નૈષધીયચરિતમ્‌ · અધ્યાય p19

દૂત્યાય દૈત્યારિપતેઃ પ્રવૃત્તો દ્વિષાં નિષેદ્ધા નિષાધપ્રધાનમ્ ।
સ ભીમભૂમીપતિરાજધાનીં લક્ષીચકારાથ રથસ્ય તસ્ય

ભૈમ્યા સમં નાજગણદ્વિયોગં સ દૂતધર્મે સ્થિરધીરધીશઃ ।
પયોધિપાને મુનિરન્તરાયં દુર્વારમપ્યૌર્વમિવૌર્વશેયઃ

નલપ્રણાલીમિલદમ્બુજાક્ષીસંવાદપીયૂષપિપાસવસ્તે ।
તદધ્વવીક્ષાર્થમિવાનિમેષા દેશસ્ય તસ્યાભરણીબભૂવુઃ

તાં કુણ્ડિનાખ્યાપદમાત્રગુપ્તામિન્દ્રસ્ય ભૂમેરમરાવતીં સઃ ।
મનોરથઃ સિદ્ધિમિવ ક્ષણેન રથસ્તદીયઃ પુરમાસસાદ

ભૈમીપદસ્પર્શકૃતાર્થરથ્યા સેયં પુરીત્યુત્કલિકાકુલસ્તામ્ ।
નૃપો નિપીય ક્ષણમીક્ષણાભ્યાં ભૃશં નિશશ્વાસ સુરૈઃ ક્ષતાશઃ

સ્વિદ્યત્પ્રમોદાશ્રુલવેન વામં રોમાઞ્ચભૃત્પક્ષ્મભિરસ્ય ચક્ષુઃ ।
અન્યત્પુનઃ કમ્પ્રમપિ સ્ફુરત્ત્વાત્તસ્યાઃ પુરઃ પ્રાપ નવોપભોગમ્

રથાદસૌ સારથિના સનાથાદ્રાજાવતીર્યાથ પુરં વિવેશ ।
નિર્ગત્ય બિમ્બાદિવ ભાનવીયાત્સૌધાકરં મણ્ડલમંશુસઙ્ઘઃ

ચિત્રં તદા કુણ્ડિનવેશિનઃ ષા નલસ્ય મૂર્તિર્વવૃતે ન દૃશ્યા ।
બભૂવ તઞ્ચિત્રતરં તથાપિ વિશ્વૈકદૃશ્યૈવ યદસ્ય મૂર્તિઃ

જનૈર્વિદગ્ધૈર્ભવનૈશ્ચ મુગ્ધૈઃ પદે પદે વિસ્મયકલ્પવલ્લીમ્ ।
તાં ગાહમાનાસ્ય ચિરં નલસ્ય દૃષ્ટિર્યયૌ રાજકુલાતિથિત્વમ્

હેલાં દધૌ રક્ષિજનેઽસ્ત્રિસજ્જે લીનશ્ચરામીતિ હૃદા લલજ્જે ।
દ્રક્ષ્યામિ ભૈમીમિતિ સંતુતોષ દૂતં વિચિન્ત્ય સ્વમસૌ શુશોચ

અથોપકાર્યામમરેન્દ્રકાર્યાત્કક્ષાસુ રક્ષાધિકૃતૈરદૃષ્ટઃ ।
ભૈમીં દિદૃક્ષુર્બહુદિક્ષુ ચક્ષુર્દિશન્નસૌ તામવિશદ્વિશઙ્કઃ

અયં ક ઇત્યન્યનિવારકાણાં ગિરા વિભુર્દ્વારિ વિભુજ્ય કણ્ઠમ્ ।
દૃશં દદૌ વિસ્મયનિસ્તરઙ્ગાં સ લઙ્ઘિતાયામપિ રાજસિંહઃ

અન્તઃપુરાન્તઃ સ વિલોક્ય બાલાં કાંચિત્સમાલબ્ધુમસંવૃતોરુમ્ ।
નિમીલિતાક્ષઃ પરયા ભ્રમન્ત્યા સંઘટ્ટમાસાદ્ય ચમચ્ચકાર

અનાદિસર્ગસ્રજિ વાનુભૂતા ચિત્રેષુ વા ભીમસુતા નલેન ।
જાતેવ યદ્વા જિતશમ્બરસ્ય સા શામ્બરીશિલ્પમલક્ષિ દિક્ષુ

અલીકભૈમીસહદર્શનાન્ન તસ્યાન્યકન્યાપ્સરસો રસાય ।
ભૈમીભ્રમસ્યૈવ તતઃ પ્રસાદાદ્ભૈમીભ્રમસ્તેન ન તાસ્વલમ્ભિ

ભૈમીનિરાશે હૃદિ મન્મથેન દત્તસ્વહસ્તાદ્વિરહાદ્વિહસ્તઃ ।
સ તામલીકામવલોક્ય તત્ર ક્ષણાદપશ્યન્વ્યષદદ્વિબુદ્ધઃ

પ્રિયાં વિકલ્પોપહૃતાં સ યાવદ્દિગીશસંદેશમજલ્પદલ્પમ્ ।
અદૃશ્યવાગ્ભીષિતભૂરિભીરુર્ભવો રવસ્તાવદચેતયત્તમ્

પશ્યન્સ તસ્મિન્મરુતાદિ તન્વ્યાઃ સ્તનૌ પરિસ્પ્રષ્ટુમિવાસ્તવસ્ત્રૌ ।
અક્ષાન્તપક્ષાન્તમૃગાઙ્કમાસ્યં દધાર તિર્યન્વલિતં વિલક્ષઃ

અન્તઃપુરે વિસ્તૃતવાગુરોઽપિ બાલાવલીનાં વલિતૈર્ગુણૌઘૈઃ ।
ન કાલસારં હરિણં તદક્ષિદ્વયં પ્રભુર્બન્દ્ધુમભૂન્મનોભૂઃ

દોર્મૂલમાલોક્ય કચં રુરુત્સોસ્તતઃ કુચૌ તાવનુલેપયન્ત્યાઃ ।
નાભીમથૈષ શ્લથવાસસોઽનુ મિમીલ દિક્ષુ ક્રમકૃષ્ટચક્ષુઃ

મીલન્ન શેકેઽભિમુખાગતાભાં ધર્તું નિપીડ્ય સ્તનસાન્તરાભ્યામ્ ।
સ્વાઙ્ગાન્યપેતો વિજગૌ સ પશ્ચાત્પુમઙ્ગસઙ્ગોત્પુલકે પુનસ્તે

નિમીલનસ્પષ્ટવિલોકનાભ્યાં કદર્થિતસ્તાઃ કલયન્કટાક્ષૈઃ ।
સ રાગદર્શીવ ભૃશં લલજ્જે સ્વતઃ સતાં હ્રીઃ પરતોઽતિગુર્વી

રોમાઞ્ચિતાઙ્ગીમનુ તત્કટાક્ષૈર્ભ્રાન્તેન કાન્તેન રતેર્નિદિષ્ટઃ ।
મોઘઃ શરૌઘઃ કુસુમાનિ નાભૂત્તદ્ધૈર્યપૂજાં પ્રતિ પર્યવસ્યન્

હિત્વૈવ વર્ત્મૈકમિહ ભ્રમન્ત્યાઃ સ્પર્શઃ સ્ત્રિયાઃ સુત્યજ ઇત્યવેત્ય ।
ચતુષ્પથસ્યાભરણં બભૂવ લોકાવલોકાય સતાં સ દીપઃ

ઉદ્વર્તયન્ત્યા હૃદયે નિપત્ય નૃપસ્ય દૃષ્ટિર્ન્યવૃતદ્દ્રુતૈવ ।
વિયોગિવૈરાત્કુચયોર્નખાઙ્કૈરર્ધેન્દુલીલૈર્ગલહસ્તિતેવ

તન્વીમુખં દ્રાગધિગત્ય ચન્દ્રં વિયોગિનસ્તસ્ય નિમીલિતાભ્યામ્ ।
દ્વયં દ્રઢીયઃ કૃતમીક્ષણાભ્યાં તદિન્દુતા ચ સ્વસરોજતા ચ

ચતુષ્પથે તં વિનિમીલિતાક્ષં ચતુર્દિગેતાઃ સુખમગ્રહીષ્યન્ ।
સંઘટ્ટ્ય તસ્મિન્ભૃશભીનિવૃત્તાસ્તા એવ તદ્વત્ર્મ ન ચેદદાસ્યન્

સંઘટ્ટયન્ત્યાસ્તરસાત્મભૂષાહીરાઙ્કુરપ્રોતદુકૂલહારી ।
દિશા નિતમ્બં પરિધાપ્ય તન્વ્યાસ્તત્પાપસંતાપમવાપ ભૂપઃ

હતઃ કયાચિત્પથિ કન્દુકેન સંઘટ્ટ્ય ભિન્નઃ કરજૈઃ કયાપિ ।
કયાચનાક્તઃ કુચકુઙ્કુમેન સંભુક્તકલ્પઃ સ બભૂવ તાભિઃ

છાયામયઃ પ્રૈક્ષિ કયાપિ હારે નિજે સ ગચ્છન્નથ નેક્ષ્યમાણઃ ।
તચ્ચિન્તયાન્તર્નિરચાયિ ચારુ સ્વસ્યૈવ તન્વ્યા હૃદયં પ્રવિષ્ટઃ

તચ્છાયસૌન્દર્યનિપીતધૈર્યાઃ પ્રત્યેકમાલિઙ્ગદમૂ રતીશઃ ।
રતિપ્રતિદ્વન્દ્વિતમાસુ નૂનં નામૂષુ નિર્ણીતરતિઃ કથંચિત્

તસ્માદદૃશ્યાદપિ નાતિબિભ્યુસ્તચ્છાયરૂપાહિતમોહલોલાઃ ।
મન્યન્ત એવાદૃતમન્મથાજ્ઞાઃ પ્રાણાનપિ સ્વાન્સુદૃશસ્તૃણાનિ

જાગર્તિ તચ્છાયદૃશાં પુરા યઃ સ્પૃષ્ટે ચ તસ્મિન્વિસસર્પ કમ્પઃ ।
દ્રુતે દ્રુતં તત્પદશબ્દભીત્યા સ્વહસ્તિતશ્ચારુદૃશાં પરં સઃ

ઉલ્લાસ્યતાં સ્પૃષ્ટનલાઙ્ગમઙ્ગં તાસાં નલચ્છાયપિબાપિ દૃષ્ટિઃ ।
અશ્મૈવ રત્યાસ્તદનર્તિ પત્યા છેદેઽપ્યબોધં યદહર્ષિ રોમ

યસ્મિન્નલસ્પૃષ્ટકમેત્ય હૃષ્ટા ભૂયોઽપિ તં દેશમગાન્મૃગાક્ષી ।
નિપત્ય તત્રાસ્ય ધરારજઃસ્થે પાદે પ્રસીદેતિ શનૈરવાદીત્

ભ્રમન્નમુષ્યામુપકારિકાયામાયસ્ય ભૈમીવિરહાત્ક્રશીયાન્ ।
અસૌ મુહુઃ સૌધપરમ્પરાણાં વ્યધત્ત વિશ્રાન્તિમધિત્યકાસુ

ઉલ્લિખ્ય હંસેન દલે નલિન્યાસ્તસ્મૈ યથાદર્શિ તથૈવ ભૈમી ।
તેનાભિલિખ્યોપહૃતસ્વહારા કસ્યા ન દૃષ્ટાજનિ વિસ્મયાય

કૌમારગન્ધીનિ નિવારયન્તી વૃત્તાનિ રોમાવલિવેત્રચિહ્ના ।
સાલિખ્ય તેનૈક્ષ્યત યૌવનીયદ્વાઃસ્થામવસ્થાં પરિચેતુકામા

પશ્યાઃ પુરંધ્રીઃ પ્રતિ સાન્દ્રચન્દ્રરજાઃકૃતક્રીડકુમારચક્રે ।
ચિત્રાણિ ચક્રે ધ્વનિ ચક્રવર્તિચિહ્નં તદઙ્ઘ્રિપ્રતિમાસુ ચક્રમ્

તારુણ્યપુણ્યામવલોકયન્ત્યોરન્યોન્યમેણેક્ષણયોરભિખ્યામ્ ।
મધ્યે મુહૂર્તં સ બભૂવ ગચ્છન્નાકસ્મિકાચ્છાદનવિસ્મયાય

પુરઃસ્થિતસ્ય ક્વચિદસ્ય ભૂપારત્નેષુ નાર્યઃ પ્રતિબિમ્બિતાનિ ।
વ્યોમન્યદૃશ્યેષુ નિજાન્યપશ્યન્વિસ્મિત્ય વિસ્મિત્ય સહસ્રકૃત્વઃ

તસ્મિન્વિષજ્યાઋધપથાત્તપાતં તદઙ્ગરાગચ્છુરિતં નિરીક્ષ્ય ।
વિસ્મેરતામાપુરવિસ્મરન્ત્યઃ ક્ષિપ્તં મિથઃ કન્દુકમિન્દુમુખ્યઃ

પુંસિ સ્વભર્તૃવ્યતિરિક્તભૂતે ભૂત્વાપ્યનીક્ષાનિયમવ્રતિન્યઃ ।
છાયાસુ રૂપં ભુવિ વીક્ષ્ય તસ્ય ફલં દૃશોરાનશિરે મહિષ્યઃ

વિલોક્ય તચ્છાયમતર્કિ તાભિઃ પતિં પ્રતિ સ્વં વસુધાપિ ધત્તે ।
યથા વયં કિં મદનં તથૈનં ત્રિનેત્રનેત્રાનલકીલનીલમ્

રૂપં પ્રતિચ્છાયિકયોપનીતમાલોકિ તાભિર્યદિ નામ કામમ્ ।
તથાપિ નાલોકિ તદસ્ય રૂપં હારિદ્રભઙ્ગાય વિતીર્ણભઙ્ગમ્

ભવન્નદૃશ્યઃ પ્રતિબિમ્બદેહવ્યૂહં વિતન્વન્મણિકુટ્ટિમેષુ ।
પુરં પરસ્ય પ્રવિશન્વિયોગી યોગીવ ચિત્રં સ રરાજ રાજા

પુમાનિવાસ્પર્શિ મયા વ્રજન્ત્યા છાયા મયા પુંસઃ ઇવ વ્યલોકિ ।
બ્રુવન્નિવાતર્કિ મયાપિ કશ્ચિદિતિ સ્મ સ સ્ત્રૈણગિરઃ શૃણોતિ

અમ્બાં પ્રણત્યોપનતા નતાઙ્ગી નલેન ભૈમી પથિ યોગમાપ ।
સ ભ્રાન્તિભૈમીષુ ન તાં વ્યવિક્ત સા તં ચ નાદૃશ્યતયા દદર્શ

પ્રસૂપ્રસાદાધિગતા પ્રસૂનમાલા નલસ્યોદ્ભ્રમવીક્ષિતસ્ય ।
ક્ષિપ્તાપિ કણ્ઠાય તયોપકણ્ઠં સ્થિતં તમાલમ્બત સત્યમેવ

સ્રગ્વાસનાદૃષ્ટજનપ્રસાદઃ સત્યેયમિત્યદ્ભુતમાપ ભૂપઃ ।
ક્ષિપ્તામદૃશ્યત્વમિતાં ચ માલામાલોક્ય તાં વિસ્મયતે સ્મ બાલા

અન્યોન્યમન્યત્રવદીક્ષમાણો પરસ્પરેણાધ્યુષિતેઽપિ દેશે ।
અલિઙ્ગિતાલીકપરસ્પરાન્તસ્તથ્યં મિથસ્તૌ પરિષસ્વજાતે

સ્પર્શં તમસ્યાધિગતાપિ ભૈમી મેને પુનર્ભ્રાન્તિમદર્શનેન ।
નૃપઃ સ પશ્યન્નપિ તામુદીતઃ સ્તમ્ભો ન ધર્તું સહસા શશાક

સ્પર્શાટિહર્ષાદૃતસત્યમત્યા પ્રવૃત્ય મિથ્યાપ્રતિલબ્ધબાધૌ ।
પુનર્મિથસ્તથ્યમપિ સ્પૃશન્તૌ ન શ્રદ્દધાતે પથિ તૌ વિમુગ્ધૌ

સર્વત્ર સંવાદ્યમબાધમાનૌ રૂપશ્રિયાતિથ્યકરં પરં તૌ ।
ન શેકતુઃ કેલિરસાદ્વિરન્તુમલીકમાલોક્ય પરસ્પરં તુ

પરસ્પરસ્પર્શરસોર્મિસેકાત્તયોઃ ક્ષણં ચેતસિ વિપ્રલમ્ભઃ ।
સ્નેહાતિદાનાદિવ દીપિકાર્ચિર્નિમિષ્ય કિંચિદ્વિગુણં દિદીપે

વેશ્માપ સા ધૈર્યવિયોગયોગાદ્બોધં ચ મોહં ચ મુહુર્દધાના ।
પુનઃપુનસ્તત્ર પુરઃ સ પશ્યન્બભ્રામ તાં સુભ્રુવમુદ્ભ્રમેણ

પદ્મ્યાં નૃપઃ સંચરમાણ એષ ચિરં પરિભ્રમ્ય કથંકથંચિત્ ।
વિદર્ભરાજપ્રભવાભિરામં પ્રાસાદમભ્રંકષમાસસાદ

સખીશતાનાં સરસૈર્વિલાસૈઃ સ્મરાવરોધભ્રમમાવહન્તીમ્ ।
વિલોકયામાસ સભાં સ ભૈમ્યાસ્તસ્ય પ્રતોલીમણિવેદિકાયામ્

કણ્ઠઃ કિમસ્યાઃ પિકવેણુવીણાસ્તિસ્રો જિતાઃ સૂચયતિ ત્રિરેખઃ ।
ઇત્યન્તરસ્તૂયત યત્ર કાપિ નલેન બાલા કલમાલપન્તી

એતં નલં તં દમયન્તિ પશ્ય ત્યજાર્તિમિત્યા લિકુલપ્રબોધાન્ ।
શ્રુત્વા સ નારીકરવર્તિસારીમુખાત્સ્વમાશઙ્કત યત્ર દૃષ્ટમ્

યત્રૈકયાલીકનલીકૃતાલીકણ્ઠે મૃષાભીમભવીભવન્ત્યા ।
તદ્દૃક્પથે દૌહદિકોપનીતા શાલીનમાધાયિ મધૂકમાલા

ચન્દ્રાભમાભ્રં તિલકં દધાના તદ્વન્નિજાસ્યેન્દુકૃતાનુબિમ્બમ્ ।
સખીમુખે ચન્દ્રસમે સસર્જ ચન્દ્રનવસ્થામિવ કાપિ યત્ર

દલોદરે કાઞ્ચનકેતકસ્ય ક્ષણાન્મસીભાવુકવર્ણલેખમ્ ।
તસ્યૈવ યત્ર સ્વમનઙ્ગલેખં લિલેખ ભૈમી નખલેખિનીભિઃ

વિલેખિતું ભીમભુવો લિપીષુ સખ્યાઽતિવિખ્યાતિભૃતાપિ યત્ર ।
અશાકિ લીલાકમલં ન પાણિરપારિ કર્ણોત્પલમક્ષિ નૈવ

ભૈમીમુપાવીણયદેત્ય યત્ર કલિપ્રિયસ્ય પ્રિયશિષ્યવર્ગઃ ।
ગન્ધર્વવધ્વઃ સ્વરમધ્વરીણતત્કણ્ઠનાલૈકધુરીણવીણઃ

નાવા સ્મરઃ કિં હરભીતિગુપ્તે પયોધરે ખેલતિ કુમ્ભ એવ ।
ઇત્યર્ધચન્દ્રાભનખાઙ્કચુમ્બિકુચા સખી યત્ર સખીભિરૂચે

સ્મરાશુગીભૂય વિદર્ભસુભ્રૂવક્ષો યદક્ષોભિ ખલુ પ્રસૂનૈઃ ।
સ્રજં સૃજન્ત્યા તદશોધિ તેષુ યત્રૈકયા સૂચિશિખાં નિખાય

યત્રાવદત્તામતિભીય ભૈમી ત્યજ ત્યજેદં સખિ સાહસિક્યમ્ ।
ત્વમેવ કૃત્વા મદનાય દત્સે બાણાન્પ્રસૂનાનિ ગુણેન સજ્જાન્

આલિખ્ય સખ્યાઃ કુચપત્ત્રભઙ્ગીમધ્યે સુમધ્યા મકરીં કરેણ ।
યત્રાલપત્તામિદમાલિ યાનં મન્યે ત્વદેકાવલિનાકનદ્યાઃ

તામેવ સા યત્ર યગાદ ભૂયઃ પયોધિયાદઃ કુચકુમ્ભયોસ્તે ।
સેયં સ્થિતા તાવકહૃચ્છયાઙ્કપ્રિયાસ્તુ વિસ્તારયશઃપ્રશસ્તિઃ

શારીં ચરન્તીમ્ સખિ મારયૈતામિત્યક્ષદાયે કથિતે કયાપિ ।
યત્ર સ્વઘાતભ્રમભીરુશારીકાકૂત્થસાકૂતહસઃ સ જજ્ઞે

ભૈમીસમીપે સ નિરીક્ષ્ય યત્ર તામ્બૂલજામ્બૂનદહંસલક્ષ્મીમ્ ।
કૃતપ્રિયાદૂત્યમહોપકારમરાલમોહદ્રઢિમાનમૂહે

તસ્મિન્નિયં સેતિ સખીસમાજે નલસ્ય સંદેહમથ વ્યુદસ્યન્ ।
અપૃષ્ટ એવ સ્ફુટમાચચક્ષે સ કોઽપિ રૂપાતિશયઃ સ્વયં તામ્

ભૈમીવિનોદાય મુદા સખીભિસ્તદાકૃતીનાં ભુવિ કલ્પિતાનામ્ ।
નાતર્કિ મધ્યે સ્ફુટમપ્યુદીતં તસ્યાનુબિમ્બં મણિવેદિકાયામ્

હુતાશકીનાશજલેશદૂતીર્નિરાકરિષ્ણોઃ કૃતકાકુયાઞ્ચાઃ ।
ભૈમ્યા વચોભિઃ સ નિજાં તદાશાં ન્યવર્તયદ્દૂરમપિ પ્રયાતામ્

વિજ્ઞપ્તિમન્તઃસભયઃ સ ભૈમ્યા મધ્યેસભં વાસવસમ્ભલીયામ્ ।
સંભાલયામાસ ભૃશં કૃશાશસ્તદાલિવૃન્દૈરભિનન્દ્યમાનામ્

લિપિર્ન દૈવી સુપઠા ભુવીતિ તુભ્યં મયિ પ્રેરિતવાચિકસ્ય ।
ઇન્દ્રસ્ય દૂત્યાં રચય પ્રસાદં વિજ્ઞાપયન્ત્યામવધાનદાનૈઃ

સલીલમાલિઙ્ગનયોપપીડમનામયં પૃચ્છતિ વાસવસ્ત્વામ્ ।
શેષસ્ત્વદાશ્લેષકથાપનિદ્રૈસ્તદ્રોમભિઃ સંદિદિશે ભવત્યૈ

યઃ પ્રેર્યમાણોઽપિ હૃદા મઘોનસ્ત્વદર્થનાયાં હ્રિયમાપદાગઃ ।
સ્વયંવરસ્થાનજુષસ્ત્વમસ્ય બધાન કણ્ઠં વરણસ્રજાશુ

નૈનં ત્યજ ક્ષીરધિમન્થનાદ્યૈરસ્યાનુજાયોદ્ગમિતામરૈઃ શ્રીઃ ।
અસ્મૈ વિમથ્યેક્ષુરસોદમન્યાં શ્રામ્યન્તુ નોત્થાપયિતું શ્રિયં તે

લોકસ્રજિ દ્યૌર્દિવિ ચાદિતેયા અપ્યાદિતેયેષુ મહાન્મહેન્દ્રઃ ।
કિંકર્તુમર્થી યદિ સોઽપિ રાગાજ્જાગર્તિ કક્ષા કિમતઃ પરાપિ

પદં શતેનાપ મખૈર્યદિન્દ્રસ્તસ્મૈ સ તે યાચનચાટુકારઃ ।
કુરુ પ્રસાદં તદલંકુરુષ્વ સ્વીકારકૃદ્ભ્રૂનટનશૃઅમેણ

મન્દાકિનીનન્દનયોર્વિહારે દેવે ધવે દેવરિ માધવે વા ।
શ્રેયઃ શ્રિયાં યાતરિ યચ્ચ સખ્યાં તચ્ચેતસા ભાવિનિ ભાવયસ્વ

રજ્યસ્વ રાજ્યે જગતામિતીન્દ્રાદ્યાચ્ઞાપ્રતિષ્ઠાં લભસે ત્વમેવ ।
લઘૂકૃતસ્વં બલિયાચનેન તત્પ્રાપ્તયે વામનમામનન્તિ

યાનેવ દેવાન્નમસિ ત્રિકાલં ન તત્કૃતઘ્નીકૃતિરૌચિતી તે ।
પ્રસીદ તાનપ્યનૃણાન્વિધાતું પતિષ્યતસ્ત્વત્પદયોસ્ત્રિસંધ્યમ્

ઇત્યુક્તવત્યા નિહિતાદરેણ ભૈમ્યા ગૃહીતા મઘવત્પ્રસાદઃ ।
સ્રક્પારિજાતસ્ય ઋતે નલાશાં વાસૈરશેષામપુપૂરદાશામ્

આર્યે વિચાર્યાલમિહેતિ કાપિ યોગ્યં સખિ સ્યાદિતિ કાચનાયિ ।
ઓંકાર એવોત્તરમસ્તુ વસ્તુ મઙ્ગલ્યમત્રેતિ ચ કાપ્યવોચત્

અનાશ્રવા વઃ કિમહં કદાપિ વક્તું વિશેષઃ પરમસ્તિ શેષઃ ।
ઈતીરિતે ભીમજયા ન દૂતીમાલિઙ્ગદાલીશ્ચ મુદામિયત્તા

ભૈમીં ચ દૂત્યં ચ ન કિંચિદાપમિતિ સ્વયં ભાવયતો નલસ્ય ।
આલોકમાત્રાદ્યદિ તન્મુખેન્દોરભૂન્ન ભિન્નં હૃદયારવિન્દમ્

ઈષત્સ્મિતક્ષાલિતસૃક્વભાગા દૃક્સંજ્ઞયા વારિતતત્તદાલિઃ ।
સ્રજા નમસ્કૃત્ય તયૈવ શક્રં તાં ભીમભૂરુત્તરયાંચકાર

સ્તુતૌ મઘોનસ્ત્યજ સાહસિક્યં વક્તું કિયત્તં યદિ વેદ વેદઃ ।
મૃષોત્તરં સાક્ષિણિ હૃત્સુ નૄપામજ્ઞાતૃવિજ્ઞાપિ મમાપિ તસ્મિન્

આજ્ઞાં તદીયામનુ કસ્ય નામ નકારપારુષ્યમુપૈતુ જિહ્વા ।
પ્રહ્વા તુ તાં મૂર્ધ્નિ વિધાય માલાં બાલાપરાધ્યામિ વિશેષવાગ્ભિઃ

તપઃફલત્વેન હરેઃ કૃપેયમિમં તપસ્યેવ જનં નિયુઙ્ક્તે ।
ભવત્યુપાયં પ્રતિ હિ પ્રવૃત્તાવુપેયમાધુર્યમધૈર્યસર્જિ

શુશ્રૂષિતાહે તદહં તમેવ પતિં મુદેઽપિ વ્રતસંપદેઽપિ ।
વિશેષલેશોયઽમદેવદેહમંશાગતં તુ ક્ષિતિભૃત્તયેહ

અશ્રૌષમિન્દ્રાદરિણીર્ગિરસ્તે સતીવ્રતાતિપ્રતિલોમતીવ્રાઃ ।
સ્વં પ્રાગહં પ્રાદિષિ નામરાય કિંનામ તસ્મૈ મનસા નરાય

તસ્મિન્વિમૃશ્યૈવ વૃતે હૃદૈષા મૈન્દ્રી દયા મામનુતાપિકાભૂત્ ।
નિર્વાતુકામં ભવસંભવાનાં ધીરં સુખાનામવધીરણેવ

વર્ષેષુ યદ્ભારતમાર્યુધુર્યાઃ સ્તુવન્તિ ગાર્હસ્થ્યમિવાશ્રમેષુ ।
તત્રાસ્મિ પત્યુર્વરિવસ્યયેહ શર્મોર્મિકિર્મીરિતધર્મલિપ્સુઃ

સ્વર્ગે સતાં શર્મ પરં ન ધર્મા ભવન્તિ ભૂમાવિહ તચ્ચ તે ચ ।
શક્યા મખેનાપિ મુદોઽમરાણાં કથં વિહાય ત્રયમેકમીહે

સાધોરપિ સ્વઃ ખલુ ગામિતાધો ગમી સ તુ સ્વર્ગમિતઃ પ્રયાણે ।
ઇત્યાયતી ચિન્તયતો હૃદિ દ્વે દ્વયોરુદર્કઃ કિમુ શર્કરે ન

પ્રક્ષીણ એવાયુષિ કર્મકૃષ્ટે નરાન્ન તિષ્ઠત્યુપતિષ્ઠતે યઃ ।
બુભુક્ષતે નાકમપથ્યકલ્પં ધીરસ્તમાપાતસુખોન્મુખં કઃ

ઇતીન્દ્રદૂત્યાઃ પ્રતિવાચમર્ધે પ્રત્યુહ્ય સૈષાભિદધે વયસ્યાઃ ।
કિંચિદ્વિવક્ષોલ્લસદોષ્ઠલક્ષ્મીજિતાપનિદ્રદ્દલપઙ્કજાસ્યાઃ

અનાદિધાવિસ્વપરમ્પરાયા હેતુસ્રજઃ સ્રોતસિ વેશ્વરે વા ।
આયત્તધીરેષ જનસ્તદાર્યાઃ કિમીદૃશઃ પર્યનુયોગયોગ્યઃ

નિત્યં નિયત્યા પરવત્યશેષે કઃ સંવિદાનોઽપ્યનુયોગયોગ્યઃ ।
અચેતના સા ચ ન વાચમર્હેદ્વક્તા તુ વક્ત્રશ્રમકર્મ ભુઙ્ક્તે

ક્રમેલકં નિન્દતિ કોમલેચ્છુઃ ક્રમેલકઃ કણ્ટકલમ્પટસ્તમ્ ।
પ્રીતૌ તયોરિષ્ટભુજોઃ સમાયાં મધ્યસ્થતા નૈકતરોપહાસઃ

ગુણા હરન્તોઽપિ હરેર્નરં મે ન રોચમાનં પરિહાપયન્તિ ।
ન લોકમાલોકયથાપવર્ગાત્ત્રિવર્ગમર્વાઞ્ચમમુઞ્ચમાનમ્

આકીટમાકૈટભવૈરિ તુલ્યઃ સ્વાભીષ્ટલાભાત્કૃતકૃત્યભાવઃ ।
ભિન્નસ્પૃહાણાં પ્રતિ ચાર્થમર્થં દ્વિષ્ટત્વમિષ્ટત્વમપવ્યવસ્થમ્

અધ્વાગ્રજાગ્રન્નિભૃતાપદન્ધુર્બન્ધુર્યદિ સ્યાત્પ્રતિબન્ધુમર્હઃ ।
જોષં જનઃ કાર્યવિદસ્તુ વસ્તુ પ્રચ્છયા નિજેચ્છા પદવીં મુદસ્તુ

ઇત્થં પ્રતીપોક્તિમતિં સખીનાં વિલુપ્ય પાણ્ડિત્યબલેન બાલા ।
અપિ શ્રુતસ્વર્પતિમન્ત્રિસૂક્તિં દૂતીં બભાષેઽદ્ભુતલોલમૌલિમ્

પરેતભર્તુર્મનસેવ દૂતીં નભસ્વતેવાનિલસખ્યભાજઃ ।
ત્રિસ્રોતસેવામ્બુપતેસ્તદાશુ સ્થિરાસ્થમાયાતવતીં નિરાસ્થમ્

ભૂયોઽર્થમેનં યદિ માં ત્વમાત્થ તદા પદાવાલભસે મઘોનઃ ।
સતીવ્રતૈસ્તીવ્રમિમં તુ મન્તુમન્તર્વરં વજ્રિણિ માર્જિતાસ્મિ

ઇત્થં પુનર્વાગવકાશનાશાન્મહેન્દ્રદૂત્યામપયાતવત્યામ્ ।
વિવેશ લોલં હૃદયં નલસ્ય જીવઃ પુનઃ ક્ષીબમિવ પ્રબોધઃ

શ્રવણપુટયુગેન સ્વેન સાધૂપનીતં દિગધિપકૃપયાપ્તાદીદૃશઃ સંવિધાન્
અલભત મધુ બાલા રાગવાગુત્થમિત્થં નિષધજનપદેન્દ્રઃ પાતુમાનન્દસાન્દ્રમ્

શ્રીહર્ષં કવિરાજરાજિમુકુટાલંકારહીરઃ સુતં શૃઈહીરઃ સુષુવે જિતેન્દ્રિયચયં મમલ્લદેવી ચ યમ્ ।
ષષ્ઠઃ ખણ્ડનખણ્ડતોઽપિ સહજાત્ક્ષોદક્ષમે તન્મહાકાવ્યેઽયં વ્યગલન્નલસ્ય ચરિતે સર્ગો નિસર્ગોજ્જ્વલઃ