નૈષધીયચરિતમ્‌ · અધ્યાય p2

સોઽયમિત્થમથ ભીમનન્દિનીં દારસારમધિગમ્ય નૈષધઃ ।
તાં તૃતીયપુરુષાર્થવારિધેઃ પારલમ્ભનતરીમરીરમત્

આત્મવિત્સહ તયા દિવાનિશં ભોગભાગપિ ન પાપમાપ સઃ ।
આહૃતા હિ વિષયૈકતાનતા જ્ઞાનધૌતમનસં ન લિમ્પતિ

ન્યસ્ય મન્ત્રિષુ સ રાજ્યમાદરાદારરાધ મદનં પ્રિયાસખઃ ।
નૈકવર્ણમણિકોટિકુટ્ટિમે હેમભૂમિભૃતિ સૌધભૂધરે

વીરસેનસુતકણ્ઠભૂષણીભૂતદિવ્યમણિપઙ્ક્તિશક્તિભિઃ ।
કામનોપનમદર્થતાગુણાદ્યસ્તૃણીકૃતસુપર્વપર્વતઃ

ધૂપિતં યદુદરાન્તરં ચિરં મેચકૈરગરુસારદારુભિઃ ।
જાલજાલધૃતચન્દ્રચન્દનક્ષોદમેદુરસમીરશીતલમ્

ક્વાપિ કામશરવૃત્તવર્તયો યં મહાસુરભિતૈલદીપિકાઃ ।
તેનિરે વિતિમિરં સ્મરસ્ફુરદ્દોઃપ્રતાપનિકરાઙ્કુરશ્રિયઃ

કુઙ્કુમૈણમદપઙ્કલેપિતાઃ ક્ષલિતાશ્ચ હિમવાલુકામ્બુભિઃ ।
રેજુરધ્વતતશૈલજસ્રજો યસ્ય મુગ્ધમણિકુટ્ટિમા ભુવઃ

નૈષધાઙ્ગપરિમર્દમેદુરામોદમાઋદવમનોજ્ઞવર્ણયા ।
યદ્ભુવઃ ક્વચન સૂનશય્યયાભજિ ભાલતિલકપ્રગલ્ભતા

ક્વાપિ યન્નિકટનિષ્કુટસ્ફુરત્કોરકપ્રકરસૌરભોર્મિભિઃ ।
સાન્દ્રમાદ્રિયત ભીમનન્દનાનાસિકાપુટકુટીકુટુમ્બિતા

ઋદ્ધસર્વઋતુવૃક્ષવાટિકાકીરકૃત્તસહકારશીકરૈઃ ।
યજ્જુષઃ સ્મ કુલમુખ્યમાશુગઃ પ્રાણવાતમુપદાભિરઞ્ચતિ

કુત્રચિત્કનકનિર્મિતાખિલઃ ક્વાપિ યો વિમલરત્નજઃ કિલ ।
કુત્રચિદ્રચિતચિત્રશાલિકઃ ક્વાપિ ચાસ્થિરવિધૈન્દ્રજાલિકઃ

ચિત્રતત્તદનુકાર્યવિભ્રમાધાય્યનેકવિધરૂપરૂપકમ્ ।
વીક્ષ્ય યં બહુ ધુવઞ્શિરો જરાવાતકી વિધિરકલ્પિ શિલ્પિરાટ્

ભિત્તિગર્ભગૃહગોપિતૈર્જનૈર્યઃ કૃતાદ્ભુતકથાદિકૌતુકઃ ।
સૂત્રયન્ત્રજવિશિષ્ટચેષ્ટયાશ્ચર્યસઞ્જિબહુશાલભઞ્જિકઃ

તામસીષ્વપિ તમીષુ ભિત્તિગૈ રત્નરશ્મિભિરમન્દ્રચન્દ્રિકઃ ।
યસ્તપેપિ જલયન્ત્રપાતુકાસારદૂરધુતતાપતન્દ્રિકઃ

યત્ર પુષ્પશરશાસ્ત્રકારિકાસારિકાધ્યુષિતનાગદન્તિકા ।
ભીમજાનિષધસાર્વભૌમયોઃ પ્રત્યવૈક્ષત રતે કૃતાકૃતે

યત્ર મત્તકલવિઙ્કશીલિતાશ્લીલકેલિપુનરુક્તવત્તયોઃ ।
ક્વાપિ દૃષ્ટિભિરવાપિ વાપિકોત્તંસહંસમિથુનસ્મરોત્સવઃ

યત્ર વૈણરવવૈણવસ્વરૈર્હુંકૃતૈરુપવનીપિકાલિનામ્ ।
કઙ્કણાલિકલહૈશ્ચ નૃત્યતાં કુબ્જિતં સુરતકૂજિતં તયોઃ

સીત્કૃતાન્યશૃણુતાં વિશઙ્કયોર્યત્પ્રતિષ્ઠિતરતિસ્મરાર્ચયોઃ ।
જાલકૈરપવરાન્તરેઽપિ તૌ ત્યાજિતૈઃ કપટકુડ્યતાં નિશિ

કૃષ્ણસારમૃગશૃઙ્ગભઙ્ગુરા સ્વાદુરુજ્જ્વલરસૈકસારિણી ।
નાનિશં ત્રુટતિ યન્મુખે પુરા કિન્નરીવિકટગીતિઝંકૃતિઃ

ભિત્તિચિત્રલિખિતાખિલક્રમા યત્ર તસ્થુરિતિહાસસંકથાઃ ।
પદ્મનન્દનસુતારિરંસુતામન્દસાહસહસન્મનોભુવઃ

પુષ્પકાણ્ડજયડિણ્ડિમાયિતં યત્રગૌતમકલત્રકામિનઃ ।
પારદારિકવિલાસસાહસં દેવભર્તુરુદટઙ્કિ ભિત્તિષુ

ઉચ્ચલત્કલરવાલિકૈતવાદ્વૈજયન્તવિજયાર્જિતા જગત્ ।
યસ્ય કીર્તિરવદાયતિ સ્મ સા કાર્તિકીતિથિનિશીથિનીસ્વસા

ગૌરભાનુગુરુગેહિનીસ્મરોદ્વૃત્તભાવમિતિવૃત્તમાશ્રિતાઃ ।
રેજિરે યદજિરેઽભિનીતિભિર્નાટિકા ભરતભારતીસુધા

શંભુદારુવનસંભુજિક્રિયામાધવવ્રજવધૂવિલાસયોઃ ।
ગુમ્ફિતૈરુશનસા સુભાષિતૈર્યસ્ય હાટકવિટઙ્કમઙ્કિતમ્

અહ્નિ ભાનુભુવિ દાશદારિકાં યચ્ચરઃ પરિચરન્તમુજ્જગૌ ।
કાલદેશવિષાયાસહાત્સ્મરાદુત્સુકં શુકપિતામહં શુકઃ

નીતમેવ કરલભ્યપારતામપ્રતીર્ય મુનયસ્તપોર્ણવમ્ ।
અપ્સરઃકુચઘટાવલમ્બનાત્સ્થાયિના ક્વચન યત્ર ચિત્રગાઃ

સ્વામિના ચ વહતા ચ તં મયા સ સ્મરઃ સુરતવર્જનાજ્જિતઃ ।
યોઽયમીદૃગિતિ નૃત્યતે સ્મ યત્કેકિના મુરજનિસ્વનૈર્ઘનૈઃ

યત્ર વીક્ષ્ય નલભીમસં ભવે મહ્યતો રતિરતીશયોરપિ ।
સ્પર્ધયેવ જયતોર્જયાય તે કામકામરમણીબભૂવતુઃ

તત્ર સૌધસુરભૂધરે તયોરાવિરાસુરથ કામકેલયઃ ।
યે મહાકવિભિરપ્યવીક્ષિતાઃ પાંસુલાભિરપિ યે ન શિક્ષિતાઃ

પૌરુષં દધતિ યોષિતા નલે સ્વામિનિ શ્રિતતદીયભાવયા ।
યૂનિ શૈશવમતીર્ણયા કિયત્પ્રાપિ ભીમસુતયા ન સાધ્વસમ્

દૂત્યસંગતિગતં યદાત્મનઃ પ્રાગશિશ્રવદિયં પ્રિયં ગિરઃ ।
તં વિચિન્ત્ય વિનયવ્યયં હ્રિયા ન સ્મ વેદ કરવાણિ કીદૃશમ્

યત્તયા સદસિ નૈષાધઃ સ્વયં પ્રાગ્વૃતઃ સપદિ વીતલજ્જયા ।
તન્નિજં મનસિકૃત્ય ચાપલં સા શશાક ન વિલોકિતું નલમ્

આસને મણિમરીચિમાંસલે યાં દિશં સ પરિરભ્ય તસ્થિવાન્ ।
તામસૂયિતવતીવ માનિની ન વ્યલોકયદિયં મનાગપિ

હ્રીસરન્નિજનિમજ્જનોચિતં મૌલિદૂરનમનં દધાનયા ।
દ્વારિ ચિત્રયુવતિશ્રિયા તયા ભર્તૃહૂતિશતમશ્રુતીકૃતમ્

વેશ્મ પત્યુરવિશન્ન સાધ્વસાદ્વેશિતાપિ શયનં ન સાઽભજત્ ।
ભાજિતાપિ સવિધં ન સાસ્વપત્સ્વાપિતાપિ ન ચ સંમુખાભવત્

કેવલં ન ખલુ ભીમનન્દિની દૂરમત્રપત નૈષધં પ્રતિ ।
ભીમજાહૃદિ જિતઃ સ્ત્રિયા હ્રિયા મન્મથોઽપિ નિયતં સ લજ્જિતઃ

આત્મનાપિ હરદારસુન્દરી યત્કિમપ્યભિલલાષ ચેષ્ટિતુમ્ ।
સ્વામિના યદિ તદર્થમર્થિતા મુદ્રિતસ્તદનયા તદુદ્યમઃ

હ્રીભરાદ્વિમુખયા તયા ભિયં સઞ્જિતામનનુરાગશઙ્કિનિ ।
સ સ્વચેતસિ લુલોપ સંસ્મરન્દૂત્યકાલકલિતં તદાશયમ્

પાર્શ્વમાગમિ નિજં સહાલિભિસ્તેન પૂર્વમથ સા તયૈકયા ।
ક્વાપિ તામપિ નિયુજ્ય માયિના સ્વાત્મમાત્રસચિવાવશેષિતા

સંનિધાવપિ નિજે નિવેશિતામાલિભિઃ કુસુમશસ્ત્રશાસ્ત્રવિત્ ।
આનયદ્વ્યવધિમાનિવ પ્રિયામઙ્કપાલિવલયેન સંનિધિમ્ । ૧૮.૪ ॥
પ્રાગચુમ્બદલિકે હ્રિયાનતાં તાં ક્રમાદ્દરનતાં કપોલયોઃ ।
તેન વિશ્વસિતમાનસાં ઝટિત્યાનને સ પરિચુમ્બ્ય સિષ્મિયે

લજ્જયા પ્રથમમેત્ય હુંકૃતઃ સાધ્વસેન બલિનાથ તર્જિતઃ ।
કિંચિદુચ્છ્વસિત એવ તદ્ધૃદિ ન્યગ્બભૂવ પુનરર્ભકઃ સ્મરઃ

વલ્લભસ્ય ભુજયોઃ સ્મરોત્સવે દિત્સતોઃ પ્રસભમઙ્કપાલિકામ્ ।
એકકશ્ચિરમરોધિ બાલયા તલ્પયન્ત્રણનિરન્તરાલયા

હારચારિમવિલોકને મૃષાકૌતુકં કિમપિ નાટયન્નયમ્ ।
કણ્ઠમૂલમદસીયમસ્પૃશત્પાણિનોપકુચધાવિના ધવઃ

યત્ત્વયાસ્મિ સદસિ સ્રજાઞ્ચિતસ્તન્મયાપિ ભવદર્હણાર્હતિ ।
ઇત્યુદીર્ય નિજહારમર્પયન્નસ્પૃશત્સ તદુરોજકોરકૌ

નીવિસીમ્નિ નિહિતં સ નિદ્રયા સુભ્રુવો નિશિ નિષિદ્ધસંવિદઃ ।
કમ્પિતં શયમપાસ યન્નયં દોલનૈર્જનિતબોધયાઽનયા

સ પ્રિયોરુયુગકઞ્ચુકાંશુકે ન્યસ્ય દૃષ્ટિમથ સિષ્મિયે નૃપઃ ।
આવવાર તદથામ્બરાઞ્ચલૈઃ સા નિરાવૃતિરિવ ત્રપાવૃતા

બુદ્ધિમાન્વ્યધિત તાં ક્રમાદયં કિંચિદિત્થમપનીતસાધ્વસામ્ ।
કિંચ તન્મનસિ ચિત્તજન્મના હ્રીરનામિ ધનુષા સમં મનાક્

સિષ્મિયે હસતિ ન સ્મ તેન સા પ્રીણિતાપિ પરિહાસભાષણૈઃ ।
સ્વે હિ દર્શયતિ તે પરેણ કાનર્ધ્યદન્તકુરુવિન્દમાલિકે

વીક્ષ્ય ભીમતનયાસ્તનદ્વયં મગ્નહારમણિમુદ્રયાઙ્કિતમ્ ।
સોઢકાન્તપરિરમ્ભગાઢતા સાન્વમાયિ સુમુખી સખીજનૈઃ

યાચતે સ્મ પરિધાપિકાઃ સખીઃ સા સ્વનીવિનિબિડક્રિયાં યદા ।
અન્વમિન્વત તદા વિહસ્ય તા વૃત્તમત્ર પતિપાણિચાપલમ્

કુર્વતી નિચુલિતં હ્રિયા કિયત્સૌહૃદાદ્વિવૃતસૌરભં કિયત્ ।
કુડ્નલોન્મિષિતસૂનસેવિનીં પદ્મિનીં જયતિ સા સ્મ પદ્મિની

નાવિલોક્ય નલમાસિતું સ્મરો હ્રીર્ન વીક્ષિતુમદત્ત સુભ્રુવઃ ।
તદ્દૃશઃ પતિદિશાચલન્નથ વ્રીડિતાઃ સમકુચન્મુહુઃ પથઃ

નાઽનયા પતિરનાયિ નેત્રયોર્લક્ષ્યતામપિ પરોક્ષતામપિ ।
વીક્ષ્યતે સ ખલુ યદ્વિલોકને તત્ર તત્ર નયતે દદાનયા

વાસરે વિરહનિઃસહા નિશાં કાન્તસઙ્ગસમયં સમૈહત ।
સા હ્રિયા નિશિ પુનર્દિનોદયં વાઞ્છતિસ્મ પતિકેલિલજ્જિતા

તત્કરોમિ પરમભ્યુપૈષિ યન્મા હ્રિયં વ્રજ ભિયં પરિત્યજ ।
આલિવર્ગ ઇવ તેઽહમિત્યમૂં શશ્વદાશ્વસનમૂચિવાન્નલઃ

યેન તન્મદનવહ્નિના સ્થિતં હ્રીમહૌષધિનિરુદ્ધશક્તિના ।
સિદ્ધિમદ્ભિરુદતેજિ તૈઃ પુનઃ સ પ્રિયપ્રિયવચોભિમન્ત્રણૈઃ

યદ્વિધૂય દયિતાર્પિતં કરં દોર્દ્વયેન પિદધે કુચૌ દૃઢમ્ ।
પાર્શ્વગં પ્રિયમપાસ્ય સા હ્રિયા તં હૃદિસ્થિતમિવાલિલઙ્ગ તત્

અન્યદસ્મિ ભવતીં ન યાચિતા વારમેકમધરં ધયામિ તે ।
ઇત્યસિસ્વદદુપાંશુકાકુવાક્સોપમર્દહઠવૃત્તિરેવ તમ્

પીતતાવકમુખાસવોઽધુના ભૃત્ય એષ નિજકૃત્યમર્હતિ ।
તત્કરોમિ ભવદૂરુમિત્યસૌ તત્ર સંન્યધિત પાણિપલ્લવમ્

ચુમ્બનાદિષુ બભૂવ નામ કિં તદ્વૃથા ભિયમિહાપિ મા કૃથાઃ ।
ઇત્યુદીર્ય રસનાવલિવ્યયં નિર્મમે મૃગદૃશોઽયમાદિમમ્

અસ્તિવામ્યભરમસ્તિકૌતુકં સાસ્તિઘર્મજલમસ્તિવેપથુ ।
અસ્તિભીતિ રતમસ્તિવાઞ્છિતં પ્રાપદસ્તિસુખમસ્તિપીડનમ્ । ૧૮.૬૨ ॥
હ્રીસ્તવેયમુચિતૈવ યન્નવસ્તાવકે મનસિ મત્સમાગમઃ ।
તત્તુ નિસ્ત્રપમજસ્રસંગમાદ્વીડમાવહતિ મામકં મનઃ

ઇત્યુપાલભત સંભુજિક્રિયારમ્ભવિઘ્નઘનલજ્જિતૈર્જિતામ્ ।
તાં તથા સ ચતુરોઽથ સા યથા ત્રપ્તુમેવ તમનુ ત્રપામયાત્

બાહુવક્ત્રજઘનસ્તનાઙ્ઘ્રિતદ્બન્ધગન્ધરતસંગતાનતીઃ ।
ઇચ્છુરુત્સુકજને દિનેસ્મિતે વીક્ષિતે તિ સમકેતિ તેન સા

પ્રાતરાત્મશયનાદ્વિનિર્યતીં સંનિરુધ્ય યદસાધ્યમન્યદા ।
તન્મુખાર્પણમુખં સુખં ભુવો જમ્ભજિત્ક્ષિતિશચીમચીકરત્

નાયકસ્ય શયનાદહર્મુખે નિર્ગતા મુદમુદીક્ષ્ય સુભ્રુવામ્ ।
આત્મના નિજનવસ્મરોત્સવસ્મારિણીયમહૃણીયત સ્વયમ્

તાં મિથોઽભિદધતીં સખીં પ્રિયસ્યાત્મનશ્ચ સ નિશાવિચેષ્ટિતમ્ ।
પાર્શ્વગઃ સુરવરાત્પિધાં દધદ્દૃશ્યતાં શૃઉતકથો હસન્ગતઃ

ચક્રદારવિરહેક્ષણક્ષણે બિભ્યતી ધવહસાય સાભવત્ ।
ક્વાપિ વસ્તુનિ વદત્યનાગતં ચિત્તમુદ્યદનિમિત્તવૈકૃતમ્

ચુમ્બિતં ન મુખમાચકર્ષ યત્પત્યુરન્તરમૃતં વવર્ષ તત્ ।
સા નુનોદ ન ભુજં તદર્પિતં તેન તસ્ય કિમભૂન્ન તર્પિતમ્

નીતયોઃ સ્તનપિધાનતાં તયા દાતુમાપ ભુજયોઃ કરં પરં ।
વીતબાહુનિ તતો હૃદંશુકે કેવલેઽપ્યથ સ તત્કુચદ્વયે

યાચનાન્ન દદતીં નખક્ષતં તાં વિધાય કથયાઽન્યચેતસમ્ ।
વક્ષસિ ન્યસિતુમાત્તતત્કરઃ સ્વં વિભિદ્ય મુમુદે સ તન્નખૈઃ

સ પ્રસહ્ય હૃદયાપવારકં હર્તુમક્ષમત સુભ્રુવો બહિઃ ।
હ્રીમયં તુ ન તદીયમાન્તરં તદ્વિનેતુમભવત્પ્રભુઃ પ્રભુઃ

સા સ્મરેણ બલિનાઽપ્યહાપિતા હ્રીક્ષમે ભૃશમશોભતાબલા ।
ભાતિ ચાપિ વસનં વિના નતુ વ્રીડધૈર્યપરિવર્જનૈર્જનઃ

આત્થ નેતિ રતયાચિનં ન યન્મામતોઽનુમતવત્યસિ સ્ફુટમ્ ।
ઇત્યમું તદભિલાપનોત્સુકં ધૂનિતેન શિરસા નિરાસ સા

યા શિરોવિધુતિરાહ નેતિ તે સા મયા ન કિમિયં સમાકલિ ।
તન્નિષેધસમસંખ્યતા વિધિં વ્યક્તમેવ તવ વક્તિ વાઞ્છિતમ્

નાત્થ નાત્થ શૃણ્વાનિ તે ન કિં તેન વાચમિતિ તાં નિગદ્ય સઃ ।
સા સ્મ દૂત્યગતમાહ તં યથા તજ્જગાદ મૃદુભિસ્તદુક્તિભિઃ

નીવિસીમ્નિ નિબિડં પુરાઽરુણત્પાણિનાઽથ શિથિલેન તત્કરમ્ ।
સા ક્રમેણ નનનેતિ વાદિની વિઘ્નમાચરદમુષ્ય કેવલમ્

રૂપવેષવસનાઙ્ગવાસનાભૂષણાદિષુ પૃથગ્વિદગ્ધતામ્ ।
સાન્યદિવ્યયુવતિભ્રમક્ષમાં નિત્યમેત્ય તમગાન્નવા નવા

ઇઙ્ગિતેન નિજરાગનીરધિં સંવિભાવ્ય ચટુભિર્ગુણજ્ઞતામ્ ।
ભક્તતાં ચ પરિચર્યયાઽનિશં સાધિકાધિકવશં વ્યધત્ત તમ્

સ્વાઙ્ગમર્પયિતુમેત્ય વામતાં રોષિતં પ્રિયમથાનુનીય સા ।
આતદીયહઠસંબુભુક્ષુતાં નાન્વમન્યત પુનસ્તમર્થિનમ્

આદ્યસંગમસમાદરાણ્યધાદ્વલ્લભાય દદતી કથંચન ।
અઙ્ગકાનિ ઘનમાનવામતાવ્રીડલમ્ભિતદુરાપતાનિ સા

પત્યુરાગિરિશમાતરુ ક્રમાત્સ્વસ્ય ચાગિરિજમાલતં વપુઃ ।
તસ્ય ચાર્હમખિલં પતિવ્રતા ક્રીડતિ સ્મ તપ્સા વિધાય સા

ન સ્થલી ન જલધિર્ન કાનનં નાદ્રિભૂર્ન વિષાયો ન વિષ્ટપમ્ ।
ક્રીડિતા ન સહ યત્ર તેન સા સા વિધૈવ ન યયા યયા ન વા

નમ્રયાંશુકવિકર્ષિણિ પ્રિયે વક્ત્રવાતહતદીપ્તદીપયા ।
ભર્તૃમૌલિમણિદીપિતાસ્તયા વિસ્મયેન કકુભો નિભાલિતાઃ

કાન્તમૂર્ધ્નિ દદતી પિધિત્સયા તન્મણેઃ શ્રવણપૂરમુત્પલમ્ ।
રન્તુમર્ચનમિવાચરત્પુરઃ સા સ્વવલ્લભતનોર્મનોભુવઃ

તં પિધાય મુદિતાથ પાર્શ્વયોર્વીક્ષ્ય દીપમુભયત્ર સા સ્વયોઃ ।
ચિત્તમાપ કુતુકાદ્ભુતત્રપાતઙ્કસંકટનિવેશિતસ્મરમ્

એકકસ્ય શમને પરં પુનર્જાગ્રતં શમિતમપ્યવેક્ષ્ય તમ્ ।
જાતવહ્નિવરસંસ્મૃતિઃ શિરઃ સા વિધૂય નિમિમીલ કેવલમ્

પશ્ય ભીરુ ન મયાપિ દૃશ્યસે યન્નિમીલિતવતી દૃશાવસિ ।
ઇત્યનેન પરિહસ્ય સા તમઃ સંવિધાય સમભોજિ લજ્જિતા

ચુમ્બ્યસેઽયમયમઙ્ક્યસે નખૈઃ શ્લિષ્યસેયમયમર્પ્યસે હૃદિ ।
નો પુનર્ન કરવાણિ તે ગિરં હું ત્યજ ત્યજ તવાસ્મિ કિંકરા

ઇત્યલીકરતકાતરા પ્રિયં વિપ્રલભ્ય સુરતે હ્રિયં ચ સા ।
ચુમ્બનાદિ વિતતાર માયિની કિં વિદગ્ધમનસામગોચરઃ

સ્વેપ્સિતોદ્ગમિતમાત્રલુપ્તયા દીપિકાચપલયા તમોઘને ।
નિર્વિશઙ્કરતજન્મતન્મુખાકૂતદર્શનસુખાન્યભુઙ્ક્ત સઃ

યદ્ભ્રુવૌ કુટિલિતે તયા રતે મન્મથેન તદનામિ કાર્મુકમ્ ।
યત્તુ હુંહુમિતિ સા તદા વ્યધાત્તત્સ્મરસ્ય શરમુક્તિહુંકૃતમ્

ઈક્ષિતોપદિશતીવ નર્તિતું તત્ક્ષણોદિતમુદં મનોભુવમ્ ।
કાન્તદન્તપરિપીડિતાધરા પાણિધૂનનમિયં વિતન્વતી

સા શશાક પરિરમ્ભદાયિની ગાહિતું બૃહદુરઃ પ્રિયસ્ય ન ।
ચક્ષમે ચ સ ન ભઙ્ગુરભ્રુવસ્તુઙ્ગપીનકુચદૂરતાં ગતમ્

બાહુવલ્લિપરિરમ્ભમણ્ડલી યા પરસ્પરમપીડયત્તયોઃ ।
આસ્ત હેમનલિનીમૃણાલજઃ પાશ એવ હૃદયેશયસ્ય સઃ

વલ્લભેન પરિરમ્ભપીડિતૌ પ્રેયસીહૃદિ કુચાવવાપતુઃ ।
કેલતીમદનયોરુપાશ્રયે તત્ર વૃત્તમિલિતોપધાનતામ્

ભીમજોરુયુગલં નલાઋપિતૈઃ પાણિજસ્ય મૃદુભિઃ પદૈર્બભૌ ।
તત્પ્રશસ્તિ રતિકામયોર્જયસ્તમ્ભયુગ્મમિવ શાતકુમ્ભજમ્

બહ્વમાનિ વિધિનાપિ તાવકં નાભિમૂરુયુગમન્તરાઙ્ગકમ્ ।
સ વ્યધાદધિકવર્ણકૈરિદં કાઞ્ચનૈર્યદિતિ તાં પુરાહ સઃ

પીડનય મૃદુની વિગાહ્ય તૌ કાન્તપાણિનલિને સ્પૃહાવતી ।
તત્કુચૌ કલશપીનનિષ્થુરૌ હારહાસવિહતે વિતેનતુઃ

યૌ કુરઙ્ગમદકુઙ્કુમાઞ્ચિતૌ નીલલોહિતરુચૌ બધૂકુચૌ ।
સ પ્રિયોરસિ તયોઃ સ્વયંભુવોરાચચાર નખકિંશુકાર્ચનમ્

અમ્બુધેઃ કિયદનુત્થિતં વિધું સ્વાનુબિમ્બમિલિતં વ્યડમ્બયત્ ।
ચુમ્બદમ્બુજમુખીમુખં તદા નૈષધસ્ય વદનેન્દુમણ્ડલમ્

પૂગભાગબહુતાકષાયિતૈર્વાસિતૈરુદયભાસ્કરેણ તૌ ।
ચક્રતુર્નિધુવનેઽધરામૃતૈસ્તત્ર સાધુમધુપાનવિભ્રમમ્

આહ નાથવદનસ્ય ચુમ્બતઃ સા સ્મ શીતકરતામનક્ષરમ્ ।
સીત્કૃતાનિ સુદતી વિતન્વતી સત્ત્વદત્તપૃથુવેપથુસ્તદા

ચુમ્બનાય કલિતપ્રિયાકુચં વીરસેનસુતવક્ત્રમણ્ડલમ્ ।
પ્રાપ ભર્તુમમૃતૈઃ સુધાંશુના સક્તહાટકઘટેન મિત્ત્રતામ્

વીક્ષ્ય વીક્ષ્ય પુનરૈક્ષિ સા મુદા પર્યરમ્ભિ પરિરભ્ય ચાસકૃત્ ।
ચુમ્બિતા પુનરચુમ્બિ ચાદરાત્તૃપ્તિરાપિ ન કથંચનાપિ ચ

છિન્નમપ્યતનુ હારમણ્ડલં મુગ્ધયા સુરતલાસ્યકેલિભિઃ ।
ન વ્યતર્કિ સુદૃશા ચિરાદપિ સ્વેદબિન્દુકિતવક્ષસા હૃદિ

યત્તદીયહૃદિ હારમૌક્તિકૈરાસિ તત્ર ગુણ એવ કારણમ્ ।
અન્યથા કથમમુત્ર વર્તિતું તૈરશાકિ ન તદા ગુણચ્યુતૈઃ

એકવૃત્તિરપિ મૌક્તિકાવલિશ્છિન્નહારવિતતૌ તદા તયોઃ ।
છાયયાઽન્યહૃદયે વિભૂષણં શ્રાન્તિવારિભરભાવિતેઽભવત્

વામપાદતલલુપ્તમન્મથશ્રીમદેન મુખવીક્ષિણાનિશમ્ ।
ભુજ્યમાનનવયૌવનામુના પારસીમનિ ચચાર સા મુદામ્

આન્તરાનપિ તદઙ્ગસંગમૈસ્તર્પિતાનવયવાનમન્યત ।
નેત્રયોરમૃતસારપારણાં તદ્વિલોકનમચિન્તયન્નલઃ

ભૂષણૈરતુષદાશ્રિતૈઃ પ્રિયાં પ્રાગથ વ્યષદદેષ ભાવયન્ ।
તૈરભાવિ કિયદઙ્ગદર્શને યત્પિધાનમયવિઘ્નકારિભિઃ

યોજનાનિ પરિરમ્ભણેઽન્તરં રોમહર્ષજમપિ સ્મ બોધતઃ ।
તૌ નિમેષમપિ વીક્ષણે મિથો વત્સરવ્યવધિમધ્યગચ્છતામ્

વીક્ષ્ય ભાવમધિગન્તુમુત્સુકાં પૂર્વમચ્છમણિકુટ્ટિમે મૃદુમ્ ।
કોઽયમિત્યુદિતસંભ્રમીકૃતાં સ્વાનુબિમ્બમદદર્શતૈષ તામ્

તત્ક્ષણાવહિતભાવભાવિતદ્વાદશાત્મસિતદીધિતિસ્થિતિઃ ।
સ્વાં પ્રિયામભિમતક્ષણોદયાં ભાવલાભલઘુતાં નુનોદ સઃ

સ્વેન ભાવજનને સ તુ પ્રિયાં બાહુમૂલકુચનાભિચુમ્બનૈઃ ।
નિર્મમે રતરહઃસમાપનાશર્મસારસમસંવિભાગિનીમ્

વિશ્લથૈરવયવૈર્નિમીલયા લોમભિર્દ્રુતમિતૈર્વિનિદ્રતામ્ ।
સૂચિતં શ્વસિતસીત્કૃતૈશ્ચ તૌ ભાવમક્રમકમધ્યગચ્છતામ્

આસ્ત ભાવમધિગચ્છતોસ્તયોઃ સંમદેષુ કરજક્ષતાર્પણા ।
ફાણિતેષુ મરિચાવચૂર્ણના સા સ્ફુટં કટુરપિ સ્પૃહાવહા

અર્ધમીલિતવિલોલતારકે સા દૃશૌ નિધુવનક્લમાલસા ।
યન્મુહૂર્તમવહન્ન તત્પુનસ્તૃપ્તિરાસ્ત દયિતસ્ય પશ્યતઃ

તત્ક્લમસ્તમદિદીક્ષત ક્ષણં તાલવૃન્તચલનાય નાયકમ્ ।
તદ્વિધા હિ ભવદૈવતં પ્રિયા વેધસોઽપિ વિદધાઇ ચાપલમ્

સ્વેદબિન્દુકિતનાસિકાશિખં તન્મુખં સુખયતિ સ્મ નૈષધમ્ ।
પ્રોષિતાધરશયાલુયાવકં સામિલુપ્તપુલકં કપોલયોઃ

હ્રીણમેવ પૃથુ સસ્મરં કિયત્ક્લાન્તમેવ બહુનિર્વૃતં મનાક્ ।
કાન્તચેતસિ તદીયમાનનં તત્તદાલભત લક્ષમાદરાત્

સ્વેદવારિપરિપૂરિતં પ્રિયારોમકૂપનિવહં યથાયથા ।
નૈષધસ્ય દૃગપાત્તથાતથા ચિત્રમાપદપતૃષ્ણતાં ન સા

વીતમાલ્યકચહસ્તસંયમવ્યસ્તહસ્તયુગયા સ્ફુટીકૃતમ્ ।
બાહુમૂલમનયા તદુજ્જ્વલં વીક્ષ્ઞ સૌખ્યજલધૌ મમજ્જ સઃ

વીક્ષ્ય પત્યુરધરં કૃશોદરી બન્ધુજીવમિવ ભૃઙ્ગસંગતમ્ ।
મઞ્જુલં નયનકજ્જલૈર્નિજૈઃ સંવરીતુમશકત્સ્મિતં ન સા

તાં વિલોક્ય વિમુખશ્રિતસ્મિતાં પૃચ્છતો હસિતહેતુમીશિતુઃ ।
હ્રીમતી વ્યતરદુત્તરં વધૂઃ પાણિપઙ્કરુહિ દર્પણાર્પણામ્

લાક્ષયાત્મચરણસ્ય ચુમ્બનાચ્ચારુભાલમવલોક્ય તન્મુખમ્ ।
સા હ્રિયા નતનતાનનાઽસ્મરચ્છેષરાગમુદિતં પતિં નિશઃ

સ્વેદભાજિ હૃદયેઽનુબિમ્બિતં વીક્ષ્ય મૂર્તમિવ હૃદ્ગતં પ્રિયમ્ ।
નિર્મમે ધુતરતશ્રમં નિજૈર્હ્રીનતાતિમૃદુનાસિકાનિલૈઃ

સૂનનાયકનિદેશવિભ્રમૈરપ્રતીતચરવેદનોદયમ્ ।
દન્દતંશમધરેઽધિગામુકા સાસ્પૃશન્મૃદુ ચમચ્ચકાર ચ

વીક્ષ્ય વીક્ષ્ય કરજસ્ય વિભ્રમં પ્રેયસાર્જિતમુરોજયોરિયમ્ ।
કાન્તમૈક્ષત હસસ્પૃશં કિયત્કોપકુઞ્ચિતવિલોચનાઞ્ચલા

રોષરૂષિતમુખીમિવ પ્રિયાં વીક્ષ્ય ભીતિદરકમ્પિતાક્ષરામ્ ।
તાં જગાદ સ ન વેદ્મિ તન્વિ તં કશ્ચકાર તવ કોપરોપણામ્

રોષકુઙ્કુમવિલેપનાન્મનાઙ્ગન્વવાચિ કૃશતન્વવાચિ તે ।
ભૂદયુક્તસમયૈવ રઞ્જનામાનને વિધુબિધેયમાનને

ક્ષિપ્રમસ્ય તુ રુજા નખાદિજાસ્તાવકીરમૃતસીકરં કિરત્ ।
એતદર્થમિદમર્થિતં મયા કણ્ઠચુમ્બિ મણિદામ કામદમ્

સ્વાપરાધમલુપત્પયોધરે મત્કરઃ સુરધનુષ્કરસ્તવ ।
સેવયા વ્યજનચાલનાભુવા ભૂય એવ ચરણૌ કરોતુ વા

આનનસ્ય મમ ચેદનૌચિતી નિર્દયં દશનદંશદાયિનઃ ।
શોધ્યતે સુદતિ વૈરમસ્ય તત્કિં ત્વયા વદ વિદશ્ય નાધરમ્

દીપલોપમફલં વ્યધત્ત યસ્ત્વત્પટાહૃતિષુ મચ્છિખામણિઃ ।
નો તદાગસિ પરં સમર્થના સોઽયમસ્તુ પદપાતુકસ્તવ

ઇત્થમુક્તિમુપહૃત્ય કોમલાં તલ્પચુમ્બિચિકુરશ્ચકાર સઃ ।
આત્મમૌલિમણિકાન્તિભઙ્ગિનીં તત્પદારુણસરોજસઙ્ગિનીમ્

તત્પદાખિલનખાનુબિમ્બનૈઃ સ્વૈઃ સમેત્ય સમતામિયાય સઃ ।
રુદ્રભૂમવિજિગીષયા રતિસ્વામિનોપદશમૂર્તિતાભૃતા

આખ્યતૈષ કુરુ કોપલોપનં પશ્ય નશ્યતિ કૃશા મધર્નિશા ।
એતમેવ તુ નિશાન્તરે વરં રોષશેષમનુરોત્સ્યસિ ક્ષણમ્

સાથ નાથમનયત્કૃતાર્થતાં પાણિગોપિતનિજાઙ્ઘ્રિપઙ્કજા ।
તત્પ્રણામધુતમાનમાનનં સ્મેરમેવ સુદતી વિતન્વતી

તૌ મિથો રતિરસાયનાત્પુનઃ સંબુભુક્ષુમનસૌ બભૂવતુઃ ।
ચક્ષમે નતુ તયોર્મનોરથં દુર્જની રજનિરલ્પજીવના

સ્વપ્નુમાપ્તશયનીયયોસ્તયોઃ સ્વૈરમાખ્યત વચઃ પ્રિયાં પ્રિયઃ ।
ઉત્સવૈરધરદાનપાનજૈઃ સાન્તરાયપદમન્તરાન્તરા

દેવદૂત્યમુપગમ્ય નિર્દયં ધર્મભીતિકૃતતાદૃશાગસઃ ।
અસ્તુ સેયમપરાધમાર્જના જીવિતાવધિ નલસ્ય વશ્યતા

સ ક્ષાણઃ સુમુખિ યત્ત્વદીક્ષણં તચ્ચરાજ્યમુરુ યેન રજ્યસિ ।
તન્નલસ્ય સુધયાભિષેચનં યત્ત્વદઙ્ગપરિરમ્ભવિભ્રમઃ

શર્મ કિં હૃદિ હરેઃ પ્રિયાર્પણં કિં શિવાર્ધઘટને શિવસ્ય વા ।
કામયે તવ મહેષુ તન્વિ તં નન્વયં સરિદુદન્વદન્વયમ્

ધીયતાં મયિ દૃઢા મમેતિ ધીર્વક્તુમેવમવકાશ એવ કઃ ।
યદ્વિધૂય તૃણવદ્દિવસ્પતિં ક્રીતવત્યસિ દયાપણેન મામ્

શૃણ્વતા નિભૃતમાલિભિર્ભવદ્વાગ્વિલાસમસકૃન્મયા કિલ ।
મોઘરાઘવવિવર્જ્યજાનકીશ્રાવિણી ભયચલાસિ વીક્ષિતા

છુપ્તપત્રવિનિમીલિતાત્ક્ષુપાત્કચ્છપસ્ય ધૃતચાપલાત્પલાત્ ।
ત્વત્સખીષુ સરટાચ્છિરોધુતઃ સ્વં ભિયોઽભિદધતીષુ વૈભવમ્

ત્વં મદીયવિરહાન્મયા નિજાં ભીતિમીરિતવતી રહઃશ્રુતા ।
નોજ્ઝિતાસ્મિ ભવતીં તદિત્યયં વ્યાહરદ્વરમસત્યકાતરઃ

સંગમય્ય વિરહેઽસ્મિ જીવિકા યૈવ વામથ રતાય તત્ક્ષણમ્ ।
હન્ત દત્થ ઇતિ રુષ્ટયાવયોર્નિદ્રયાઽદ્ય કિમુ નોપસદ્યતે

ઈદૃશં નિગદતિ પ્રિયે દૃશં સંમદાત્કિયદિયં ન્યમીલયત્ ।
પ્રાતરાલપતિ કોકિલે કલં જાગરાદિવ નિશઃ કુમુદ્વતી

મિશ્રિતોરુ મિલિતાધરં મિથઃ સ્વપ્નવીક્ષિતપરસ્પરક્રિયમ્ ।
તૌ તતોઽનુ પરિરમ્ભસંપુટૈઃ પીડનાં વિદધતૌ નિદદ્રતુઃ

તદ્યાતાયાતરંહચ્છલકલિતરતશ્રાન્તિનિશ્વાસધારાજસ્રવ્યામિશ્રભાવસ્ફુટકથિતમિથઃપ્રાણભેદવ્યુદાસમ્ ।
બાલાવક્ષોજપત્રાઙ્કુરકરિમકરીં મુદ્રિતોર્વીન્દ્રવક્ષશ્ચિહ્નાખ્યાતૈકભાવોભયહૃદયમયાદ્દ્વન્દ્વમાનન્દનિદ્રામ્

શ્રીહર્ષં કવિરાજરાજિમુકુટાલંકારહીરઃ સુતં શ્રીહીરઃ સુષુવે જિતેન્દ્રિયચયં મામલ્લદેવી ચ યમ્ ।
યાતોઽસ્મિઞ્શિવશક્તિસિદ્ધિભગિનીસૌભ્રાત્રભવ્યે મહાકાવ્યે તસ્ય કૃતૌ નલીયચરિતે સર્ગોઽયમષ્ટાદશઃ