુષ્કરબીજશ્રેણિરસ્ય કરસંકરમેત્ય ।
શૌરિમુક્તજપિતુઃ પુનરાપત્પદ્મસદ્મચિરવાસવિલાસમ્

કૈટભારિપદયોર્નિતમૂર્ધ્ના સઞ્જિતા વિચકિલસ્રગનેન ।
જહ્નુજેવ ભુવનપ્રભુણાઽભાત્સેવિતાનુનયતાયતમાના

સ્વાનુરાગમનઘઃ કમલાયાં સૂચયન્નપિ હૃદિ ન્યસનેન ।
ગૌરવં વ્યધિત વાગધિદેવ્યાઃ શ્રીગૃહોર્ધ્વનિજકણ્ઠનિવેશાત્

ઇત્યવેત્ય વસુના બહુનાપિ પ્રાપ્નુવન્ન મુદમર્ચનયા સઃ ।
સૂક્તિમૌક્તિકમયૈરથ હારૈર્ભક્તિમૈહત હરેરુપહારૈઃ

દૂરતઃ સ્તુતિરવાગ્વિષયસ્તે રૂપમસ્મદભિધા તવ નિન્દા ।
તત્ક્ષમસ્વ યદહં પ્રલપામીત્યુક્તિપૂર્વમયમેતદવોચત્

સ્વપ્રકાશ જડ એષ જનસ્તે વર્ણનં યદભિલષ્યતિ કર્તુમ્ ।
નન્વહર્પતિમહઃ પ્રતિ સ સ્યાન્ન પ્રકાશનરસસ્તમસઃ કિમ્

મૈવ વાઙ્મનસયોર્વિષયો ભૂસ્ત્વાં પુનર્ન કથમુદ્દિશતાં તે ।
ઉત્કચાતકયુગસ્ય ઘનઃ સ્યાત્તૃપ્તયે ઘનમનાપ્નુવતોઽપિ

છદ્મમત્સ્યવપુષસ્તવ પુચ્છાસ્ફાલનાજ્જલમિવોદ્ધતમબ્ધેઃ ।
શ્વૈત્યમેત્ય ગગનાઙ્ગણસઙ્ગાદાવિરસ્તિ વિબુધાલયગઙ્ગા

ભૂરિસૃષ્ટિધૃતભૂવલયાનાં પૃષ્ઠસીમનિ કિણૈરિવ ચક્રૈઃ ।
ચુમ્બિતાવતુ જગત્સિતિરક્ષાકર્મઠસ્ય કમઠસ્તવ મૂર્તિઃ

દિક્ષુ યત્ખુરચતુષ્ટયમુદ્રામભ્યવૈમિ ચતુરોઽપિ સમુદ્રાન્ ।
તસ્ય પોત્રિવપુષાસ્તવ દંષ્ટ્રા તુષ્ટયેઽસ્તુ મમ વાઽસ્તુ જગત્યાઃ

ઉદ્ધૃતિસ્ખલદિલાપરિરમ્ભાલ્લોમભિર્બહિરિતૈર્બહુહૃષ્ટૈઃ ।
બ્રાહ્મમણ્ડમભવદ્વલિનીપં કેલિકોલ તવ તત્ર ન માતઃ

દાનવાદ્યગહનપ્રભવસ્ત્વં સિંહ મામવ રવૈર્ઘનઘોરૈઃ ।
વૈરિદારિદિવિષત્સુકૃતાસ્ત્રગ્રામસંભવભવન્મનુજાર્ધઃ

દૈત્યભર્તુરુદરાન્ધુનિવિષ્ટાં શક્રસંપદમિવોદ્ધરતસ્તે ।
પાતુ પાણિશૃણિપઞ્ચકમસ્માઞ્છિન્નરજ્જુનિભલગ્નતદન્ત્રમ્

સ્વેન પૂર્યત ઇયં સકલાશા ભો બલે ન મમ કિં ભવતેતિ ।
ત્વં બટુઃ કપટવાચિ પટીયાન્દેહિ વામન મનઃપ્રમદં નઃ

દાનવારિરસિકાયવિભૂતેર્વશ્મિ તેઽસ્મિ સુતરાં પ્રતિપત્તિમ્ ।
ઇત્યુદગ્રપુલકં બલિનોક્તં ત્વાં નમામિ કૃતવામનમાયમ્

ભોગિભિઃ ક્ષિતિતલે દિવિ વાસં બન્ધમેષ્યસિ ચિરં ધ્રિયમાણઃ ।
પાણિરેષ ભુવનં વિતરેતિ છદ્મવાગ્ભિરવ વામન વિશ્વમ્

આશયસ્ય વિવૃતિઃ ક્રિયતે કિં દિત્સુરસ્મિ હિ ભવચ્ચરણેભ્યઃ ।
વિશ્વમિત્યભિહિતો બલિનાસ્માન્વામન પ્રણતપાવન પાયાઃ

ક્ષત્ત્રજાતિરુદિયાય ભુજાભ્યાં યા તવૈવ ભુવનં સૃજતઃ પ્રાક્ ।
જામદગ્ન્યવપુષસ્તવ તસ્યાસ્તૌ લયાર્થમુચિતૌ વિજયેતામ્

પાંસુલા બહુપતિર્નિયતં યા વેધસારચિ રુષા નવખણ્ડા ।
તાં ભુવં કૃતવતો દ્વિજભુક્તાં યુક્તકારિતરતા તવ જીયાત્

કાર્તવીર્યભિદુરેણ દશાસ્યે રૈણુકેય ભવતા સુખનાશ્યે ।
કાલભેદવિરહાદસમાધિં નૌમિ રામપુનરુક્તિમહં તે

હસ્તલેખમસૃજત્ખલુ જન્મસ્થાનરેણુકમસૌ ભવદર્થમ્ ।
રામ રામમધરીકૃતતત્તલ્લેખકઃ પ્રથમમેવ વિધાતા

ઉદ્ભવાજતનુજાદજ કામં વિશ્વભૂષણ ન દૂષણમત્ર ।
દૂષણપ્રશમનાય સમર્થં યેન દેવ તવ વૈભવમેવ

નો દદાસિ યદિ તત્ત્વધિયં મે યચ્છ મોહમપિ તં રઘુવીર ।
યેન રાવણચમૂર્યુધિ મૂઢા ત્વન્મયં જગદપશ્યદશેષમ્

આજ્ઞયા ચ પિતુરજ્ઞભિયા ચ શ્રીરહીયત મહીપ્રભવા દ્વિઃ ।
લઙ્ઘિતશ્ચ ભવતા કિમુ નદ્વિર્વારિરાશિરુદકાઙ્કગલઙ્કઃ

કામદેવવિશિખૈઃ ખલુ નેશં માઋપયજ્જનકજામિતિ રક્ષઃ ।
દૈવતાદમરણે વરવાક્યં તથ્યયત્સ્વમપુનાદ્ભવદસ્ત્રૈઃ

તદ્યશો હસતિ કમ્બુકદમ્બં શમ્બુકસ્ય ન કિમમ્બુધિચુમ્બિ ।
નામશેષિતસસૈન્યદશાસ્યાદસ્તમાપ યદસૌ તવ હસ્તાત્

મૃત્યુભીતિકરપુણ્યજનેન્દ્રત્રાસદાનજમુપાઋજ્ય યશસ્તત્ ।
હ્રીણવાનસિ કથં ન વિહાય ક્ષુદ્રદુર્જનભિયા નિજદારાન્

ઇષ્ટદારવિરહૌર્વપયોધિસ્ત્વં શરણ્ય શરણં સ મમૈધિ ।
લક્ષ્મણક્ષાણવિયોગકૃશાનૌ યઃ સ્વજીવિતતૃણાહુતિયજ્વા

ક્રૌઞ્ચદુઃખમપિ વીક્ષ્ય શુચા યઃ શ્લોકમેકમસૃજત્કવિરાદ્યઃ ।
સ ત્વદુત્થકરુણઃ ખલુ કાવ્યં શ્લોકસિન્ધુમુચિતં પ્રબબન્ધ

વિશ્રવઃપિતૃકયાપ્તુમનર્હં સશ્રવસ્ત્વમનયેત્યુચિતજ્ઞઃ ।
કિં ચકર્તિથ ન શૂર્પણખાયા લક્ષ્મણેન વપુષા શ્રવસી વા

તે હરન્તુ દુરિતવ્રતતિં મે યૈઃ સ કલ્પવિટપી તવ દોર્ભિઃ ।
છદ્મયાદવતનોરુદપાટિ સ્પર્ધમાન ઇવ દાનમદેન

બાલકેલિષુ તદા યદલાવીઃ કર્પરીભિરભિહત્ય તરઙ્ગાન્ ।
ભાવિબાણભુજભેદનલીલાસૂત્રપાત્ર ઇવ પાતુ તદસ્માન્

કર્ણશક્તિમફલાં ખલુ કર્તું સજ્જિતાર્જુનરથાય નમસ્તે ।
કેતનેન કપિનોરસિ શક્તિં લક્ષ્મણં કૃતવતા હૃતશલ્યમ્

નાપગેયમનયઃ સશરીરં દ્યાં વરેણ નિતરામપિ ભક્તમ્ ।
મા સ ભૂત્સુરવધૂસુરતજ્ઞો દિવ્યપિ વ્રતવિલોપભિયેતિ

ઘાતિતાર્કસુતકર્ણદયાલુર્જૈત્રિતેન્દુકુલપાર્થકૃતાર્થઃ ।
અર્ધદુઃખસુખમભ્યનયસ્ત્વં સાસ્રુભાનુવિહસદ્વિધુનેત્રઃ

પ્રાણવત્પ્રણયિરાધ ન રાધા પુત્રશત્રુસખિતા સદૃશી તે ।
શ્રીપ્રિયસ્ય સદૃગેવ તવશ્રીવત્સમાત્મહૃદિ ધર્તુમજસ્રમ્

તાવકાપરતનોઃ સિતકેશસ્ત્વં હલી કિલ સ એવ ચ શેષઃ ।
સાધ્વસાવવતરસ્તવ ધત્તે તજ્જરચ્ચિકુરનાલવિલાસઃ

હૃદ્યગન્ધવહભોગવતીશઃ શેષરૂપમપિ બિભ્રદશેષઃ ।
ભોગભૂતિમદિરારુચિરશ્રીરુલ્લસત્કુમુદબન્ધુરુચિસ્ત્વમ્

રેવતીશસુષમા કિલ નીલસ્યામ્બરસ્ય રુચિરા તનુભાસા ।
કામપાલ ભવતઃ કુમુદાવિર્ભાવભાવિતરુચેરુચિતૈવ

એકચિત્તતતિરદ્વયવાદિન્નત્રયીપરિચિતોઽથ બુધસ્ત્વમ્ ।
પાહિ માં વિધુતકોટિચતુષ્કઃ પઞ્ચબાણવિજયી ષડભિજ્ઞઃ

તત્ર મારજયિનિ ત્વયિ સાક્ષાત્કુર્વતિ ક્ષણિકતાત્મનિષેધૌ ।
પુષ્પવૃષ્ટિરપતત્સુરહસ્તાત્પુષ્પશસ્ત્રશરસંતતિરેવ

તાવકે હૃદિ નિપાત્ય કૃતેયં મન્મથેન દૃઢધૈર્યતનુત્રે ।
કુણ્ઠનાદતિતમાં કુસુમાનાં છત્ત્રમિત્ત્રમુખતૈવ શરાણામ્

યત્તવ સ્તવવિધૌ વિધિરાસ્યે ચાતુરીં ચરતિ તચ્ચતુરાસ્યઃ ।
ત્વય્યશેષવિદિ જાગ્રતિ શર્વઃ સર્વવિદ્બ્રુવતયા શિતિકણ્ઠઃ

ભૂમવત્કલયતા યુધિ કાલં મ્લેચ્છકલ્પશિખિનાં કરવાલમ્ ।
કલ્કિના દશતયં મમ કલ્કં ત્વં વ્યુદસ્ય દશમાવતરેણ

દેહિનેવ યશસા ભ્રમતોર્વ્યાં પાણ્ડુરેણ રણરેણુભિરુચ્ચૈઃ ।
વિષ્ણુના જનયિતુર્ભવતાભૂન્નામ વિષ્ણુયશસશ્ચ સદર્થમ્

સન્તમદ્વયમયેઽધ્વનિ દત્તાત્રેયમર્જુનયશોર્જનબીજમ્ ।
નૌમિ યોગજયિતાનઘસંજ્ઞં ત્વામલર્કભવમોહતમોર્કમ્

ભાનુસુનુમનુગૃહ્ય જય ત્વં રામમૂર્તિહતવૃત્રહપુત્રઃ ।
ઇન્દ્રનન્દનસપક્ષમપિ ત્વાં નૌમિ કૃષ્ન નિહતાર્કતનૂજમ્

વામનાદણુતમાદનુજીયાસ્ત્વં ત્રિવિક્રમતનૂભૃતદિક્કઃ ।
વીતહિંસનકથાદથ બુદ્ધાત્કલ્કિના હતસમસ્ત નમસ્તે

માં ત્રિવિક્રમ પુનીહિ પદે તે કિં લગન્નજનિ રાહુરુપાનત્ ।
કિં પ્રદક્ષિણનકૃદ્ભ્રમિપાશં જામ્બવાનદિત તે બલિબન્ધે

અર્ધચક્રવપુષાર્જુનબાહૂન્યોઽલુનાત્પરશુનાથ સહસ્રમ્ ।
તેન કિં સકલચક્રવિલૂને બાણબાહુનિચયેઽઞ્ચતિ ચિક્રમ્

પાઞ્ચજન્યમધિગત્ય કરેણાપાઞ્ચજન્યમસુરાનિતિ વક્ષિ ।
ચેતનાઃ સ્થ કિલ પશ્યત કિં નાચેતનોઽપિ મયિ મુક્તવિરોધઃ

તાવકોરસિ લસદ્વનમાલે શ્રીફલદ્વિફલશાખિકયેવ ।
સ્થીયતે કમલયા ત્વદજસ્રસ્પર્શકણ્ટકિતયોત્કુચયા ચ

ત્યજ્યતે ન જલજેન કરસ્તે શિક્ષિતું સુભગભૂયમિવોચ્ચૈઃ ।
આનનં ચ નયનાયિતબિમ્બઃ સેવતે કુમુદહાસકરાંશુઃ

યે હિરણ્યકશિપું રિપુમુચ્ચૈ રાવણં ચ કુરુવીરચયં ચ ।
હન્ત હન્તુમભવંસ્તવ યોગાસ્તે નરસ્ય ચ હરેશ્ચ જયન્તિ

કેયમર્ધભવતા ભવતોહે માયિના નનુ ભવઃ સકલસ્ત્વમ્ ।
શેષતામપિ ભજન્તમશેષં વેદ વેદનયનો હિ જનસ્ત્વામ્

પ્રાગ્ભવૈરુદગુદગ્ભવગુમ્ફાન્મુક્તિયુક્તિવિહતાવિહ તાવત્ ।
નાપરઃ સ્ફુરતિ કસ્યચનાપિ ત્વત્સમાધિમવધૂય સમાધિઃ

ઊર્ધ્વદિક્કદલનાં દ્વિરકાર્ષીઃ કિં તનું હરિહરીભવનાય ।
કિં ચ તિર્યગભિનો નૃહરિત્વે કઃ સ્વતન્ત્રમનુ નન્વનુયોગઃ

આપ્તકામ સૃજસિ ત્રિજગત્કિં કિં ભિનત્સિ યદિ નિર્મિતમેવ ।
પાસિ ચેદમવતીર્ય મુહુઃ કિં સ્વાત્મનાપિ યદવશ્યવિનાશ્યમ્

જાહ્નવીજલજકૌસ્તુભચન્દ્રાન્પાદપાણિહૃદયેક્ષણવૃત્તીન્ ।
ઉત્થિતાબ્ધિસલિલાત્ત્વયિ લોલા શ્રીઃસ્થિતા પરિચિતાન્પરિચિન્ત્ય

વસ્તુ વાસ્તુ ઘટતે ન ભિદાનાં યૌક્તનૈકવિધબાધવિરોધૈઃ ।
તત્ત્વદીહિતવિજૃમ્ભિતતત્તદ્ભેદમેતદિતિ તત્વનિરુક્તિઃ

વસ્તુ વિશ્વમુદરે તવ દૃષ્ટ્વા બાહ્યવત્કિલ મૃકણ્ડુતનૂજઃ ।
સ્વં વિમિશ્રમુભયં ન વિવિઞ્ચન્નિર્યયૌ સ કતમસ્ત્વમવૈષિ

બ્રહ્મણોઽસ્તુ તવ શક્તિલતાયાં મૂર્ધ્નિ વિશ્વમથ પત્યુરહીનામ્ ।
બાલતાં કલયતો જઠરે વા સર્વથાસિ જગતામવલમ્બઃ

ધર્મબીજસલિલા સરિદઙ્ઘ્રાવર્થમૂલમુરસિ સ્ફુરતિ શ્રીઃ ।
કામદૈવતમપિ પ્રસવસ્તે બ્રહ્મ મુક્તિદમસિ સ્વયમેવ

લીલયાપિ તવ નામ જના યે ગૃહ્ણતે નરકનાશકરસ્ય ।
તેભ્ય એવ નરકૈરુચિતા ભીસ્તે તુ બિભ્યતુ કથં નરકેભ્યઃ

મૃત્યુહેતુષુ ન વજ્રનિપાતાદ્ભીતિમર્હતિ જનસ્ત્વયિ ભક્તઃ ।
યત્તદોચ્ચરતિ વૈષ્ણવકણ્ઠાન્નિષ્પ્રયત્નમપિ નામ તવ દ્રાક્

સર્વથાપિ શુચિનિ ક્રિયમાણે મન્દિરોદર ઇવાવકરા યે ।
ઉદ્ભવન્તિ ભવિનાં હૃદિ તેષાં શોધની ભવદનુસ્મૃતિધારા

અસ્મદાદ્યવિષયેઽપિ વિશેષે રામનામ તવ ધામ ગુણાનામ્ ।
અન્વબન્ધિ ભવતૈવ તુ કસ્માદન્યથા નનુ જનુસ્ત્રિતયેઽપિ

ભક્તિભાજમનુગૃહ્ય દૃશા માં ભાષ્કરેણ કુરુ વીતતમસ્કમ્ ।
અર્પિતેન મમ નાથ ન તાપં લોચનેન વિધુના વિધુનાસિ

લઙ્ઘયન્નહરહર્ભવદાજ્ઞામસ્મિ હા વિધિનિષેધમયીં યઃ ।
દુર્લભં સ તપસાપિ ગિરૈવ ત્વત્પ્રસાદમહમિચ્છુરલજ્જઃ

વિશ્વરૂપ કૃતવિશ્વ કિયત્તે વૈભવાદ્ભુતમણૌ હૃદિ કુર્વે ।
હેમ નહ્યતિ કિયન્નિજચીરે કાઞ્ચનાદ્રિમધિગત્ય દરિદ્રઃ

ઇત્યુદીર્ય સ હરિં પ્રતિ સંપ્રજ્ઞાતવાસિતતમઃ સમપાદિ ।
ભાવનાબલવિલોકિતવિષ્ણૌ પ્રીતિભક્તિસદૃશાનિ ચરિષ્ણુઃ

વિપ્રપાણિષુ ભૃશં વસુવર્ષી પાત્રસાત્કૃતપિતૃક્રતુકવ્યઃ ।
શ્રેયસા હરિહરં પરિપૂજ્ય પ્રહ્વ એષ શરણં પ્રવિવેશ

માધ્યંદિનાદનુ વિધેર્વસુધાષુધાંશુરાસ્વાદિતામૃતમયૌદનમોદમાનઃ ।
પ્રાઞ્ચં સ ચિત્રમવિદૂરિતવૈજયન્તં વેશ્માચલં નિજરુચીભિરલંચકાર

ભીમાત્મજાપિ કૃતદૈવતભક્તિપૂજા પત્યૌ ચ ભુક્તવતિ ભુક્તવતી તતોઽનુ ।
તસ્યાઙ્કમઙ્કુરિતતત્પરિરિપ્સમધ્યમધ્યાસ્ત ભૂષણભરાતિભરાલસાઙ્ગી

તામન્વગાદશિતબિમ્બવિપાકચઞ્ચોઃ સ્પષ્ટં શલાટુપરિણત્યુચિતચ્છદસ્ય ।
કીરસ્ય કાપિ કરવારિરુહે વહન્તી સૌન્દર્યપુઞ્જમિવ પઞ્જરમેકમાલી

કૂજાયુજા બહુલપક્ષશિતિમ્નિ સીમ્ના સ્પષ્ટં કુહૂપદપદાર્થમિથોઽન્વયેન ।
તિર્યગ્ધૃતસ્ફટિકદણ્ડકવર્તિનૈકા તામન્વવર્તત પિકેન મદાધિકેન

શિષ્યાઃ કલાવિધિષુ ભીમભુવો વયસ્યા વીણામૃદુક્વણનકર્મણિ યાઃ પ્રવીણાઃ ।
આસીનમેનમુપવીણયિતું યયુસ્તા ગન્ધર્વરાજતનુજા મનુજાધિરાજમ્

તાસામભાસત કુરઙ્ગદૃશાં વિપઞ્ચી કિંચિત્પુરઃ કલિતનિષ્કલકાકલીકા ।
ભૈમીતથામધુરકણ્ઠલતોપકણ્ઠે શબ્દાયિતું પ્રથમમપ્રતિભાવતીવ

સા યદ્ધૃતાખિલકલાગુણભૂમભૂમીભૈમીતુલાધિગતયે સ્વરસંગતાસીત્ ।
તં પ્રાગસાવવિનયં પરિવાદમેત્ય લોકેઽધુનાપિ વિદિતા પરિવાદિનીતિ

નાદં નિષાદમધુરં તતમુજ્જગાર સાભ્યાસભાગવનિભૃત્કુલકુઞ્જરસ્ય ।
સ્તમ્બેરમીવ કૃતસશ્રુતિમૂર્ધકમ્પા વીણા વિચિત્રકરચાપલમાભજન્તી

આકૃષ્ય સારમખિલં કિમુ વલ્લકીનાં તસ્યા મૃદુસ્વરમસર્જિ ન કણ્ઠનાલમ્ ।
તેનાન્તરં તરલભાવમવાપ્ય વીણા હ્રીણા ન કોણમમુચત્કિમુ વાલયેષુ

તદ્દમ્પતિશ્રુતિમધૂન્યથ ચાટુગાથા વીણાસ્તથા જગુરતિસ્ફુટવર્ણબન્ધમ્ ।
ઇત્થં યથા વસુમતીરતિગૃહ્યકસ્તાઃ કીરઃ કિરન્મુદમુદીરયતિ સ્મ વિશ્વાઃ

અસ્માકમુક્તિભિરવૈષ્યથ એવ બુદ્ધેર્ગાધં યુવામતિમતી સ્તુમહે તથાપિ ।
જ્ઞાનં હિ વાગવસરાવચનાદ્ભવદ્ભ્યામેતાવદપ્યનવધારિતમેવ ન સ્યાત્

ભૂભૃદ્ભવાઙ્કભુવિ રાજશિખામણેઃ સા ત્વં ચાસ્ય ભોગસુભગસ્ય સમઃ ક્રમોઽયમ્ ।
યન્નાકપાલકલનાકલિતસ્ય ભર્તુરત્રાપિ જન્મનિ સતી ભવતી સ ભેદઃ

એષા રતિઃ સ્ફુરતિ ચેતસિ કસ્ય યસ્યાઃ સૂતે રતિં દ્યુતિરથ ત્વયિ વા તનોતિ ।
ત્રૈયક્ષવીક્ષણખિલીકૃતનિર્જરત્વસિદ્ધાયુરધ્વમકરધ્વજસંશયં કઃ

એતાં ધરામિવ સરિચ્છવિહારિહારામુલ્લાસિતસ્વમિદમાનનચન્દ્રભાસા ।
બિભ્રદ્વિભાસિ પયસામિવ રાશિરન્તર્વેદિશ્રિયં જનમનઃ પ્રિયમધ્યદેશામ્

દત્તે જયં જનિતપત્ત્રનિવેશનેયં સાક્ષીકૃતેન્દુવદના મદનાય તન્વી ।
મધ્યસ્થદુર્બલતમત્વફલં કિમેતદ્ભુક્તિર્યદત્ર તવ ભર્ત્સિતમત્સ્યકેતોઃ

ચેતોભવસ્ય ભવતી કુચપત્ત્રરાજધાનીયકેતુમકરા નનુ રાજધાની ।
અસ્યાં મહોદયમહસ્પૃશિમીનકેતો કે તોરણં તરુણિ ન બ્રુવતે ભ્રુવૌ તે

અસ્યા ભવન્તમનિશં ભવતસ્તથૈનાં કામઃ શ્રમં ન કથમૃચ્છતિ નામ ગચ્છન્ ।
છાયૈવ વામથ ગતાગતમાચરિષ્ણોસ્તસ્યાધ્વજશ્રમહરા મકરધ્વજસ્ય

સ્વેદાપ્લવપ્રણયિની નવરોમરાજી રત્યૈ યદાચરતિ જાગરિતવ્રતાનિ ।
આભાસિતેન નરનાથ મધૂત્થસાન્દ્રમગ્નાસમેષુશરકેશરદન્તુરાઙ્ગઃ

પ્રાપ્તા તવાપિ નૃપ જીવિતદેવતેયં ઘર્મામ્બુશીકરકરમ્બનમમ્બુજાક્ષી ।
તે તે યથા રતિપતેઃ કુસુમાનિ બાણાઃ સ્વેદસ્તથૈવ કિમુ તસ્ય શરક્ષતાસ્રમ્

રાગં પ્રતીત્ય યુવયોસ્તમિમં પ્રતીચી ભાનુશ્ચ કિં દ્વયમજાયત રક્તમેતત્ ।
તદ્વીક્ષ્ય વાં કિમિહ કેલિસરિત્સરોજૈઃકામેષુતોચિતમુખત્વમધીયમાનમ્

અન્યોન્યરાગવશયોર્યુવયોર્વિલાસસ્વચ્છન્દતાચ્છિદપયાતુ તદાલિવર્ગઃ ।
અત્યાજયન્સિચયમાજિમકારયન્વા દન્તૈર્નખૈશ્ચ મદનો મદનઃ કથં સ્યાત્

ઇતિ પઠતિ શુકે મૃષા યયુસ્તા બહુ નૃપકૃત્યમવેત્ય સાંધિવેલમ્ ।
કુપિતનિજસખીદૃશાર્ધદૃષ્ટાઃ કમલતયેવ તદા નિકોચવત્યઃ

અકૃત પરભૃતઃ સ્તુહિસ્તુહીતિ શ્રુતવચનસ્રગનૂક્તિચુઞ્ચુચઞ્ચુઃ ।
પઠિતનલનુતિં પ્રતીવ કીરં તમિવ નૃપં પ્રતિ જાતનેત્રરાગઃ

તુઙ્ગપ્રાસાદવાસાદથ ભૃશકૃશતામાયતીં કેલિકુલ્યામદ્રાક્ષોદર્કબિમ્બપ્રતિકૃતિમણિના ભીમજા રાજમાનામ્ ।
વક્રં વક્રં વ્રજન્તીં ફણિયુવતિરિતિ ત્રસ્નુભિર્વ્યક્તમુક્તાન્યોન્યં વિદ્રુત્ય તીરે રથપદમિથુનૈઃ સૂચિતામર્તિરુત્યા

અથ રથચરણૌ વિલોક્ય રક્તાવતિવિરહાસહતાહતાવિવાસ્રૈઃ ।
અપિ તમકૃત પદ્મસુપ્તિકાલં શ્વસનવિકીર્ણસરોજસૌરભં સા

અભિલપતિ પતિં પ્રતિ સ્મ ભૈમી સદય વિલોકય કોકયોરવસ્થામ્ ।
મમ હૃદયમિમૌ ચ ભિન્દતીં હા ક ઇવ વિલોક્ય નરો ન રોદિતીમામ્

કુમુદમુદમુદેષ્યતીમસોઢા રવિરવિલમ્બિતુકામતામતાનીત્ ।
પ્રતિતરુ વિરુવન્તિ કિં શકુન્તાઃ સ્વહૃદિ નિવેશિતકોકકાકુકુન્તાઃ

અપિ વિરહમનિષ્ટમાચરન્તાવધિગમપૂર્વકપૂર્વસર્વચેષ્ટૌ ।
ઇદમહહ નિદર્શનં વિહંગૌ વિધિવશચેતનચેષ્ટનાનુમાને

અઙ્ઘ્રિસ્થારુણિમેષ્ટકાવિસરણૈઃ શોણે કૃપાણઃ સ્ફુટં કાલોઽયં વિધિના રથાઙ્ગમિથુનં વિચ્છેત્તુમન્વિચ્છતા ।
રશ્મિગ્રાહિગરુત્મદગ્રજસમારબ્ધાવિરામભ્રમૌ દણ્ડભ્રાજિનિ ભાનુશાણવલયે સંસજ્ય કિં નિજ્યતે

ઇતિ સ વિધુમુખીમુખેન મુગ્ધાલપિતસુધાસવમર્પિતં નિપીય ।
સ્મિતશબલવલન્મુખોઽવદત્તાં સ્ફુટમિદમીદૃશમીદૃશં યથાત્થ

સ્ત્રીપુંસૌ પ્રવિભજ્ય જેતુમખિલાવાલોચિતૌચિત્યયોર્નમ્રાં વેદ્મિ રતિપ્રસૂનશરયોશ્ચાપદ્વયીં ત્વદ્ભ્રુવૌ ।
ત્વન્નાસાચ્છલનિહ્નુતાં દ્વિનલિકીં નાલીકમુક્ત્યેષિણોસ્ત્વન્નિશ્વાસલતે મધુશ્વસનજં વાયવ્યમસ્ત્રં તયોઃ

પીતો વર્ણગુણઃ સ ચાતિમધુરઃ કાયેઽપિ તેઽયં યથા યં બિભ્રત્કનકં સુવર્ણમિતિ કૈરાદૃત્ય નોત્કીર્ત્યતે ।
કા વર્ણાન્તરવર્ણના ધવલિમા રાજૈવ રૂપેષુ યસ્તદ્યોગાદપિ યાવદેતિ રજતં દુર્વર્ણતાદુર્યશઃ

ખણ્ડક્ષોદમૃદિ સ્થલે મધુપયઃકાદમ્બિનીતર્પણાત્કૃષ્ટે રોહતિ દોહદેન પયસાં પિણ્ડેન ચેત્પુણ્ડ્રકઃ ।
સ દ્રાક્ષાદ્રવસેચનૈર્યદિ ફલં ધત્તે તદા ત્વદ્ગિરામુદ્દેશાય તતોઽપ્યુદેતિ મધુરાધારસ્તમપ્પ્રત્યયઃ

ઉન્મીલદ્ગુડપાકતન્તુલતયા રજ્જ્વા ભ્રમીરર્જયન્દાનાન્તઃશ્રુતશઋકરાચલમથઃ સ્વેનામૃતાન્ધાઃ સ્મરઃ ।
નવ્યામિક્ષુરસોદધેર્યદિ સુધામુત્થાપયેત્સા ભવજ્જિહ્વાયાઃ કૃતિમાહ્વયેત પરમાં મત્કર્ણયોઃ પારણામ્

આસ્યે યા તવ ભારતી વસતિ તલ્લીલારવિન્દોલ્લસદ્વાસે તત્કલવૈણનિક્વણમિલદ્વાણીવિલાસામૃતે ।
તત્કેલિભ્રમણાર્હગૈરિકસુધાનિર્માણહર્મ્યાધરે તન્મુક્તામણિહાર એવ કિમયં દન્તસ્રજૌ રાજતઃ

વાણી મન્મથતીર્થમુજ્જ્વલરસસ્રોતસ્વતી કાપિ તે ખણ્ડઃ ખણ્ડ ઇતીદમીયપુલિનસ્યાલપ્યતે વાલુકા ।
એતત્તીરમૃદૈવ કિં વિરચિતાઃ પૂતાઃ સિતાશ્ચક્રિકાઃ કિં પીયૂષમિદંપયાંસિ કિમિદં તીરે તવૈવાધરૌ

પરભૃતયુવતીનાં સમ્યગાયાતિ ગાતું ન તવ તરુણિ વાણી યં સુધાસિન્ધુવેણી ।
કતિ ન રસિકકણ્ઠે કર્તુમભ્યસ્યતેઽસૌ ભવદુપવિપિનામ્રે તાભિરામ્રેડિતેન

ઊર્ધ્વસ્તે રદનચ્છદઃ સ્મરધનુર્બન્ધૂકમાલામયં મૌર્વી તત્ર તવાધરાધરતટાધઃસીમલેખાલતા ।
એષા વાગપિ તાવકી નનુ ધનુર્વેદઃ પ્રિયે માન્મથઃ સોઽયં કોણધનુષ્મતીભિરુચિતં વીણાભિરભ્યસ્યતે

સ ગ્રામ્યઃ સ વિદગ્ધસંસદિ સદા ગચ્છત્યપાઙ્ક્તેયતાં તં ચ સ્પ્રસ્ષ્ટુમપિ સ્મરસ્ય વિશિખા મુગ્ધે વિગાનોન્મુખાઃ ।
યઃ કિં મધ્વિતિ નાધરં તવ કથં હેમેતિ ન ત્વદ્વપુઃ કીદૃઙ્નામ સુધેતિ પૃચ્છતિ ન તે દત્તે ગિરં ચોત્તરમ્

મધ્યે બદ્ધાણિમા યત્સગરિમમહિમશ્રોણિવક્ષોજયુગ્મા જાગ્રચ્ચેતોવશિત્વા સ્મિતધૃતલિઘિમા માં પ્રતીશિત્વમેષિ ।
સૂક્તૌ પ્રાકામ્યરમ્યા દિશિ વિદિશિ યશોલબ્ધકામાવસાયા ભૂતીરષ્ટાવપીશસ્તદદિત મુદિતઃ સ્વસ્ય શિલ્પાય તુભ્યમ્

ત્વદ્વાચઃ સ્તુતયે વયં ન પટવઃ પીયૂષમેવ સ્તુમસ્તસ્યાર્થે ગરુડામરેન્દ્રસમરઃ સ્થાને સ જાનેઽજનિ ।
દ્રાક્ષાપાનકમાનમર્દનસૃજા ક્ષીરે દૃઢાવજ્ઞયા યસ્મિન્નામ ધૃતોઽનયા નિજપદપ્રક્ષાલનાનુગ્રહઃ

શોકશ્ચેત્કોકયોસ્ત્વાં સુદતિ તુદતિ તદ્વ્યાહરાજ્ઞાકરસ્તે ગત્વા કુલ્યામનસ્તં વ્રજિતુમનુનયે ભાનુમેતજ્જલસ્થમ્ ।
બદ્ધે મય્યઞ્જલાવપ્યનુનયવિમુખઃ સ્યાન્મમૈકગ્રહોઽયં દત્ત્વૈવાભ્યાં તદમ્ભોઞ્જલિમિહ ભવતીં પશ્ય મામેષ્યમાણમ્

તદાનન્દાય ત્વત્પરિહસિતકન્દાય ભવતી નિજાલીનાં લીનાં સ્થિતિમિહ મુહૂર્તં મૃગયતામ્ ।
ઇતિવ્યાજાત્કૃત્વાલિષુ ચલિતચિત્તાં સહચરીં સ્વયં સોયં સાયંતનવિધિવિધિત્સુર્બહિરભૂત્

શ્રીહર્ષં કવિરાજરાજિમુકુટાલંકારહીરઃ સુતં શ્રીહીરઃ સુષુવે જિતેન્દ્રિયચયં મામલ્લદેવી ચ યમ્ ।
તસ્યાગાદયમેકવિંશગણનાકાવ્યેઽતિનવ્યે કૃતૌ ભૈમીભર્તૃચરિત્રવર્ણનમયે સર્ગો નિસર્ગોજ્જ્વલઃ