નૈષધીયચરિતમ્‌ · અધ્યાય p20

વૃતઃ પ્રતસ્થે સ રથૈરથો રથી ગૃહાન્વિદર્ભાધિપતેર્ધરાધિપઃ ।
પુરોધસં ગૌતમમાત્મવિત્તમં દ્વિધા પુરસ્કૃત્ય ગૃહીતમઙ્ગલઃ

વિભૂષણાંશુપ્રતિબિમ્બિતૈઃ સ્ફુટં ભૃશાવદાતૈઃ સ્વનિવાસિભિર્ગુણૈઃ ।
મૃગેક્ષણાનાં સમુપાસિ ચામરૈર્વિધૂયમાનૈઃ સ વિધુપ્રભૈઃ પ્રભુઃ

પરાર્ધ્યવેષાભરણૈઃ પુરઃસરૈઃ સમં જિહાને નિષધાવનીભુજિ ।
દધે સુનાસીરપદાભિધેયતાં સ રૂઢિમાત્રાદ્યદિ વૃત્રશાત્રવઃ

નલસ્ય નાસીરસૃજાં મહીભુજાં કિરીટરત્નૈઃ પુનરુક્તદીપયા ।
અદીપિ રાત્રૌ વરયાત્રયા તયા ચમૂરજોમિશ્રતમિસ્રસંપદા

વિદર્ભરાજઃ ક્ષિતિપાનનુક્ષણં શુભક્ષણાસન્નતરત્વસત્વરઃ ।
દિદેશ દૂતાન્પથિ યાન્યથોત્તરં ચમૂમમુષ્યોપચિકાય તચ્ચયઃ

હરિદ્વિપદ્વીપિભિરાંશુકૈર્નભોનભસ્વદાધ્માપનપીનિતૈરભૂત્ ।
તરસ્વદશ્વધ્વજિનીધ્વજૈર્વનં વિચિત્રચીનામ્બરવલ્લિવેલ્લિવેલ્લિતમ્

ભુવાહ્વયન્તીં નિજતોરણસ્રજા ગજાલિકર્ણાનિલખેલયા તતઃ ।
દદર્શ દૂતીમિવ ભીમજન્મનહ્ સ તત્પ્રતીહારમહીં મહીપતિઃ

શ્લથૈર્દલૈઃ સ્તમ્ભયુગસ્ય રમ્ભયોશ્ચકાસ્તિ ચણ્ડાતકમણ્ડિતા સ્મ સા ।
પ્રિયાસખીવાસ્ય મનઃસ્થિતિસ્ફુરત્સુખાગતપ્રશ્નિતતૂર્યનિઃસ્વના

વિનેતૃભર્તૃદ્વયભીતિદાન્તયોઃ પરસ્પરસ્માદનવાપ્તવૈશસઃ ।
અજાયત દ્વારિ નરેન્દ્રસેનયોઃ સમાગમઃ સ્ફારમુખારવોદ્ગમઃ

નિર્દિશ્ય બન્ધૂનિત ઇત્યુદીરિતં દમેન ગત્વાર્ધપથે કૃતાર્હણમ્ ।
વિનીતમા દ્વારત એવ પદ્ગતાં ગતં તમૈક્ષિષ્ટ મુદા વિદર્ભરાટ્

અથાયમુત્થાય વિસાર્ય દોર્યુગં મુદા પ્રતીયેષ તમાત્મજન્મનઃ ।
સુરસ્રવન્ત્યા ઇવ પાત્રમાગતં ભૃતાભિતોવીચિગતિઃ સરિત્પતિઃ

યથાવદસ્મૈ પુરુષોત્તમાય તાં સ સાધુલક્ષ્મીં બહુવાહિનીશ્વરઃ ।
શિવામથ સ્વસ્ય શિવાય નન્દનાં દદે પતિઃ સર્વવિદે મહીભૃતામ્

અસિસ્વદદ્યન્મધુપર્કમર્પિતં સ તદ્વ્યધાત્તર્કમુદર્કદર્શિને ।
યદેષ પાસ્યન્મધુ ભીમજાધરં મિષેણ પુણ્યાહવિધિં તદાકૃત

વરસ્ય પાણિઃ પરધાતકૌતુકી વધૂકરઃ પઙ્કજકાન્તિતસ્કરઃ ।
સુરાજ્ઞિ તૌ તત્ર વિદર્ભમણ્ડલે તતો નિબદ્ધૌ કિમુ કર્કશૈઃ કુશૈઃ

વિદર્ભજાયાઃ કરવારિજેન યન્નલસ્ય પાણેરુપરિ સ્થિતં કિલ ।
વિશઙ્ક્ય સૂત્રં પુરુષાયિતસ્ય તદ્ભવિષ્યતોઽસ્માયિ તદા તદાલિભિઃ

સખા યદસ્મૈ કિલ ભીમસંજ્ઞયા સ યક્ષસખ્યાધિગતં દદૌ ભવઃ ।
દદૌ તદેષ શ્વશુરઃ સુરોચિતં નલાય ચિન્તામણિદામ કામદમ્

બહોર્દુરાપસ્ય વરાય વસ્તુનશ્ચિતસ્ય દાતું પ્રતિબિમ્બકૈતવાત્ ।
બભૌતરામન્તરવસ્થિતં દધદ્યદર્થમભ્યર્થિતદેયમર્થિને

અસિં ભવાન્યાઃ ક્ષતકાસરાસુરં વરાય ભીમઃ સ્મ દદાતિ ભાસુરમ્ ।
દદે હિ તસ્મૈ ધવનામધારિણે સ શંભુસંભોગનિમગ્નયાનયા

અધારિ યઃ પ્રાઙ્નહિષાસુરદ્વિષા કૃપાણમસ્મૈ તમદત્ત કૂકુદઃ ।
અહાયિ તસ્યા હિ ધવાર્ધમજ્જિના સ દક્ષિણાર્ધેન પરાઙ્ગદારણઃ

ઉવાહ યઃ સાન્દ્રતરાઙ્ગકાનનઃ સ્વશૌર્યસૂર્યોદયપર્વતવ્રતમ્।
સનિર્ઝરઃ શાણનધૌતધારયા સમૂઢસંધ્યઃ ક્ષતશત્રુજાસૃજા

યમેન જિહ્વા પ્રહિતેવ યા નિજા તમાત્મજાં યાચિતુમર્થિના ભૃશમ્ ।
સ તાં દદેઽસ્મૈ પરિવારશોભિનીં કરગ્રહાર્હામસિપુત્રિકામપિ

યદઙ્ગભૂમી બભતુઃ સ્વયોષિતામુરોજપત્ત્રાવલિનેત્રકજ્જલે ।
રણસ્થલસ્થણ્ડિલશાયિતાવ્રતૈર્ગૃહીતદીક્ષૈરિવ દક્ષિણીકૃતે

પુરૈવ તસ્મિન્સમદેશિ તત્સુતાભિકેન યઃ સૌહૃદનાટિનાગ્નિના ।
નલાય વિશ્રાણયતિ સ્મ તં રથં નૃપઃ સુલઙ્ઘ્યાદ્રિસમુદ્રકાપથમ્

પ્રસૂતવત્તા નલકૂબરાન્વયપ્રકાશિતાસ્યાપિ મહારથસ્ય યત્ ।
કુબેરદૃષ્ટાન્તબલેન પુષ્પકપ્રકૃષ્ટતૈતસ્ય તતોઽનુમીયતે

મહેન્દ્રમુચ્ચૈઃશ્રવસા પ્રતાર્ય યન્નિજેન પત્યાઽકૃત સિન્ધુરન્વિતમ્ ।
સ તદ્દદેઽસ્મૈ હયરત્નમર્પિતં પુરાઽનુબન્ધું વરુણેન બન્ધુતામ્

જવાદવારીકૃતદૂરદૃક્પથસ્તથાક્ષિયુગ્માય દદે મુદં ન યઃ ।
દદદ્દિદૃક્ષાદરદાસતાં યથા તયૈવ તત્પાંસુલકણ્ઠનાલતામ્

દિવસ્પતેરાદરદર્શિનાદરાદઢૌકિ યસ્તં પ્રતિ વિશ્વકર્મણા ।
તમેકમાણિક્યમયં મહોન્નતં પતદ્ગ્રહં ગ્રાહિતવાન્નલેન સઃ

નલેન તામ્બૂલવિલાસિતોજ્ઝિતૈર્મુખસ્ય યઃ પૂગકણૈર્ભૃતો ન વા ।
ઇતિ વ્યવેચિ સ્વમયૂખમણ્ડલાદુદઞ્ચદુચ્ચારુણચારુણશ્ચિરાત્

મયેન ભીમં ભગવન્તમર્ચતા નૃપેતિ પૂજા પ્રભુનામ્નિ યા કૃતા ।
અદત્ત ભીમોઽપિ સ નૈષધાય તાં હરિન્મણેર્ભોજનભાજનમ્ મહત્

છદે સદૈવ ચ્છવિમસ્ય બિભ્રતાં ન કેકિનાં સર્પવિષં વિસર્પતિ ।
ન નીલકણ્ઠત્વમધાસ્યદત્ર ચેત્ સ કાલકૂટં ભગવાનભોક્ષ્યત

વિરાધ્ય દુર્વાસસમસ્ખલદ્દિવઃ સ્રજં ત્યજન્નસ્ય કિમિન્દ્રસિન્ધુરઃ ।
અદત્ત તસ્મૈ સ મદચ્છલાત્સદા યમભ્રમાતઙ્ગતયૈવ વર્ષુકમ્

મદાન્મદગ્રે ભવતાથવા ભિયા પરં દિગન્તાદપિ યાત જીવત ।
ઇતિ સ્મ યો દિક્કરિણઃ સ્વકર્ણયોર્વિનૈવ વર્ણસ્રજમાગતૈર્ગતૈઃ

બભાર બીજં નિજકીર્તયે રદૌ દ્વિષામકીર્ત્યૈ ખલુ દાનવિપ્લુષઃ ।
શ્રવઃશ્રમૈઃ કુમ્ભકુચાં શિરઃશ્રિયં મુદે મદસ્વેદવતીમુપાસ્ત યઃ

ન તેન વાહેષુ વિવાહદક્ષિણીકૃતેષુ સંખ્યાનુભવેઽભવત્ક્ષમઃ ।
ન શાતકુમ્ભેષુ ન મત્તકુમ્ભિષુ પ્રયત્નવાન્કોઽપિ ન રત્નરાશિષુ

કરગ્રહે વામ્યમધત્ત યસ્તયોઃ પ્રસાદ્ય ભૈમ્યાનુ ચ દક્ષિણીકૃતઃ ।
કૃતઃ પુરસ્કૃત્ય તતો નલેન સ પ્રદક્ષિણસ્તત્ક્ષણમાશુશુક્ષણિઃ

સ્થિરા ત્વમશ્મેવ ભવેતિ મન્ત્રવાગનેશદાશાસ્ય કિમાશુ તાં હ્રિયા ।
શિલા ચલેત્પ્રેરણયા નૃણામપિ સ્થિતેસ્તુ નાચાલિ બિડૌજસાપિ સા

પ્રિયાંશુકગ્રન્થિનિબદ્ધવાસસં તદા પુરોધા વિદધે વિદર્ભજામ્ ।
જગાદ વિચ્છિદ્ય પટં પ્રયાસ્યતો નલાદવિશ્વાસમિવૈષ વિશ્વવિત્

ધ્રુવાવલોકાય તદુન્મુખભુવા નિર્દિશ્ય પત્યાભિદધે વિદર્ભજા ।
કિમસ્ય ન સ્યાદણિમાક્ષિસાક્ષિકસ્તથાપિ તથ્યો મહિમાગમોદિતઃ

ધવેન સાદર્શિ વધૂરરુન્ધતીં સતીમિમાં પશ્ય ગતામિવાણુતામ્ ।
કૃતસ્ય પૂર્વં હૃદિ ભૂપતેઃ કૃતે તૃણીકૃતસ્વર્ગપતેર્જનાદિતિ

પ્રસૂનતા તત્કરપલ્લવસ્થિતૈરુડુચ્છવિર્વ્યોમવિહારિભિઃ પથિ ।
મુખેઽમરાણામનલે રદાવલેરભાજિ લાજૈરનયોજ્ઝિતૈર્દ્યુતિઃ

તયા પ્રતીષ્ટાહુતિધૂમપદ્ધતિર્ગતા કપોલે મૃગનાભિશોભિતામ્ ।
યયૌ દૃશોરઞ્જનતાં શ્રુતૌ શ્રિતા તમાલલીલામલિકેઽલકાયિતા

અપહ્નુતઃ સ્વેદભરઃ કરે તયોસ્ત્રપાજુષોર્દાનજલૈર્મિલન્મુહુઃ ।
દૃશોરપિ પ્રસ્રુતમસ્રુ સાત્ત્વિકં ઘનૈઃ સમાધીયત ધૂમલઙ્ઘનૈઃ

બહૂનિ ભીમસ્ય વસૂનિ દક્ષિણાં પ્રયચ્છતઃ સત્ત્વમવેક્ષ્ય તત્ક્ષણમ્ ।
જનેષુ રોમાઞ્ચમિતેષુ મિશ્રતાં યયુસ્તયોઃ કણ્ટકકુડ્મલશ્રિયઃ

બભૂવ ન સ્તમ્ભવિજિત્વરી તયોઃ શ્રુતિક્રિયારમ્ભપરમ્પરાત્વરા ।
ન કમ્પસંપત્તિમલુમ્પદગ્રતઃ સ્થિતોઽપિ વહ્નિઃ સમિધા સમેધિતઃ

દમસ્વસુઃ પાણિમમુષ્ય ગૃહ્ણતઃ પુરોધસા સંવિદધેતરાં વિધેઃ ।
મહર્ષિણેવાઙ્ગિરસેન સાઙ્ગતા પુલોમજામુદ્વહતઃ શતક્રતોઃ

સકૌતુકાગારમગાત્પુરંધ્રિભિઃ સહસ્રરન્ધ્રીકૃતમીક્ષિતું તતઃ ।
અધાત્સહસ્રાક્ષતનુત્રમિત્રતામધિષ્ઠિતં યત્ખલુ જિષ્ણુનામુના

તથાશનાય નિરશેષિ નો હ્રિયા ન સમ્યગાલોકિ પરસ્પરક્રિયા ।
વિમુક્તસંભોગમશાયિ સસ્પૃહં વરેણ વધ્વા ચ યથાવિધિ ત્ર્યહમ્

કટાક્ષણાજ્જન્યજનૈર્નિજપ્રજાઃ ક્વચિત્પરીહારસમચીકર્ત્તરામ્ ।
ધરાપ્સરોભિર્વરયાત્રયાગતાનભોજયદ્ભોજકુલાઙ્કુરઃ ક્વચિત્

સ કંચિદૂચે રચયન્તુ તેમનોપહારમત્રાઙ્ગરુચેર્યથોચિતમ્ ।
પિપાસતઃ કાશ્ચન સર્વતોમુખં તવાર્પયન્તામપિ કામમોદનમ્

મુખેન તેત્રોપવિશત્વસાવિતિ પ્રયાચ્ય સૃષ્ટાનુમતિં ખલાહસત્ ।
વરાઙ્ગભાગઃ સ્વમુખં મતોઽધુના સ હિ સ્ફુટં યેન કિલોપવિશ્યતે

યુવામિમે મે સ્ત્રિતમે ઇતીરિણૌ ગલે તથોક્તા નિજગુચ્છમેકિકા ।
ન ભાસ્યદસ્તુચ્છગલો વદન્નિતિ ન્યધત્ત જન્યસ્ય તતઃ પરાકૃષત્

નલાય વાલવ્યજનં વિધુન્વતી દમસ્ય દાસ્યા નિભૃતં પદેઽર્પિતાત્ ।
અહાસિ લોકૈઃ સરટાત્પટોજ્ઝિની ભયેન જઙ્ઘાયતિલઙ્ઘિરંહસઃ

પુરઃસ્થલાઙ્ગૂલમદાત્ખલા વૃસીમુપાવિશત્તત્ર ઋજુર્વરદ્વિજઃ ।
પુનસ્તદુત્થાપ્ય નિજામતેર્વદાઽહસચ્ચ પશ્ચાત્કૃતપુચ્છતત્પ્રદા

સ્વયં કથાભિર્વરપક્ષસુભ્રુવઃ સ્થિરીકૃતાયાઃ પદયુગ્મમન્તરા ।
પરેણ પશ્ચાન્નિભૃતં ન્યધાપયદ્દદર્શ ચાદર્શતલં હસન્ખલુ

અથોપચારોદ્ધુરચારુલોચના વિલાસનિર્વાસિતધૈર્યસંપદઃ ।
સ્મરસ્ય શિલ્પં વરવર્ગવિક્રિયા વિલોકકં લોકમહાસયન્મુહુઃ

તિરોવલદ્વક્ત્રસરોજનાલયા સ્મિતે સ્મિતં યત્ખલુ યૂનિ બાલયા ।
તયા તદીયે હૃદયે નિખાય તદ્વ્યધીયતાસંમુખલક્ષ્યવેધિતા

કૃતં યદન્યત્કરણોચિતત્યજા દિદૃક્ષુ ચક્ષુર્યદવારિ બાલયા ।
હૃદસ્તદીયસ્ય તદેવ કામુકે જગાદ વાર્તામખિલાં ખલું ખલુ

જલં દદત્યાઃ કલિતાનતેર્મુખં વ્યવસ્યતા સાહસિકેન ચુમ્બિતમ્ ।
પદે પતદ્વારિણિ મન્દપાણિના પ્રતીક્ષિતોઽન્યેક્ષણવઞ્ચનક્ષણઃ

યુવાનમાલોક્ય વિદગ્ધશીલયા સ્વપાણિપાથોરુહનાલનિર્મિતઃ ।
શ્લથોઽપિ સખ્યાં પરિધિઃ કલાનિધૌ દધાવહો તં પ્રતિ ગાઢબન્ધતામ્

નતભ્રુવઃ સ્વચ્છનખાનુબિમ્બનચ્છલેન કોઽપિ સ્ફુટકમ્પકણ્ટકઃ ।
પયો દદત્યાશ્ચરણે ભૃશં ક્ષતઃ સ્મરસ્ય બાણૈઃ શરણે ન્યવિક્ષત

મુખં યદસ્માયિ વિભુજ્ય સુભ્રુવા હ્રિયં યદાલમ્બ્ય નતાસ્યમાસિતમ્ ।
અવાદિ વા યન્મૃદુ ગદ્ગદં યુવા તદેવ જગ્રાહ તદાપ્તિલગ્નકમ્

વિલોક્ય યૂના વ્યજનં વિધુન્વતીમવાપ્તસત્ત્વેન ભૃશં પ્રસિષ્વદે ।
ઉદસ્તકણ્ઠેન મૃષોષ્મનાટિના વિજિત્ય લજ્જાં દદૃશે તદાનનમ્

સ તત્કુચસ્પૃષ્ટકચેષ્ટિદોર્લતાચલદ્દલાભવ્યજનાનિલાકુલઃ ।
અવાપ નાનાનલજાલશૃઙ્ખલાનિબદ્ધનીડોદ્ભવવિભ્રમં યુવા

અવચ્છટા કાપિ કટાક્ષણસ્ય સા તથૈવ ભઙ્ગી વચનસ્ય કાચન ।
યથા યુવભ્યામનુનાથને મિથઃ કૃશોઽપિ દૂતસ્ય ન શેષિતઃ શ્રમઃ

પપૌ ન કોઽપિ ક્ષમમાસ્યમેલિતં જલસ્ય ગણ્ડૂષમુદીતસંમદઃ ।
ચુચુમ્બ તત્ર પ્રતિબિમ્બિતં મુખં પુરઃ સ્ફુરત્યાઃ સ્મરકાઋમુકભ્રુવઃ

હરિન્મણેર્ભોજનભાજનેઽર્પિતે ગતાઃ પ્રકોપં કિલ વારયાત્રિકાઃ ।
ભૃતં ન શાકૈઃ પ્રવિતીર્ણમસ્તિ વસ્ત્વિષેદમેવં હરિતેતિ બોધિતાઃ

ધ્રુવં વિનીતઃ સ્મિતપૂર્વવાગ્યુવા કિમપ્યપૃચ્છન્ન વિલોકયન્મુખમ્ ।
સ્થિતાં પુરઃ સ્ફાટિકકુટ્ટિમે વધૂં તદઙ્ઘ્રિયુગ્માવનિમધ્યબદ્ધદૃક્

અમી લસદ્બાષ્પમખણ્ડિતાખિલં વિયુક્તમન્યોન્યમમુક્તમાઋદવમ્ ।
રસોત્તરં ગૌરમપીવરં રસાદભુઞ્જતામોદનમોદનં જનાઃ

વયોવશસ્તોકવિકસ્વરસ્તનીં તિરસ્તિરશ્ચુમ્બતિ સુન્દરે દૃશા ।
સ્વયં કિલ સ્રસ્તમુરઃસ્થમમ્બરં ગુરુસ્તની હ્રીણતરા પરાદદે

યદાદિહેતુઃ સુરભિઃ સમુદ્ભવે ભવેદ્યદાજ્યં સુરભિર્ધ્રુવં તતઃ ।
વધૂભિરેભ્યઃ પ્રવિતીર્ય પાયસં તદોઘકુલ્યાતટસૈકતં કૃતમ્

યદષ્યપીતા વસુધાલયૈઃ સુધા તદપ્યદઃ સ્વાદુ તતોઽનુમીયતે ।
અપિ ક્રતૂષર્બુધદગ્ધગન્ધિને સ્પૃહાં યદસ્મૈ દધતે સુધાન્ધસઃ

અબોધિ નો હ્રીનિભૃતં મદિઙ્ગિતં પ્રતીત્ય વા નાદૃતવત્યસાવિતિ ।
લુનાતિ યૂનઃ સ્મ ધિયં કિયદ્ગતા નિવૃત્ય બાલાદરદર્શનેષુણા

ન રાજિકારાદ્ધમભોજિ તત્ર કૈર્મુખેન સીત્કારકૃતા દધદ્દધિ ।
ધુતોત્તમાઙ્ગૈઃ કટુભાવપાટવાદકાણ્ડકણ્ડૂયિતમૂર્ધતાલુભિઃ

વિયોગિદાહાય કટૂભવત્ત્વિષસ્તુષારભાનોરિવ ખણ્ડમાહૃતમ્ ।
સિતં મૃદુ પ્રાગથ દાહદાયિ તત્ખલઃ સુહૃત્પૂર્વમિવાહિતસ્તતઃ

નવૌ યુવાનૌ નિજભાવગોપિનાવભૂમિષુ પ્રાગ્વિહિતભ્રમિક્રમઃ ।
દૃશોર્વિધત્તઃ સ્મ યદૃચ્છયા કિલ ત્રિભાગમન્યોન્યમુખે પુનઃ પુનઃ

વ્યધુસ્તમાં તે મૃગમાંસસાધિતં રસાદશિત્વા મૃદુ તેમનં મનઃ ।
નિશાધવોત્સઙ્ગકુરઙ્ગજૈરદઃ પલૈઃ સપીયૂષજલૈઃ કિમશ્રપિ

પરસ્પરાકૂતજદૂતકૃત્યયોરનઙ્ગમારાદ્ધુમપિ ક્ષણં પ્રતિ ।
નિમેષણેનૈવ કિયચ્ચિરાયુષા જનેષુ યૂનોરુદપાદિ નિર્ણયઃ

અહર્નિશા વેતિ રતાય પૃચ્છતિ ક્રમોષ્ણશીતાન્નકરાર્પણાદ્વિટે ।
હ્રિયા વિદગ્ધા કિલ તન્નિષેધિની ન્યધત્ત સંધ્યામધુરેઽધરેઽઙ્ગુલિમ્

ક્રમેણ કૂરં સ્પૃશતોષ્મણઃ પદં સિતાં ચ શીતાં ચતુરેણ વીક્ષિતા ।
દધૌ વિદગ્ધારુણિતેઽધરેઽઙ્ગુલીમનૌચિતીચિન્તનવિસ્મિતા કિલ

કિયત્ત્યજન્નોદનમાનયન્કિયત્કરસ્ય પપ્રચ્છ ગતાગતેન યામ્ ।
અહં કિમેષ્યામિ કિમેષ્યસીતિ સા વ્યધત્ત નમ્રં કિલ લજ્જયાનનમ્

યથામિષે જગ્મુરનામિષભ્રમં નિરામિષે ચામિષમોહમૂહિરે ।
તથા વિદગ્ધૈઃ પરિકર્મનિર્મિતં વિચિત્રમેતે પરિહસ્ય ભોજિતાઃ

નખેન કૃત્વાધરસન્નિભાં નિભાદ્યુવા મૃદુવ્યઞ્જનમાંસફાલિકામ્ ।
દદંશ દન્તૈઃ પ્રશશંસ તદ્રસં વિહસ્ય પશ્યન્પરિવેષિકાધરમ્

અનેકસંયોજનયા તથાકૃતેર્નિકૃત્ય નિષ્પિષ્ય ચ તાદૃગર્જનાત્ ।
અમી કૃતાકાલિકવસ્તુવિસ્મયં જના બહુ વ્યઞ્જનમભ્યવાહરન્

પિપાસુરસ્મીતિ વિબોધિતા મુખં નિરીક્ષ્ય બાલા સુહિતેન વારિણઃ ।
પુનઃ કર્ કર્તુમના ગલન્તિકાં હસાત્સખીનાં સહસા ન્યવર્તત

યુવા સમાદિત્સુરમત્રગં ઘૃતં વિલોક્ય તત્રૈણદૃશોઽનુબિમ્બનમ્ ।
ચકાર તન્નીવિનિવેશિનં કરં બભૂવ તચ્ચ સ્ફુટકણ્ટકોત્કરમ્

પ્રલેહજસ્નેહધૃતાનુબિમ્બનાં ચુચુમ્બ કોઽપિ શ્રિતભોજનચ્છલઃ ।
મુહુઃ પરિસ્પૃશ્ય કરાઙ્ગુલીમુખૈસ્તતો નુ રક્તૈઃ સ્વમવાપિતૈર્મુખમ્

અરાધિ યન્મીનમૃગાજપત્ત્રિજૈઃ પલૈર્મૃદુ સ્વાદુ સુગન્ધિ તેમનમ્ ।
અશાકિ લોકૈઃ કુત એવ જેમિતું ન તત્તુ સંખ્યાતુમપિ સ્મ શક્યતે

કૃતાર્થનશ્ચાટુભિરિઙ્ગિતૈઃ પુરા પરાસિ યઃ કિંચનકુઞ્ચિતભુવા ।
ક્ષિપન્મુખે ભોજનલીલયાઙ્ગુલીઃ પુનઃ પ્રસન્નાનનયાન્વકમ્પિ સઃ

અકારિ નીહારનિભં પ્રભઞ્જનાદધૂપિ યચ્ચાગુરુસારદારુભિઃ ।
નિપીય ભૃઙ્ગારકસઙ્ગિ તત્ર તૈરવર્ણિ વારિ પ્રતિવારમીદૃશમ્

ત્વયા વિધાતર્યદકારિ ચામૃતં કૃતં ચ યજ્જીવનમમ્બુ સાધુ તત્ ।
વૃથેદમારમ્ભિ તુ સર્વતોમુખસ્તથોચિતઃ કર્તુંઇદંપિબસ્તવ

સરોજકોશાભિનયેન પાણિના સ્થિતેઽપિ કૂરે મુહુરેવ યાચતે ।
સખિ ત્વમસ્મૈ વિતર ત્વમિત્યુભે મિથો ન વાદાદ્દદતુઃ કિલૌદનમ્

ઇયં કિયચ્ચારુકુચેતિ પશ્યતે પયઃપ્રદાયા હૃદયં સમાવૃતમ્ ।
ધ્રુવં મનોજ્ઞા વ્યતરદ્યુદુત્તરં ભિષેણ ભૃઙ્ગારધૃતે કરદ્વયી

અમીભિરાકણ્ઠમભોજિ તદ્ગૃહે તુષારધારામૃદિતેવ શર્કરા ।
હયદ્વિષદ્બષ્કયણીપયઃસુતં સુધાહ્રદાત્પઙ્કમિવોદ્ધૃતં દધિ

તદન્તરન્તઃ સુષિરસ્ય બિન્દુભિઃ કરમ્બિતં કલ્પયતા જગત્કૃતા ।
ઇતસ્તતઃ સ્પષ્ટમચોરિ માયિના નિરીક્ષ્ય તૃષ્ણાચલજિહ્વતાભૃતા

દદાસિ મે તન્ન રુચેર્યદાસ્પદં ન યત્ર રાગઃ સિતયાપિ કિં તયા ।
ઇતીરિણે બિમ્બફલં ફલેચ્છલાદદાયિ બિમ્બાધરયારુચેચ્ચ તત્

સમં યયોરિઙ્ગિતવાન્વયસ્યયોસ્તયોર્વિહાયોપહૃતપ્રતીઙ્ગિતામ્ ।
અકારિ નાકૂતમવારિ સા યયા વિદગ્ધયાઽરઞ્જિ તયૈવ ભાવવિત્

સખીં પ્રતિ સ્માહ યુવેઙ્ગિતેક્ષિણી ક્રમેણ તેઽયં ક્ષમતે ન દિત્સુતામ્ ।
વિલોમ તદ્વ્યઞ્જનમર્પ્યતે ત્વયા વરં કિમસ્મૈ ન નિતાન્તમર્થિને

સમાપ્તિલિપ્યેવ ભુજિક્રિયાવિધેર્દલોદરં વર્તુલયાલયીકૃતમ્ ।
અલંકૃતં ક્ષીરવટૈસ્તદશ્નતાં રરાજ પાકાર્પિતગૈરિકશ્રિયા

ચુચુમ્બ નોર્વીવલયોર્વશીં પરં પુરોઽધિપારિ પ્રતિબિમ્બિતાં વિટઃ ।
પુનઃપુનઃ પાનકપાનકૈતવાચ્ચકાર તચ્ચુમ્બનચુંકૃતાન્યપિ

ઘનૈરમીષાં પરિવેષકૈર્જનૈરવર્ષિ વર્ષોપલગોલકાવલી ।
ચલદ્ભુજાભૂષણરત્નરોચિષા ધૃતેન્દ્રચાપૈઃ શ્રિતચાન્દ્રસૌરભા

કિયદ્બહુ વ્યઞ્જનમેતદર્પ્યતે મમેતિ તૃપ્તેર્વદતાં પુનઃપુનઃ ।
અમૂનિ સંખ્યાતુમસાવઢૌકિ તૈશ્છલેન તેષાં કઠિનીવ ભૂયસી

વિદગ્ધબાલેઙ્ગિતગુપ્તિચાતુરી પ્રવહ્લિકોત્પાટનપાટવે હૃદઃ ।
નિજસ્ય ટીકાં પ્રબબન્ધ કામુકઃ સ્પૃશદ્ભિરાકૂતશતૈસ્તદૌચિતીમ્

ઘૃતપ્લુતે ભોજનભાજને પુરઃ સ્ફુરત્પુરંધ્રિપ્રતિબિમ્બિતાકૃતેઃ ।
યુવા નિધાયોરસિ લડ્ડુકદ્વયં નખૈર્લિલેખાથ મમર્દ નિર્દયમ્

વિલોકિતે રાગિતરેણ સસ્મિતં હ્રિયાથ વૈમુખ્યમિતે સખીજને ।
તદાલિરાનીય કુતોઽપિ શાર્કરીં કરે દદૌ તસ્ય વિહસ્ય પુત્રિકામ્

નિરીક્ષ્ય રમ્યાઃ પરિવેષિકા ધ્રુવં ન ભુક્તમેવૈભિરવાપ્તતૃપ્તિભિઃ ।
અશક્નુવિદ્ભિર્બહુભુક્તવત્તયા યદુજ્ઝિતા વ્યઞ્જનપુઞ્જરાશયઃ

પૃથક્પ્રકારેઙ્ગિતશંસિતાશયો યુવા યયોદાસિ તયાપિ તાપિતઃ ।
તતો નિરાશઃ પરિભાવયન્પરામયે તયાતોષિ સરોષાયૈવ સઃ

પયઃ સ્મિતા મણ્ડકમણ્ડનામ્બરા વટાનનેન્દુઃ પૃથુલડ્ડુકસ્તની ।
પદં રુચેર્ભોજ્યભુજાં ભુજિક્રિયા પ્રિયા બભૂવોજ્જ્વલકૂરહારિણી

ચિરં યુવાકૂતશતૈઃ કૃતાઋથનશ્ચિરં સરોષેઙ્ગિતયા ચ નિર્ધુતઃ ।
સૃજન્કરક્ષાલનલીલયાઞ્જલીનસેચિ કિંચિદ્વિધુતામ્બુધારયા

ન ષડ્વિધઃ ષિઙ્ગજનસ્ય ભોજને તથા યથા યૌવતવિભ્રમોદ્ભવઃ ।
અપારશૃઙ્ગારમયઃ સમુન્મિષન્ભૃશં રસસ્તોષમધત્ત સપ્તમઃ

મુખે નિધાય ક્રમુકં નલાનુગૈરથૌજ્ઝિ પર્ણાલિરવેક્ષ્ય વૃશ્ચિકમ્ ।
દમાર્પિતાન્તર્મુખવાસનિર્મિતં ભયાવિલૈઃ સ્વભ્રમહાસિતાખિલૈઃ

અમીષુ તથ્યાનૃતરત્નજાતયોર્વરાટરાટ્ચારુનિતાન્તચારુણોઃ ।
સ્વયં ગૃહાણૈકમિહેત્યુદીર્ય તદ્દ્વયં દદૌ શેષજિઘૃક્ષવે હસન્

ઇતિ દ્વિકૃત્વઃ શુચિમૃષ્ટભોજિનાં દિનાનિ તેષાં કતિચિન્મુદા યયુઃ ।
દ્વિરષ્ટસંવત્સરવારસુન્દરીપરીષ્ટિભિસ્તુષ્ટિમુપેયુષાં નિશિ

ઉવાસ વૈદર્ભગૃહેષુ પઞ્ચષા નિશાઃ કૃશાઙ્ગીં પરિણીય તાં નલઃ ।
અથ પ્રતસ્થે નિષધાન્સહાનયા રથેન વાર્ષ્ણેયગૃહીતરશ્મિના

પરસ્ય ન સ્પ્રષ્ટુમિમામધિક્રિયા પ્રિયા શિશુઃ પ્રાંશુરસાવિતિ બ્રુવન્ ।
રથે સ ભૈમીં સ્વયમધ્યરૂરુહન્ન તત્કિલાશ્લિક્ષદિમાં જનેક્ષિતઃ

ઇતિ સ્મરઃ શીઘ્રમતિશ્ચકાર તં વધૂં ચ રોમાઞ્ચભરેણ કર્કશૌ ।
સ્ખલિષ્યતિ સ્નિગ્ધતનુઃ પ્રિયાદિયં મ્રદીયસી પીડનભીરુદોર્યુગાત્

તથા કિમાજન્મનિજાઙ્કવર્ધિતાં પ્રહિત્ય પુત્રીં પિતરૌ વિષેદતુઃ ।
વિસૃજ્ય તૌ તં દુહિતુઃ પતિં યથા વિનીતતાલક્ષગુણીભવદ્ગુણમ્

નિજાદનુવ્રજ્ય સ મણ્ડલાવધેર્નલં નિવૃત્તૌ ચટુલાપતાં ગતઃ ।
તડાગકલ્લોલ ઇવાનિલં તટાદ્ધૃતાનતિર્વ્યાવવૃતે વરાટરાટ્

પિતાત્મનઃ પુણ્યમનાપદઃ ક્ષમા ધનં મનસ્તુષ્ટિરથાખિલં નલઃ ।
અતઃ પરં પુત્રિ ન કોઽપિ તેઽહમિત્યુદસ્રુરેષ વ્યસૃજન્નિજૌરસીમ્

પ્રિયઃ પ્રિયૈકાચરણાચ્ચિરેણ તાં પિતુઃ સ્મરન્તીમચિકિત્સદાધિષુ ।
તથાસ્ત તન્માતૃવિયોગવાડવઃ સ તુ પ્રિયપ્રેમમહામ્બુધાવપિ

અસૌ મહીભૃદ્બહુધાતુમણ્ડિતસ્તયા નિજોપત્યકયેવ કામપિ ।
ભુવા કુરઙ્ગક્ષણદન્તિચારયોર્બભાર શોભાં કૃતપાદસેવયા

તદેકતાનસ્ય નૃપસ્ય રક્ષિતું ચિરોઢયા ભાવમિવાત્મનિ શ્રિયા ।
વિહાય સાપત્ન્યમરઞ્જિ ભીમજા સમગ્રતદ્વાઞ્છિતપૂર્તિવૃત્તિભિઃ

મસારમાલાવલિતોરણાં પુરં નિજાદ્વિયોગાદિવ લમ્બિતાલકામ્ ।
દદર્શ પશ્યામિવ નૈષધઃ પ્રિયામથાશ્રિતોદ્ગ્રીવિકમુન્નતૈર્ગૃહૈઃ

પુરીનિરીક્ષાન્યમના મનાગિતિ પ્રિયાય ભૈમ્યા નિભૃતં વિસર્જિતઃ ।
યયૌ કટાક્ષઃ સહસા નિવર્તિના તદીક્ષણેનાર્ધપથે સમાગમમ્

અથ નગરધૃતૈરમાત્યરત્નૈઃ પથિ સમિયાય સ જાયયાભિરામઃ ।
મધુરિવ કુસુમશ્રિયા સનાથઃ ક્રમમિલિતૈરલિભિઃ કુતૂહલોત્કૈઃ

કિયદપિ કથયન્સ્વવૃત્તજાતં શ્રવણકુતૂહલચઞ્ચલેષુ તેષુ ।
કિયદપિ નિજદેશવૃત્તમેભ્યઃ શ્રવણપથં સ નયન્પુરીં વિવેશ

અથ પથિ પથિ લાજૈરાત્મનો બાહુવલ્લીમુકુલકુલસકુલ્યૈઃ પૂજયન્ત્યો જયેતિ ।
ક્ષિતિપતિમુપનેમુસ્તં દધાના જનાનામમૃતજલમૃણાલીસૌકુમાઋયં કુમાર્યઃ

અભિનવદમયન્તીકાન્તિજાલાવલોકપ્રવણપુરપુરન્ધ્રીવક્ત્રચન્દ્રાન્વયેન ।
નિખિલનગરસૌધાટ્ટાવલીચન્દ્રશાલાઃક્ષાણમિવ નિજસંજ્ઞાંસાન્વયામન્વભૂવન્

નિષધનૃપમુખેન્દુશ્રીસુધાં સૌધવાતાયનવિવરગરશ્મિશ્રેણિનાલોપનીતામ્ ।
પપુરસમપિપાસાપાંસુલત્વોત્પરાગાણ્યખિલપુરપુરન્ધ્રીનેત્રનીલોત્પલાનિ

અવનિપતિપથાટ્ટસ્ત્રૈણપાણિપ્રવાલસ્ખલિતસુરભિલાજવ્યાજભાજઃપ્રતીચ્છન્ ।
ઉપરિ કુસુમવૃષ્ટીરેષ વૈમાનિકાનામભિનવકૃતભૈમીસૌધભૂમિં વિવેશ

ઇતિ પરિણયમિત્થં યાનમેકત્ર યાને દરચકિતકટાક્ષપ્રેક્ષણં ચાનયોસ્તત્ ।
દિવિ દિવિષદધીશાઃકૌતુકેનાવલોક્ય પ્રણિદધુરિવગન્તું નાકમાનન્દસાન્દ્રાઃ

શ્રીહર્ષં કવિરાજરાજિમુકુટાલંકારહીરઃ સુતં શ્રીહીરઃ સુષુવે જિતેન્દ્રિયચયં મામલ્લદેવી ચ યમ્ ।
કાશ્મીરૈર્મહિતે ચતુર્દશતયીં વિદ્યાં વિદદ્ભિર્મહાકાવ્યે તદ્ભુવિ નૈષધીયચરિતે સર્ગોઽગમત્ષોડશઃ