નૈષધીયચરિતમ્‌ · અધ્યાય p1

અથાદ્ભુતેનાસ્તનિમેષમુદ્રમુન્નિદ્રલોમાનમમું યુવાનમ્ ।
દૃશા પપુસ્તાઃ સુદૃશઃ સમુસ્તાઃ સુતા ચ ભીમસ્ય મહીમઘોનઃ

કિયચ્ચિરં દૈવતભાષિતાનિ નિહ્નોતુમેનં પ્રભવન્તુ નામ ।
પલાલજાલૈઃ પિહિતઃ સ્વયં હિ પ્રકાશમાસાદયતીક્ષુડિમ્ભિઃ

અપાઙ્ગમપ્યાપ દૃશોર્ન રશ્મિર્નલસ્ય ભૈમીમભિલષ્ય યાવત્ ।
સ્મરાશુગઃ સુભ્રુવિ તાવદસ્યાં પ્રત્યઙ્ગમાપુઙ્ખશિખં મમજ્જ

યદક્રમં વિક્રમશક્તિસામ્યાદુપાચરદ્દ્વાવપિ પઞ્ચબાણઃ ।
કથં ન વૈમત્યમમુષ્ય ચક્રે શરૈરનર્ધાર્ધવિભાગભાગ્ભિઃ

તસ્મિન્નલોઽસાવિતિ સાન્વરજ્યત્ક્ષણં ક્ષણં ક્વેહ સ ઇત્યુદાસ્ત ।
પુનઃ સ્મ તસ્યાં વલતેઽસ્ય ચિત્તં દૂત્યાદનેનાથ પુનર્ન્યવર્તિ

કયાચિદાલોક્ય નલં લલજ્જે કયાપિ તદ્ભાસિ હૃદા મમજ્જે ।
તં કાપિ મેને સ્મરમેવ કન્યા ભેજે મનોભૂવશભૂયમન્યા

કસ્ત્વં કુતો વેતિ ન જાતુ શેકુસ્તં પ્રષ્ટુમપ્યપ્રતિભાતિભારાત્ ।
ઉત્તસ્થુરભ્યુત્થિતિવાઞ્છયેવ નિજાસનાન્નેકરસાઃ કૃશાઙ્ગ્યઃ

સ્વાચ્છન્દ્યમાનન્દપરમ્પરાણાં ભૈમી તમાલોક્ય કિમપ્યવાપ ।
મહારયં નિર્ઝરિણીવ વારામાસાદ્ય ધારાધરકેલિકાલમ્

તત્રૈવ મગ્ના યદપશ્યદગ્રે નાસ્યાદૃગસ્થાઙ્ગમયાસ્યદન્યત્ ।
નાદાસ્યદસ્યૈ યદિ બુદ્ધિધારાં વિચ્છિદ્ય વિચ્છિદ્ય ચિરાન્નિમેષ

દૃશાપિ સાલિઙ્ગિતમઙ્ગમસ્ય જગ્રાહ નાગ્રાવગતાઙ્ગહર્ષૈઃ ।
સઙ્ગાન્તરેઽનન્તરમીક્ષિતે તુ નિવૃત્ય સસ્માર ન પૂર્વદૃષ્ટમ્

હિત્વૈકમસ્યાપઘનં વિશન્તી તદ્દૃષ્ટિરઙ્ગાન્તરભુક્તિસીમામ્ ।
ચિરં ચકારોભયલાભલોભાત્સ્વભાવલોલા ગતમાગતં

નિરીક્ષિતં ચાઙ્ગમવીક્ષિતં ચ દૃશા પિબન્તી રભસેન તસ્ય ।
સમાનમાનન્દમિયં દધાના વિવેદ ભેદં ન વિદર્ભસુભ્રુઃ

સૂક્ષ્મે ઘને નૈષધકેશપાશે નિપત્ય નિસ્પન્દતરીભવદ્ભ્યામ્ ।
તસ્યાનુબન્ધં ન વિમોચ્ય ગન્તુમપારિ તલ્લોચનખઞ્જનાભ્યામ્

ભૂલોકભર્તુર્મુખપાણિપાદપદ્મૈઃ પરીરમ્ભમવાપ્ય તસ્ય ।
દમસ્વસુર્દૃષ્ટિસરોજરાજિશ્ચિરં ન તત્યાજ સબન્ધુબન્ધમ્

તત્કાલમાનન્દમયીભવન્તી ભવત્તરાનિર્વચનીયમોહા ।
સા મુક્તસંસારિદશારસાભ્યાં દ્વિસ્વાદમુલ્લાસમભુઙ્ક્ત મિષ્ટમ્

દૂતે નલશ્રીભૃતિ ભાવિભાવા કલઙ્કિનીયં જનિ મેતિ નૂનમ્ ।
ન સંવ્યધાન્નૈષાધકાયમાયં વિધિઃ સ્વયંદૂતમિમાં પ્રતીન્દ્રમ્

પુણ્યે મનઃ કસ્ય મુનેરપિ સ્યાત્પ્રમાણમાસ્તે યદઘેઽપિ ધાવત્ ।
તચ્ચિન્તિ ચિત્તં પરમેશ્વરસ્તુ ભક્તસ્ય હૃષ્યત્કરુણો રુણિદ્ધિ

સાલીકદૃષ્ટે મદનોન્મદિષ્ણુર્યથાપ શાલીનતમા ન મૌનમ્ ।
તથૈવ તથ્યેઽપિ નલે ન લેભે મુગ્ધેષુ કઃ સત્યમૃષાવિવેકઃ

વ્યર્થીભવદ્ભાવપિધાનયત્ના સ્વરેણ સાથ શ્લથગદ્ગદેન ।
સખીચયે સાધ્વસબદ્ધવાચિ સ્વયં તમૂચે નમદાનનેન્દુઃ

નત્વા શિરોરત્નરુચાપિ પાદ્યં સંપાદ્યમાચારવિદાતિથિભ્યઃ ।
પ્રિયાક્ષરાલીરસધારયાપિ વૈધી વિધેયા મધુપર્કતૃપ્તિઃ

સ્વાત્માપિ શીલેન તૃણં વિધેયં દેયા વિહાયાસનભૂર્નિજાપિ ।
આનન્દબાષ્પૈરપિ કલ્પ્યમમ્ભઃ પૃચ્છા વિધેયા મધુભિર્વચોભિઃ

પદોપહોરેઽનુપનમ્રતાપિ સંભાવ્યતેઽપાં ત્વરયાપરાધઃ ।
તત્કર્તુમર્હાઞ્જલિસઞ્જનેન સ્વસંભૃતિઃ પ્રાઞ્જલતાપિ તાવત્

પુરા પરિત્યજ્ય મયાત્યસર્જિ સ્વમાસનં તત્કિમિતિ ક્ષણં ન ।
અનર્હમપ્યેતદલંક્રિયેત પ્રયાતુમીહા યદિ ચાન્યતોઽપિ

નિવેદ્યતાં હન્ત સમાપયન્તૌ શિરીષકોષમ્રદિમાભિમાનમ્ ।
પાદૌ કિયદ્દૂરમિમૌ પ્રયાસે નિધિત્સતે તુચ્છદયં મનસ્તે

અનાયિ દેશઃ કતમસ્ત્વયાદ્ય વસન્તમુક્તસ્ય દશાં વનસ્ય ।
ત્વદાપ્તસંકેતતયા કૃતાર્થા શ્રવ્યાપિ નાનેન જનેન સંજ્ઞા

તીર્ણઃ કિમર્ણોનિધિરેવ નૈષ સુરક્ષિતેભૂદિહ યત્પ્રવેશઃ ।
ફલં કિમેતસ્ય તુ સાહસસ્ય ન તાવદદ્યાપિ વિનિશ્ચિનોમિ

તવ પ્રવેશે સુકૃતાનિ હેતુર્મન્યે મદક્ષ્ણોરપિ તાવદત્ર ।
ન લક્ષિતો રક્ષિભટૈર્યદાભ્યાં પીતોઽસિ તન્વા જિતપુષ્પધન્વા

યથા કૃતિઃ કાચન તે યથાવા દૌવારિકાન્ધંકરણી ચ શક્તિઃ ।
રુચ્યો રુચીભિર્જિતકાઞ્ચનીભિસ્તથાસિ પીયૂષભુજાં સનાભિઃ

ન મન્મથસ્ત્વં સ હિ નાસ્તિમૂર્તિર્ન ચાશ્વિનેયઃ સ હિ નાદ્વિતીયઃ ।
ચિહ્નૈઃ કિમન્યૈરથવા તવેયં શ્રીરેવ તાભ્યામધિકો વિશેષઃ

આલોકતૃપ્તીકૃતલોક યસ્ત્વામસૂત પીયૂષમયૂખમેનમ્ ।
કઃ સ્પર્ધિતું ધાવતિ સાધુ સાર્ધમુદન્વતા નન્વયમન્વવાયઃ

ભૂયોઽપિ બાલા નલસુન્દરં તં મત્વામરં રક્ષિજનાક્ષિબન્ધાત્ ।
આતિથ્યચાટૂન્યપદિશ્ય તત્સ્થાં શ્રિયં પ્રિયાસ્યાસ્તુતવ સ્તુતઃ સા

વાગ્જન્મવૈફલ્યમસહ્યશલ્યં ગુણાદ્ભુતે વસ્તુનિ મૌનિતા ચેત્ ।
ખલત્વમલ્પીયસિ જલ્પિતે તુ તદસ્તુ બન્દિભ્રમભૂમિતૈવ

કંદર્પ એવેદમવિન્દત ત્વાં પુણ્યેન મન્યે પુનરન્યજન્મ ।
ચણ્ડીશચણ્ડાક્ષિહુતાશકુણ્ડે જુહાવ યન્મન્દિરમિન્દ્રિયાણામ્

શોભાયશોભિર્જિતશૈવશૈલં કરોષિ લજ્જાગુરુમૌલિમૈલમ્ ।
દસ્રૌ હઠશ્રીહરણાદુદસ્રૌ કંદર્પમપ્યુજ્ઝિતરૂપદર્પમ્

અવૈમિ હંસાવલયો વલક્ષાસ્ત્વત્કાન્તિકીર્તેશ્ચપલાઃ પુલાકાઃ ।
ઉડ્ડીય યુક્તં પતિતાઃ સ્રવન્તીવેશન્તપૂરં પરિતઃ પ્લવન્તે

ભવત્પદાઙ્ગુષ્ઠમપિ શ્રિતા શ્રીર્ધ્રુવં ન લબ્ધા કુસુમાયુધેન ।
રતીશજેતુઃ ખલુ ચિહ્નમસ્મિન્નર્ધેન્દુરાસ્તે નખવેષધારી

રાજા દ્વિજાનામનુમાસભિન્નઃ પૂર્ણાં તનૂકૃત્ય તનૂં તપોભિઃ ।
કુહૂષુ દૃશ્યેતરતાં કિમ્ત્ય સાયુજ્યમાપ્નોતિ ભવન્મુખસ્ય

કૃત્વા દૃશૌ તે બહુવર્ણચિત્રે કિં કૃષ્ણસારસ્ય તયોર્મૃગસ્ય ।
અદૂરજાગ્રદ્વિદરપ્રણાલીરેખામયચ્છદ્વિધિરર્ધચન્દ્રમ્

મુગ્ધઃ સ મોહાત્સુભગાન્ન દેહાદ્દદ્ભવદ્ભ્રૂરચનાય ચાપમ્ ।
ભ્રૂભઙ્ગજેયસ્તવ યન્મનોભૂરનેન રૂપેણ યદાતદાભૂત્

મૃગસ્ય નેત્રદ્વિતયં તવાસ્યે વિધૌ વિધુત્વાનુમિતસ્ય દૃશ્યમ્ ।
તસ્યૈવ ચઞ્ચત્કચપાશવેષઃ પુચ્છઃ સ્ફુરચ્ચામરગુચ્છ એષઃ

આસ્તામનઙ્ગીકરણાદ્ભવેન દૃશ્યઃ સ્મરો નેતિ પુરાણવાણી ।
તવૈવ દેહં શ્રિતયા શ્રિયેતિ નવસ્તુ વસ્તુ પ્રતિભાતિવાદઃ

ત્વયા જગત્યુચ્ચિતકાન્તિસારે યદિન્દુનાશીલિ શિલોઞ્છવૃત્તિઃ ।
આરોપિ તન્માણવકોઽપિ મૌલૌ સ યજ્વરાજ્યેઽપિ મહેશ્વરેણ

આદેહદાહં કુસુમાયુધસ્ય વિધાય સૌન્દર્યકથાદરિદ્રમ્ ।
ત્વદઙ્ગશિલ્પાત્પુનરીશ્વરેણ ચિરેણ જાને જગદન્વકમ્પિ

મહી કૃતાર્થા યદિ માનવોઽસિ જિતં દિવા યદ્યમરેષુ કોઽપિ ।
કુલં ત્વયાલંકૃતમૌરગં ચેન્નાધોઽપિ કસ્યોપરિ નાગલોકઃ

સેયં ન ધત્તેઽનુપપત્તિમુચ્ચૈર્મચ્ચિત્તવૃત્તિસ્ત્વયિ ચિન્ત્યમાને ।
મમૌ સ ભદ્રં ચુલુકે સમુદ્રસ્ત્વયાત્તગામ્ભીર્યમહત્ત્વમુદ્રઃ

સંસારસિન્ધાવનુબિમ્બમત્ર જાગર્તિ જાને તવ વૈરસેનિઃ ।
બિમ્બાનુબિમ્બૌ હિ વિહાય ધાતુર્ન જાતુ દૃષ્ટાતિસરૂપસૃષ્ટિઃ

ઇયત્કૃતં કેન મહીજગત્યામહો મહીયઃ સુકૃતં જનેન ।
પાદૌ યમુદ્દિશ્ય તવાપિ પદ્યારજઃસુ પદ્મસ્રજમારભેતે

બ્રવીતિ તે કિં કિમિયં ન જાને સંદેહદોલામવલમ્બ્ય સંવિત્ ।
કસ્યાપિ ધન્ય્સ્ય ગૃહાતિથિસ્ત્વમલીકસંભાવનયાથવાલમ્

પ્રાપ્તૈવ તાવત્તવ રૂપસૃષ્તિં નિપીય દૃષ્ટિર્જનુષઃ ફલં મે ।
અપિ શ્રુતી નામૃતમાદ્રિયેતાં તયોઃ પ્રસાદીકુરુષે ગિરં ચેત્

ઇત્થં મધૂત્થં રસમુદ્ગિરન્તી તદોષ્ઠબન્ધૂકધનુર્વિસૃષ્ટા ।
કર્ણાત્પ્રસૂનાશુગપઞ્ચબાણી વાણીમિષેણાસ્ય મનો વિવેશ

અમુજ્જદાકણ્ઠમંસૌ સુધાસુ પ્રિયં પ્રિયાયા વચનં નિપીય ।
દ્વિષન્મુખેઽપિ સ્વદતે સ્તુતિર્યા તન્મિ(ન્મૃ)ષ્ટતા નેષ્ટમુખે ત્વમેયા

પૌરસ્ત્યશૈલં જનતોપનીતાં ગૃહ્ણન્યથાહ્નઃ પતિરર્ઘ્યપૂજામ્ ।
તથાતિથેયીમથ સંપ્રતીચ્છન્પ્રિયાર્પિતામાસનમાસસાદ

અયોધિ તદ્ધૈર્યમનોભવાભ્યાં તામેવ ભૈમીમવલમ્બ્ય ભૂમિમ્ ।
આહ સ્મ યત્ર સ્મરચાપમન્તશ્છિન્નં ભ્રુવૌ તજ્જયભઙ્ગવાર્તામ્

અથ સ્મરાજ્ઞામવધીર્ય ધૈર્યાદૂચે સ તદ્વાગુપવીણિતોઽપિ ।
વિવેકધારાશતધૌતમન્તઃ સતાં ન કામઃ કલુષીકરોતિ

હરિત્પતીનાં સદસઃ પ્રતીહિ ત્વદીયમેવાતિથિમાગતં મામ્ ।
વહન્તમન્તર્ગુરુણાદરેણ પ્રાણાનિવ સ્વઃપ્રભુવાચિકાનિ

વિરમ્યતાં ભૂતવતી સપર્યા નિવિશ્યતામાસનમુજ્ઝિતં કિમ્ ।
યા દૂતતા નઃ ફલિના વિધેયા સૈવાતિથેયી પૃથુરુદ્ભવિત્રી

કલ્યાણિ કલ્યાનિ તવાઙ્ગકાનિ કચ્ચિત્તમાં ચિત્તમનાવિલં તે ।
અલં વિલમ્બેન ગિરં મદીયામાકર્ણયાકર્ણતટાયતાક્ષિ

કૌમારમારભ્ય ગણા ગુણાનાં હરન્તિ તે દિક્ષુ ધૃતાધિપત્યાન્ ।
સુરાધિરાજં સલિલાધિપં ચ હુતાશનં ચર્યમનન્દનં ચ

ચરચ્ચિરં શૈશવયૌવનીયદ્વૈરાજ્યભાજિ ત્વયિ ખેદમેતિ ।
તેષાં રુચશ્ચૌરતરેણ ચિત્તં પઞ્ચેષુણા લુણ્ઠિતધૈર્યવિત્તમ્

તેષામિદાનીં કિલ કેવલં સા હૃદિ ત્વદાશા વિલસત્યજસ્રમ્ ।
આશાસ્તુ નાસાદ્ય તનૂરુદારાઃ પૂર્વાદયઃ પૂર્વવદાત્મદારાઃ

અનેન સાર્ધં તવ યૌવનેન કોટિં પરામચ્છિદુરોઽધ્યરોહત્ ।
પ્રેમાપિ તન્વિ ત્વયિ વાસવસ્ય ગુણોઽપિ ચાપે સુમનઃશરસ્ય

પ્રાચીં પ્રયાતે વિરહાદયં તે તાપાચ્ચ રૂપાચ્ચ શશાઙ્કશઙ્કી ।
પરાપરાધૈર્નિદધાતિ ભાનૌ રુષારુણં લોચનવૃન્દમિન્દ્રઃ

ત્રિનેત્રમાટ્રેણ રુષા કૃતં યત્તદેવ યોઽદ્યાપિ ન સંવૃણોતિ ।
ન વેદ રુષ્ટેઽદ્ય સહસ્રનેત્રે ગન્તા સ કામઃ ખલુ કામવસ્થામ્

પિકસ્ય વાઙ્માત્રાકૃતાદ્વ્યલીકાન્ન સ પ્રભુર્નન્દતિ નન્દનેઽપિ ।
બાલસ્ય ચૂડાશશિનોઽપરાધાન્નારાધનં શિલતિ શૂલિનોઽપિ

તમોમયીકૃત્ય દિશઃ પરાગૈઃ સ્મરેષવઃ શક્રદૃશાં દિશન્તિ ।
કુહૂગિરશ્ચઞ્ચુપુટં દ્વિજસ્ય રાકારજન્યામપિ સત્યવાચમ્

શરૈઃ પ્રસૂનૈસ્તુદતઃ સ્મરસ્ય સ્મર્તું સ કિં નાશનિના કરોતિ ।
અભેદ્યમસ્યાહહ વર્મ ન સ્યાદનઙ્ગતા ચેદ્ગિરિશપ્રસાદઃ

ધૃતાધૃતેસ્તસ્ય ભવદ્વિયોગાદન્યાન્યશય્યારચનાય લૂનૈઃ ।
અપ્યન્યદારિદ્ર્યહરાઃ પ્રવાલૈજીતા દરિદ્રાસ્તરવોઽમરાણામ્

રવૈર્ગુણાસ્ફાલભવૈઃ સ્મરસ્ય સ્વર્ણાથકર્ણૌ બધિરાવભૂતામ્ ।
ગુરોઃ શૃણોતુ સ્મરમોહનિદ્રાપ્રબોધદક્ષાણિ કિમક્ષરાણિ

અનઙ્ગતાપપ્રશમાય તસ્ય કદર્થ્યમાના મુહુરામૃણાલમ્ ।
મધૌમધૌ નાકનદીનલિન્યો વરં વહન્તાં શિશિરેઽનુરાગમ્

દમસ્વસઃ સેયમુપૈતિ તૃષ્ણા હરેર્જગત્યગ્રિમલેખ્યલક્ષ્મીમ્ ।
દૃશાં યદબ્ધિસ્તવ નામ દૃષ્ટિત્રિભાગલોભાર્તિમસૌ બિભર્તિ

અગ્ન્યાહિતા નિત્યમુપાસતે યાં દેદીપ્યમાનાં તનુમષ્ટામૂર્તેઃ ।
આશાપતિસ્તે દમયન્તિ સોઽપિ સ્મરેણ દાસીભવિતું ન્યદેશિ

ત્વદ્ગોચરસ્તં ખલુ પઞ્ચબાણઃ કરોતિ સંતાપ્ય તથા વિનીતમ્ ।
સ્વયં યથા સ્વાદિતતપ્તભૂયઃ પરં ન સંતાપયિતા સ ભૂયઃ

અદાહિ યસ્તેન દશાર્ધબાણઃ પુરાપુરારેર્નયનાલયેન ।
ન નિર્દહંસ્તં ભવદક્ષિવાસી ન વૈરશુદ્ધેરધુનાધમર્ણઃ

સોમાય કુપ્યન્નિવ વિપ્રયુક્તઃ સ સોમમાચામતિ દૂયમાનમ્ ।
નામાપિ જાગર્તિ હિ યત્ર શત્રોસ્તેજસ્વિનસ્તં કતમે સહન્તે

શરૈરજસ્રં કુસુમાયુધસ્ય કદર્થ્યમાનસ્તરુણિ ત્વદર્થે ।
અભ્યર્ચયદ્ભિર્વિનિવેદ્યમાનાદપ્યેષ મન્યે કુસુમાદ્બિભેતિ

સ્મરેન્ધને વક્ષસિ તેન દત્તા સંવર્તિકા શૈવલવલ્લિચિત્રા ।
રરાજ ચેતોભવપાવકસ્ય ધૂમાવિલા કીલપરમ્પરેવ

પુત્રી સુહૃદ્યેન સરોરુહાણાં યત્પ્રેયસી ચન્દનવાસિતા દિક્ ।
ધૈર્યં વિભુઃ સોઽપિ તયૈવ હેતોઃ સ્મરપ્રતાપજ્વલને જુહાવ

તં દહ્યમાનૈરપિ મન્મથૈધં હસ્તૈરુપાસ્તે મલયઃ પ્રવાલૈઃ ।
કૃચ્છ્રેઽપ્યસૌ નોજ્ઝતિ તસ્ય સેવાં સદા યદાશામવલમ્બતે યઃ

સ્મરસ્ય કીર્ત્યેવ સિતીકૃતાનિ તદ્દોઃપ્રતાપૈરિવ તાપિતાનિ ।
અઙ્ગાનિ ધત્તે સ ભવદ્વિયોગાત્પાણ્ડૂનિ ચણ્ડજ્વરજર્જરાણિ

યસ્તન્વિ ભર્તા ઘુસૃણેન સાયં દિશઃ સમાલમ્ભનકૌતુકિન્યાઃ ।
તદા સ ચેતઃ પ્રજિઘાય તુભ્યં યદા ગતો નૈતિ નિવૃત્ય પાન્થઃ

તથા ન તાપાય પયોનિધીનામશ્વામુખોત્થઃ ક્ષુધિતઃ શિખાવાન્ ।
નિજઃ પતિઃ સંપ્રતિ વારિપોપિ યથા હૃદિસ્થઃ સ્મરતાપદુઃસ્થઃ

અત્પ્રત્યુત ત્વન્મૃદુબાહુવલ્લીસ્મૃતિસ્રજં ગુમ્ફતિ દુર્વિનીતા ।
તતો વિધત્તેઽધિકમેવ તાપં તેન શ્રિતા શૈત્યગુણા મૃણાલી

ન્યસ્તં તતસ્તેન મૃણાલદણ્ડખણ્ડં બભાસે હૃદિ તાપભાજિ ।
તચ્ચિત્તમગ્નૈર્મદનસ્ય બાણૈઃ કૃતં શતચ્છિદ્રમિવ ક્ષણેન

ઇતિ ત્રિલોકીતિલકેષુ તેષુ મનોભુવો વિક્રમકામચારઃ ।
અમોઘમસ્ત્રં ભવતીમવાપ્ય મદાન્ધતાનર્ગલચાપલસ્ય

સારોત્થધારેવ સુધારસસ્ય સ્વયંવરઃ શ્વો ભવિતા તવેતિ ।
સંતર્પયન્તી હૃદયાનિ તેષાં શ્રુતિઃ શ્રુતી નાકજુષામયાસીત્

સમં સપત્નીભવદુઃખતીક્ષ્ણૈઃ સ્વદારનાસાપથિકૈર્મરુદ્ભિઃ ।
અનઙ્ગશૌર્યાનલતાપદુઃસ્થૈરથ પ્રતસ્થે હરિતાં મરુદ્ભિઃ

અપાસ્તપાથેયસુધોપયોગૈસ્ત્વચ્ચુમ્બિનૈવ સ્વમનોરથેન ।
ક્ષુધં ચ નિર્વાપયતા તૃષં ચ સ્વાદીયસાઽધ્વા ગમિતઃ સુખં તૈઃ

પ્રિયા મનોભૂશરદાવદાહે દેવીસ્ત્વદર્થેન નિમજ્જયદ્ભિઃ ।
સુરેષુ સારૈઃ ક્રિયતેઽધુના તૈઃ પાદાર્પણાનુગ્રહભૂરિયં ભૂઃ

અલંકૃતાસન્નમહીવિભાગૈરયં જનસ્તૈરમરૈર્ભવત્યામ્ ।
અવાપિતો જઙ્ગમલેખલક્ષ્મીં નિક્ષિપ્ય સંદેશમયાક્ષરાણિ

એકૈકમેતે પરિરભ્ય પીનસ્તનોપપીડં ત્વયિ સંદિશન્તિ ।
ત્વં મૂર્ચ્છતાં નઃ સ્મરભિલ્લશલ્યૈર્મુદે વિશલ્યૌષધિવલ્લિરેધિ

ત્વત્કાન્તિમસ્માભિરયં પિપાસન્મનોરથાશ્વાસનયૈકયૈવ ।
નિજઃ કટાક્ષઃ ખલુ વિપ્રલભ્યઃ કિયન્તિ યાવદ્ભણ વાસરાણિ

નિજે સૃજાસ્માસુ ભુજે ભજન્ત્યાવાદિત્યવર્ગે પરિવેષવેષમ્ ।
પ્રસીદ નિર્વાપય તાપમઙ્ગૈરનઙ્ગલીલાલહરીતુષારૈઃ

દયસ્વ કિં ઘાતયસિ ત્વમસ્માનનઙ્ગચણ્ડાલશરૈરદૃશ્યૈઃ ।
ભિન્ના વરં તીક્ષ્ણકટાક્ષબાણૈઃ પ્રેમસ્તવ પ્રેમરસાત્પવિત્રૈઃ

ત્વદર્થિનઃ સન્તુ પરસ્સહસ્રાઃ પ્રાણાસ્તુ નસ્ત્વચ્ચરણપ્રસાદઃ ।
વિશઙ્કસે કૈતવનર્તિતં ચેદન્તશ્ચરઃ પઞ્ચશરઃ પ્રમાણમ્

અસ્માકમધ્યાસિતમેતદન્તસ્તાવદ્ભવત્યા હૃદયં ચિરાય ।
બહિસ્ત્વયાલંક્રિયતામિદાનીમુરો મુરં વિદ્વિષતઃ શ્રિયેવ

દયોદયશ્ચેતસિ ચેત્તવાભૂદલંકુરુ દ્યાં વિફલો વિલમ્બઃ ।
ભુવઃ સ્વરાદેશમથાચરામો ભૂમૌ ધૃતિં યાસિ યદિ સ્વભૂમૌ

ધિનોતિ નાસ્માઞ્જલજેન પૂજા ત્વયાન્વહં તન્વિ વિતન્યમાના ।
તવ પ્રસાદોપનતે તુ મૌલૌ પૂજાસ્તુ નસ્ત્વત્પદપઙ્કજાભ્યામ્

સ્વર્ણૈર્વિતીર્ણૈઃ કરવામ વામનેત્રે ભવત્યા કિમુપાસનાસુ ।
અઙ્ગ ત્વદઙ્ગાનિ નિપીતપીતદર્પાણિ પાણિઃ ખલુ યાચતે નઃ

વયં કલાદા ઇવ દુર્વિદગ્ધં ત્વદ્ગૌરિમસ્પર્ધિ દહેમ હેમ ।
પ્રસૂનનારાચશરાસનેન સહૈકવંશપ્રભવભ્રુ બભુ

સુધાસરઃસુ ત્વદનઙ્ગતાપઃ શાન્તો ન નઃ કિં પુનરપ્સરઃસુ ।
નિર્વાતિ તુ ત્વન્મમતાક્ષરેણ સૂનાશુગેષોર્મધુસીકરેણ

ખણ્ડઃ કિમુ ત્વદ્ગિર એવ ખણ્ડઃ કિં શર્કરા તત્પથશર્કરૈવ ।
કૃશાઙ્ગિ તદ્ભઙ્ગિરસોત્થકચ્છતૃણં ન દિક્ષુ પ્રથિતં તદિક્ષુઃ

દદામ કિં તે સુધયાઽધરેણ ત્વદાસ્ય એવ સ્વયમાસ્યતે હિ ।
ચન્દ્રં વિજિત્ય સ્વયમેવ ભાવિ ત્વદાનનં તન્મખભાગભોજિ

પ્રિયે વૃણીષ્વામરભાવમસ્મદિતિ ત્રપાકૃદ્વચનં ન કિં નઃ ।
ત્વત્પાદપદ્મે શરણં પ્રવિશ્ય સ્વયં વયં યેન જિજીવિષામઃ

નાસ્માકમસ્માન્મદનાપમૃત્યોસ્ત્રાણાય પીયૂષરસાયનાનિ ।
પ્રસીદ તસ્માદધિકં નિજં તુ પ્રયચ્છ પાતું રદનચ્છદં નઃ

પૃષ્ટઃ સ્વૈશ્ચાપરોપૈઃ સહ સ હિ મકરેણાત્મભૂઃ કેતુનાઽભૂદ્ધત્તાં નસ્ત્વત્પ્રસાદાદથ મનસિજતાં માનસો નન્દનઃ સન્ ।
ભ્રૂભ્યાં તે તન્વિ ધન્વી ભવતુ તવ સિતૈર્જૈત્રભલ્લઃ સ્મિતૈઃ સ્તાદસ્તુ ત્વન્નેત્રચઞ્ચત્તરશફરયુગાધીનમીનધ્વજાઙ્કઃ ૮.૧૦૫ ॥
સ્વપ્નેન પ્રાપિતાયાઃ પ્રતિરજનિ તવ શ્રીષુ મગ્નઃ કટાક્ષઃ શ્રોત્રે ગીતામૃતાબ્ધૌ ત્વગપિ નનુ તનૂમઞ્જરીસૌકુમાર્યે ।
નાસા શ્વાસાધિવાસેઽધરમધુનિ રસજ્ઞા ચરિત્રેષુ ચિત્તં તન્નસ્તન્વઙ્ગિ કૈશ્ચિન્ન કરણહરિણૈર્વાગુરા લઙ્ઘિતાસિ

ઇતિ ધૃતસુરસાર્થવાચિકસ્રઙ્નિજરસનાતલપત્ત્રહારકસ્ય ।
સફલય મમ દૂતતાં વૃણીષ્વ સ્વયમવધાર્ય દિગીશમેકમેષુ

આનન્દયેન્દ્રમથ મન્મથમગ્નમગ્નિં કેલીભિરુદ્ધર તનૂદરિ નૂતનાભિઃ ।
આસાદયોદિતદયં શમને મનો વા નો વા યદીત્થમથ તદ્વરુણં વૃણીથાઃ

શ્રીહર્ષં કવિરાજરાજિમુકુટાલંકારહીરઃ સુતં શ્રીહીરઃ સુષુવે જિતેન્દ્રિયચયં મામલ્લદેવી ચ યમ્ ।
તસ્યાગાદયમષ્ટમઃ કવિકુલાદૃષ્ટાધ્વપાન્થે મહાકાવ્યે ચારુણિ નૈષધીયચરિતે સર્ગો નિસર્ગોજ્જ્વલઃ