નૈષધીયચરિતમ્ · અધ્યાય p18
સૌધાદ્રિકુટ્ટિમાનેકધાતુકાધિત્યકાતટમ્ ।
સ પ્રાપ રથપાથોભૃદ્વાતજાતજવો દિવઃ
તતઃ પ્રત્યુદગાદ્ભૈમી કાન્તમાયાન્તમન્તિકમ્ ।
પ્રતીચીસિન્ધુવીચીવ દિનોંકારે સુધાકરમ્
સ દૂરમાદરં તસ્યા વદને મદનૈકદૃક્ ।
દૃષ્ટમન્દાકિનીહેમારવિન્દશ્રીરવિન્દત
તેન સ્વર્દેશસંદેશમર્ષિતં સા કરોદરે ।
બભ્રાજે બિભ્રતી પદ્મં પદ્મેવોન્નિદ્રપદ્મદૃક્
પ્રિયેણાલ્પમપિ પ્રત્તં બહુ મેનેતરામસૌ ।
એકલક્ષતયા દધ્યૌ યત્તમેકવરાટકમ્
પ્રેયસાવાદિ સા તન્વિ ત્વદાલિઙ્ગનવિઘ્નકૃત્ ।
સમાપ્યતાં વિધિઃ શેષઃ ક્લેશશ્ચેતસિ ચેન્ન તે
ક્વૈતાવાન્નર્મમર્માવિદ્વિદ્યતે વિધિરદ્ય તે ।
ઇતિ તં મનસા રોષાદવોચદ્વચસા ન સા
ક્ષણવિચ્છેદકાદેવ વિધેર્મુગ્ધે વિરજ્યસિ ।
વિચ્છેત્તા ન ચિરં ત્વેતિ હૃદાહ સ્મ તદા કલિઃ
સાવજ્ઞેવાથ સા રાજ્ઞઃ સખીં પદ્મમુખીમગાત્ ।
લક્ષ્મીઃ કુમુદકેદારાદારાદમ્ભોજિનીમિવ
મમાસાવપિ મા સંભૂત્કલિદ્વાપરવત્પરઃ ।
ઇતીવ નિત્યસત્રેતાં સ ત્રેતાં પર્યતૂતુષત્
ક્રિયાં પ્રાહ્ણેતનીં કૃત્વા નિષેધન્પાણિના સખીમ્ ।
કરાભ્યાં પૃષ્ઠગસ્તસ્યા ન્યમિમીલદસૌ દૃશૌ
દમયન્ત્યા વયસ્યાભિઃ સહાસ્યાભિઃ સમીક્ષિતઃ ।
પ્રસૃતિભ્યામિવાયામં માપયન્પ્રેયસીદૃશોઃ
તર્કિતાલિ ત્વમિત્યર્ધવાણીકા પાણિમોચનાત્ ।
જ્ઞાતસ્પર્શાન્તરા મૌનમાનશે માનસેવિની
સાવાદિ સુતનુસ્તેન કોપસ્તે નાયમૌચિતી ।
ત્વાં પ્રાપં યત્પ્રસાદેન પ્રિયે તન્નાદ્રિયે તપઃ
નિશિ દાસ્યં ગતોઽપિ ત્વાં સ્નાત્વા યન્નાભ્યવીવદમ્ ।
તં પ્રવૃત્તાસિ મન્તું ચેન્મન્તું તદ્વદ વન્દ્યસે
ઇત્યેતસ્યાઃ પદાસત્ત્યૈ પત્યૈષ પ્રેરિતૌ કરૌ ।
રુદ્ધ્વા સકોપં સાતઙ્કં તં કટાક્ષૈરમૂમુહત્
અવોચત તતસ્તન્વીં નિષધાનામધીશ્વરઃ ।
તદપાઙ્ગચલત્તારઝલત્કારવશીકૃતઃ
કટાક્ષકપટારબ્ધદૂરલઙ્ઘનરંહસા ।
દૃશા ભીત્યા નિવૃત્તં તે કર્ણકૂપં નિરૂપ્ય કિમ્
સરોષાપિ સરોજાક્ષિ ત્વમુદેષિ મુદે મમ ।
તપ્તાપિ શતપત્રસ્ય સૌરભાયૈવ સૌરભા
છેત્તુમિન્દૌ ભવદ્વક્ત્રબિમ્બવિભ્રમવિભ્રમમ્ ।
શઙ્કે શશાઙ્કમાનઙ્કે ભિન્નભિન્નવિધિર્વિધિઃ
તામ્રપર્ણીતટોત્પન્નૈર્મૌક્તિકૈરિન્દુકુક્ષિજૈઃ ।
બદ્ધસ્પર્ધતરા વર્ણાઃ પ્રસન્નાઃ સ્વાદવસ્તવ
ત્વદ્ગિરઃ ક્ષીરપાથોધેઃ સુધયૈવ સહોત્થિતાઃ ।
અદ્યયાવદહો ધાવદ્દુગ્ધલેપલવસ્મિતાઃ
પૂર્વપર્વતમાશ્લિષ્ટચન્દ્રિકશ્ચન્દ્રમા ઇવ ।
અલંચક્રે સ પર્યઙ્કમઙ્કસંક્રમિતાપ્રિયઃ
પ્રાવૃડારમ્ભણામ્ભોદઃ સ્નિગ્ધાં દ્યામિવ સ પ્રિયામ્ ।
પરિરભ્ય ચિરાયાસ વિશ્લેષાયાસમુક્તયે
ચુચુમ્બાસ્યમસૌ તસ્યા રસમગ્નઃ શ્રિતસ્મિતમ્ ।
નભોમણિરિવામ્ભોજં મધુમધ્યાનુબિમ્બિતઃ
અથાહૂય કલાં નામ પાણિના સ પ્રિયાસખીમ્ ।
પુરસ્તાદ્વેશિતામૂચે કર્તું નર્મણિ સાક્ષિણીમ્
કસ્માદસ્માકમબ્જાસ્ય વયસ્યા દયતે ન તે ।
આસક્તા ભવતીષ્વન્યં મન્યે ન બહુ મન્યતે
અન્વગ્રાહિ મયા પ્રેયાન્નિશિ સ્વોપનયાદિતિ ।
ન વિપ્રલભતે તાવદાલીરિયમલીકવાક્
આહ સ્મૈષા નલાદન્યં ન જુષે મનસેતિ યત્ ।
યૌવનાનુમિતેનાસ્યાસ્તન્મૃષાભૂન્મનોભુવા
આસ્યસૌન્દર્યમેતસ્યાઃ શૃણુમો યદિ ભાષસે ।
તદ્ધિ લજ્જાનમન્મૌલેઃ પરોક્ષમધુનાપિ નઃ
પૂર્ણયૈવ દ્વિલોચન્યા સૈષાલીરવલોકતે ।
દ્રાગ્દૃગન્તાણુના માં તુ મન્તુમન્તમિવેક્ષતે
ન લોકતે યથેદાનીં મામિયં તેન કલ્પયે ।
યોઽહં દૂત્યેઽનયા દૃષ્ટઃ સોઽપિ વ્યસ્મારિષીડૃશા
રાગં દર્શયતે સૈષા વયસ્યાઃ સૂનૃતામૃતૈઃ ।
મમ ત્વમિતિ વક્તું માં મૌનિની માનિની પુનઃ
કાં નામન્ત્રયતે નામ નામગ્રાહમિયં સખીમ્ ।
કલે નલેતિ નાસ્માકીં સ્પૃશત્યાહ્વાં ન જિહ્વયા
અસ્યાઃ પીનસ્તનવ્યાપ્તે હૃદયેઽસ્માસુ નિર્દયે ।
અવકાશલવોઽપ્યસ્તિ નાત્ર કુત્ર બિભર્તુ નઃ
અધિગત્યેદૃગેતસ્યા હૃદયં મૃદુતામુચોઃ ।
પ્રતીમ એવ વૈમુખ્યં કુચયોર્યુક્તવૃત્તયોઃ
ઇતિ મુદ્રિતકણ્ઠેઽસ્મિન્સોલ્લુણ્ઠમભિધાય તામ્ ।
દમયન્તીમુખાધીતસ્મિતયાઽસૌ તયા જગે
ભાવિતેયં ત્વયા સાધુ નવરાગા ખલુ ત્વયિ ।
ચિરંતનાનુરાગાર્હં વર્તતે નઃ સખીઃ પ્રતિ
સ્મરશાસ્ત્રવિદા સેયં નવોઢા નસ્ત્વયા સખી ।
કથં સંભુજ્યતે બાલા કથમ્સ્માસુ ભાષતામ્
નાસત્યવદનં દેવ ત્વાં ગાયન્તિ જગન્તિ યમ્ ।
પ્રિયા તસ્ય સરૂપા સ્યાદન્યથાલપના ન તે
મનોભૂરસ્તિ ચિત્તેઽસ્યાઃ કિંતુ દેવ ત્વમેવ સઃ ।
ત્વદવસ્થિતિભૂર્યસ્માન્મનઃ સખ્યા દિવાનિશમ્
સતસ્તેઽથ સખીચિત્તે પ્રતિચ્છાયા સ મન્મથહ્ ।
ત્વયાસ્ય સમરૂપત્વમતનોરન્યથા કથમ્
કઃ સ્મરઃ કસ્ત્વમત્રેતિ સંદેહે શોભયોભયોઃ ।
ત્વય્યેવાર્થિતયા સેયં ધત્તે ચિત્તેઽથવા યુવામ્
ત્વયિ ન્યસ્તસ્ય ચિત્તસ્ય દુરાકર્ષત્વદર્શનાત્ ।
શાઙ્કયા પઙ્કજાક્ષી ત્વાં દૃગંશેન સ્પૃશત્યસૌ
વિલોકનાત્પ્રભૃત્યસ્યા લગ્ન એવાસિ ચક્ષુષોઃ ।
સ્વેનાલોકય શઙ્કા ચેત્પ્રત્યયઃ પરવાચિ કઃ
પરીરમ્ભેઽનયારભ્ય કુચકુઙ્કુમસંક્રમમ્ ।
ત્વયિ મે હૃદયસ્યૈવં રાગ ઇત્યુદિતૈવ વાક્
મનસાયં ભવન્નામકામસૂક્તજપવ્રતી ।
અક્ષસૂત્રં સખીકણ્ઠશ્ચુમ્બત્યેકાવલિચ્છલાત્
અધ્યાસિતે વયસ્યાયા ભવતા મહતા હૃદિ ।
સ્તનાવન્તરસંમાન્તૌ નિષ્ક્રાન્તૌ બ્રૂમહે બહિઃ
કુચૌ દોષોજ્ઝિતાવસ્યાઃ પીડિતૌ વ્રણિતૌ ત્વયા ।
કથં દર્શયતામાસ્યં બૃહન્તાવાવૃતૌ હ્રિયા
ઇત્યસૌ કલયા સૂક્તૈઃ સિક્તઃ પીયૂષવર્ષિભિઃ ।
ઈદૃગેવેતિ પપ્રચ્છ પ્રિયામુન્નમિતાનનામ્
બભૌ ચ પ્રેયસીવક્ત્રં પત્યુરુન્નમયન્કરઃ ।
ચિરેણ લબ્ધસંધાનમરવિન્દમિવેન્દુના
હ્રીણા ચ સ્મયમાના ચ નમયન્તી પુનર્મુખમ્ ।
દમયન્તી મુદે પત્યુરુચ્ચૈરપ્યભવત્તદા
ભૂયોઽપિ ભૂપતિસ્તસ્યાઃ સખીમાહ સ્મ સસ્મિતમ્ ।
પરિહાસવિલાસાય સ્પૃહયાલુઃ સહપ્રિયઃ
ક્ષન્તું મન્તું દિનસ્યાસ્ય વયસ્યેયં વ્યવસ્યતાત્ ।
નિશીવ નિશિધાત્વર્થં યદાચરતિ નાત્ર નઃ
દિનેનાસ્યા નુખસ્યેન્દુઃ સખા યદિ તિરસ્કૃતઃ ।
તત્કૃતા શતપત્ત્રાણાં તન્મિત્ત્રાણામપિ શ્રિયઃ
લજ્જિતાનિ જિતાન્યેવ મયિ ક્રીડિતયાઽનયા ।
પ્રત્યાવૃત્તાનિ તત્તાનિ પૃચ્છ સંપ્રતિ કં પ્રતિ
નિશિ દષ્ટાધરાયાપિ સૈષા મહ્યં ન રુષ્યતુ ।
ક્વ ફલં દશતે બિમ્બીલતા કીરાય કુપ્યતિ
સૃણીપદસુચિહ્ના શ્રીશ્ચોરિતા કુમ્ભિકુમ્ભયોઃ ।
પશ્યૈતસ્યાઃ કુચાભ્યાં તન્નૃપસ્તૌ પીડયાનિ ન
અધરામૃતપાનેન મમાસ્યમપરાધ્યતુ ।
મૂર્ધ્ના કિમપરાદ્ધં યઃ પાદૌ નાપ્નોતિ ચુમ્બિતુમ્
અપરાદ્ધં ભવદ્વાણીશ્રાવિણા પૃચ્છ કિં મયા ।
વીણાહ પરુષં યન્માં કલકણ્ઠી ચ નિષ્ઠુરમ્
સેયમાલિજને સ્વસ્ય ત્વયિ વિશ્વસ્ય ભાષતામ્ ।
મમતાઽનુમતાઽસ્માસુ પુનઃ પ્રસ્મર્યતે કુતઃ
અથોપવદને ભૈમ્યાઃ સ્વકર્ણોપનયચ્છલાત્ ।
સંનિધાપ્ય શ્રુતૌ તસ્યા નિજાસ્યં સા જગાદ તામ્
અહો મયિ રહોવૃત્તં ધૂર્તે કિમપિ નાભ્યધાઃ ।
આસ્સ્વ સભ્યમિમં તત્તે ભૂપમેવાભિધાપયે
સ્મરશાસ્ત્રમધીયાના શિક્ષિતાસિ મયૈવ યમ્ ।
અગોઽપિ સોઽપિ કૃત્વા કિં દામ્પત્યવ્યત્યયસ્ત્વયા
મૌનિન્યામેવ સા તસ્યાં તદુક્તીરિવ શૃણ્વતી ।
વાદં વાદં મુહુશ્ચક્રે હુંહુમિત્યન્તરાન્તરા
અથાસાવભિસૃત્યાસ્થા રતિપ્રાગલ્ભ્યશંસિની ।
સખ્યા લીલામ્બુજાઘાતમનુભૂયાલપન્નૃપમ્
દૃષ્ટં દૃષ્ટં મહારાજ ત્વદર્થાભ્યર્થનકુધા ।
યત્તાડયતિ મામેવં યદ્વા તર્જયતિ ભ્રુવા
વદત્યચિહ્નિ ચિહ્નેન ત્વયા કેનૈષ નૈષધઃ ।
શઙ્કે શક્રઃ સ્વયં કૃત્વા માયામાયાતવાનિયમ્
સ્વર્ણદીસ્વર્ણપદ્મિન્યાઃ પદ્મદાનં નિદાનતામ્ ।
નયતીયં ત્વદિન્દ્રત્વે દિવશ્ચાગમનં ચ તે
ભાષતે નૈષધચ્છાયામાયામાયિ મયા હરેઃ ।
આહ ચાહમહલ્યાયાં તસ્યાકર્ણિતદુર્નયા
સંભાવયતિ વૈદર્ભી દર્ભાગ્રાભમતિસ્તવ ।
જમ્ભારિત્વં કરામ્ભોજાદ્દમ્ભોલિપરિરમ્ભિણઃ
અનન્યસાક્ષિકાઃ સાક્ષાત્તદાખ્યાય રહઃક્રિયાઃ ।
શઙ્કાતઙ્કં તુદૈતસ્યા યદિ ત્વં તત્ત્વનૈષધઃ
ઇતિ તત્સુપ્રયુક્તત્વનિહ્નુતીકૃતકૈતવામ્ ।
વાચમાકર્ણ્ય તદ્ભાવે સંશયાલુઃ શશંસ સઃ
સ્મરસિ છદ્મનિદ્રાલુર્મયા નાભૌ શયાર્પણાત્ ।
યદાનન્દોલ્લસલ્લોમા પદ્મનાભીભવિષ્યસિ
આનાસિ હ્રીભયવ્યગ્રા યન્નવે મન્મથોત્સવે ।
સામિભુક્તૈવ મુક્તાસિ મૃદ્વિ ખેદભયાન્મયા
સ્મર જિત્વાજિમેતસ્ત્વાં કરે મત્પદધાવિનિ ।
અઙ્ગુલીયુગયોગેન યદાશ્લિક્ષં જને ઘને
વેત્થ માનેપિ મત્ત્યાગદૂનાં સ્વં માં ચ યન્મિથઃ ।
મદ્દૃષ્ટાલિખ્ય પશ્યન્તી વ્યબાધા રેખયાઽન્તરા
પ્રસ્મૃતં ન ત્વયા તાવદ્યન્મોહનવિમોહિતઃ ।
અતૃપ્તોઽધરપાનેષુ રસનામપિબં તવ
ત્વત્કુચાર્દ્રનખાઙ્કસ્ય મુદ્રામાલિઙ્ગનોત્થિતામ્ ।
સ્મરેઃ સ્વહૃદિ યત્સ્મેરસખીઃ શિલ્પં તવાબ્રવમ્
ત્વયાન્યાઃ ક્રીડયન્મધ્યેમધુગોષ્ઠિ રુષેક્ષિતઃ ।
વેત્સિ તાસાં પુરો મૂર્ધ્ના ત્વત્પાદે યત્કિલાસ્ખલમ્
વેત્થ મય્યાગતે પ્રોષ્ય યત્ત્વાં પશ્યતિ હાર્દિનિ ।
અચુમ્બીરાલિમાલિઙ્ગ્ય તસ્યાં કેલિમુદા કિલ
જાગર્તિ તત્ર સંસ્કારઃ સ્વમુખાદ્ભવદાનને ।
વિક્ષિપ્યાયાચિષં યત્તા ન્યાયાત્તામ્બૂલફાલિકાઃ
ચિત્તે તદસ્તિ કચ્ચિત્તે નખજં યત્ક્રુધા ક્ષતમ્ ।
પ્રાગ્ભાવાધિગમાગસ્સ્થે ત્વયા શમ્બાકૃતં ક્ષતમ્
સ્વદિગ્વિનિમયેનૈવ નિશિ પાર્શ્વવિવર્તિનોઃ ।
સ્વપ્નેષ્વપ્યસ્તવૈમુખ્યે સખ્યે સૌખ્યં સ્મરાવયોઃ
ક્ષણં પ્રાપ્ય સદસ્યેવ નૃણાં વિમનિતેક્ષણમ્ ।
દર્શિતાધરમદ્દંશા ધ્યાય યન્મામતર્જયઃ
તથાવલોક્ય લીલાબ્જનાલભ્રમણવિભ્રમાત્ ।
કરૌ યોજયતાધ્યે(ધી)હિ યન્મયાસિ પ્રસાદિતા
તામ્બૂલદાનમન્યસ્તકરજં કરપઙ્કજે ।
મમ ન સ્મરસિ પ્રાયસ્તવ નૈવ સ્મરામિ તત્
તદધ્યે (ધી) હિ મૃષોદ્યં માં હિત્વા યત્ત્વં ગતા સખીઃ ।
તત્રાપિ મે ગતસ્યાગ્રે લીલયૈવાચ્છિનસ્તૃણમ્
સ્મરસિ પ્રેય્સિ પ્રાયો યદ્દ્વિતીયરતાસહા ।
શુચિરાત્રીત્યુપાલબ્ધા ત્વં મયાપિકનાદિની
ભુઞ્જાનસ્ય નવં નિમ્બં પરિવેવિષતી મધૌ ।
સપત્નીષ્વપિ મે રાગં સંભાવ્ય સ્વરુષઃ સ્મરેઃ
સ્મર શાર્કરમાસ્વાદ્ય ત્વયા રાદ્ધમિતિ સ્તુવન્ ।
સ્વનિન્દારોષરક્તાત્તુ યદભૈષં તવાધરાત્
મુખાદારભ્ય નાભ્યન્તં ચુમ્બં ચુમ્બમતૃપ્તવાન્ ।
ન પ્રાપં ચુમ્બિતું યત્તે ધન્યા તચ્ચુમ્બતુ સ્મૃતિઃ
કમપિ સ્મરકેલિં તં સ્મર યત્ર ભવન્નિતિ ।
મયા વિહિતસંબુદ્ધિર્વીડિતા સ્મિતવત્યસિ
નીલદાચિબુકં યત્ર મદાક્તેન શ્રમામ્બુના ।
સ્મર હારમણૌ દૃષ્ટં સ્વમાસ્યં તત્ક્ષણોચિતમ્
સ્મર તન્નખમત્રોરૌ કસ્તેધા(દા)દિતિ તે મૃષા ।
હ્રીદૈવતમલુમ્પં યદ્વ્રતં રતપરોક્ષણમ્
વનકેલૌ સ્મરાશ્વત્થદલં ભૂપતિતં પ્રતિ ।
દેહિ મહ્યમુદસ્યેતિ મદ્ગિરા વ્રીડિતાસિ યત્
ઇતિ તસ્યા રહસ્યાનિ પ્રિયે શંસતિ સાન્તરા ।
પાણિભ્યાં પિદધે સખ્યાઃ શ્રવસી હ્રીવશીકૃતા
કર્ણૌ પીડયતી સખ્યા વીક્ષ્ય નેત્રાસિતોત્પલે ।
અપ્યપીડયતાં ભૈમીકરકોકનદે તુ (નુ) તૌ
તત્પ્રવિષ્ટં સખીકર્ણૌ પત્યુરાલપિતં હ્રિયા ।
પિદધાવિવ વૈદર્ભી સ્વરહસ્યાભિસંધિના
તમાલોક્ય પ્રિયાકેલિં નલે સોત્પ્રાસહાસિનિ ।
આરાત્તત્ત્વમબુદ્ધ્વાપિ સખ્યઃ સિષ્મિયિરેઽપરાઃ
દમ્પત્યોરુપરિ પ્રીત્યા તા ધરાપ્સરસસ્તયોઃ ।
વવૃષુઃ સ્મિતપુષ્પાણિ સુરભીણિ મુખાનિલૈઃ
તદાસ્યહસિતાજ્જાતં સ્મિતમાસામભાસત ।
આલોકાદિવ શીતાંશોઃ કુમુદશ્રેણિજૃમ્ભણમ્
પ્રત્યભિજ્ઞાય વિજ્ઞાથ સ્વરં હાસવિકસ્વરમ્ ।
સખ્યાસ્તાસુ સ્વપક્ષાયાઃ કલા જાતબલાઽજનિ
સાહૂયોચ્ચૈરથોચે તામેહિ સ્વર્ગેણ વઞ્ચિતે ।
પિબ વાણી સુધાવેણીર્નૃપચન્દ્રસ્ય સુન્દરિ
સાશૃણોત્તસ્ય વાગ્ભાગમનત્યાસત્તિમત્યપિ ।
કલ્પગ્રામાલ્પનિર્ઘોષં બદરીવ કૃશોદરી
અથ સ્વપૃષ્ઠનિષ્ઠાયાઃ શૃણ્વત્યા નિષધાભિધાઃ ।
નલમૌલિમણૌ તસ્યા ભાવમાકલયત્કલા
પ્રતિબિમ્બેક્ષિતૈઃ સખ્યા મુખાકૂતૈઃ કૃતાનુમા ।
તદ્દ્રીડાદ્યનુકુર્વાણા શૃણ્વતીવાન્વમાયિ સા
કારં કારં તથાકારમૂચે સાઽશૃણવંતમામ્ ।
મિથ્યા વેત્થ ગિરશ્ચૈતદ્વ્યર્થાઃ સ્યુર્મમ દેવતાઃ
મત્કર્ણભૂષણાનાં તુ રાજન્નિબિડપીડનાત્ ।
વ્યથિષ્યમાણપાણિસ્તે નિષેદ્ધુમુચિતા પ્રિયા
ઇતિ સા મોચયાંચક્રે કર્ણૌ સખ્યાઃ કરગ્રહાત્ ।
પત્યુરાશ્રવતાં યાન્ત્યામુધાયાસનિષેધિનઃ
શ્રુતિસંરોધજધ્વાનસંતતિચ્છેદતાલતામ્ ।
જગામ ઝટિતિ ત્યાગસ્વનસ્તત્કર્ણયોસ્તતઃ
સાપસૃત્ય કિયદ્દૂરં મુમુદે સિષ્મિયે તતઃ ।
ઇદં ચ તાં સખીમેત્ય યયાચે કાકુભિઃ કલા
અભિધાસ્યે રહસ્યં તે યદશ્રાવિ મયાનયોઃ ।
વર્ણયાકર્ણિતં મહ્યમેહ્યાલિ વિનિમીયતામ્
વયસ્યાભ્યર્થનેનાસ્યાઃ પ્રાક્કૂટશ્રૂતિનાટને ।
વિસ્મિતૌ કુરુતઃ સ્મૈતૌ દમ્પતી કમ્પિતં શિરઃ
તથાલિમાલપન્તીં તામભ્યધાન્નિષધાધિપઃ ।
આસ્સ્વ તદ્વઞ્ચિતૌ સ્વશ્ચેન્મિથ્યાશપથસાહસાત્
પ્રત્યાલાપીત્કલાપીમં કલઙ્કઃ શઙ્કિતઃ કુતઃ ।
પ્રિયાપરિજનોક્તસ્ય ત્વયૈવાદ્ય મૃષોદ્યતા
સત્યં ખલુ તદાશ્રૌષાં પરં ગુમુગુમારવમ્ ।
શૃણોમીત્યેવ ચાવોચં નતુ ત્વદ્વાચમિત્યપિ
આમન્ત્ર્ય તેન દેવ ત્વાં તદ્વૈયર્થ્યં સમર્થયે ।
શપથઃ કર્કશોદર્કઃ સત્યં સત્યોપિ દૈવતઃ
અસંભોગકથારમ્ભૈર્વઞ્ચયેથે કથં નુ મામ્ ।
હન્ત સેયમનર્હન્તી યન્ન વિપ્રલભે યુવામ્
કર્ણે કર્ણે તતઃ સખ્યૌ શ્રુતમાચખ્યતુર્મિથઃ ।
મુહુર્વિસ્મયમાને ચ સ્મયમાને ચ તે બહુ
અથાખ્યાયિ કલાસખ્યા કુપ્ય મે દમયન્તિ મા ।
કર્ણાદ્દ્વિતીયતોઽપ્યસ્યાઃ સંગોપ્યૈવ યદબ્રવમ્
પ્રિયઃ પ્રિયામથાચષ્ટ દૃષ્ટં કપટપાટવમ્ ।
વયસ્યયોરિદં તેઽસ્માન્મા સખીષ્વેવ વિશ્વસીઃ
આલાપિ કલયાપીયં પતિર્નાલપતિ ક્વચિત્ ।
રહસ્યેઽસૌ રહસ્યં તત્સભ્યે વિસ્રભ્યમીદૃશિ
ઇતિ વ્યુત્તિષ્ઠમાનાયાં તસ્યામૂચે નલઃ પ્રિયામ્ ।
ભણ ભૈમિ બહિઃ કુર્વે દુર્વિનીતે ગૃહાદમુમ્
શિરઃકમ્પાનુમત્યાથ સુદત્યા પ્રીણિતઃ પ્રિયઃ ।
ચુલુકં તુચ્છમુત્સર્પ્ય સખ્યોઃ સલિલમક્ષિપત્
તચ્ચિત્રદત્તાચિત્તાભ્યામુચ્ચૈઃ સિચયસેચનમ્ ।
તાભ્યામલિમ્ભિ દૂરેઽપિ નલેચ્છાપૂરિભિર્જલૈઃ
વરેણ વરુણસ્યાયં સુલભૈરમ્ભસાં ભરૈઃ ।
એતયોઃ સ્તિમિતીચક્રે હૃદયં વિસ્મયૈરપિ
તેનાપિ નાપસર્પન્ત્યૌ દમયન્તીમયં તતઃ ।
હર્ષેણાદર્શયત્પશ્ય નન્વિમે તન્વિ મે પુરઃ
ક્લિન્નીકૃત્યામ્ભસા વસ્ત્રં જૈનપ્રવ્રજિતીકૃતે ।
સખ્યૌ સક્ષૌમભાવેઽપિ નિર્વિઘ્નસ્તનદર્શને
અમ્બુનઃ શમ્બરત્વેન માયૈવાવિરભૂદિયમ્ ।
યત્પટાવૃતમપ્યઙ્ગમનયોઃ કથયત્યદઃ
વાસસો વામ્બરત્વેન દૃશ્યતેયમુપાગમત્ ।
ચારુહારમણિશ્રેણિતારવીક્ષણલક્ષણા
તે નિરીક્ષ્ય નિજાવસ્થાં હ્રીણે નિર્યયતુસ્તતઃ ।
તયોર્વીક્ષારસાત્સખ્યઃ સર્વાં નિશ્ચક્રમુઃ ક્રમાત્
તા બહિર્ભૂય વૈદર્ભીમૂચુર્નીતાવધીતિનિ ।
ઉપેક્ષ્યે તે પુનઃ સખ્યૌ મર્મજ્ઞે નાધુનાપ્યમૂ
ઉચ્ચૈરૂચેઽથ તા રાજા સખીયમિદમાહ વઃ ।
શ્રુતં મર્મ મમૈતાભ્યાં દૃષ્ટં તત્તુ મયાનયોઃ
મદ્વિરોધિતયોર્વાચિ ન શ્રદ્ધાતવ્યમેતયોઃ ।
અભ્યષિઞ્ચદિમે માયામિથ્યાસિંહાસને વિધિઃ
ઘૌતેઽપિ કીર્તિધારાભિશ્ચરિતે ચારુણિ દ્વિષઃ ।
મૃષામષીલવૈર્લક્ષ્મ લેખિતું કે ન શિલ્પિનઃ
તે સખ્યાવાચચક્ષાતે ન કિંચિદ્ બ્રૂવહે બહુ ।
વક્ષ્યાવસ્તત્પરં યસ્મૈ સર્વા નિર્વાસિતા વયમ્
સ્થાપત્યૈર્ન સ્મ વિત્તસ્તે વર્ષીયસ્ત્વચલત્કરૈઃ ।
કૃતામપિ તથાવાચિ કરકમ્પેન વારણામ્
અપયાતમિતો ધૃષ્ટે ધિગ્વામશ્લીલશીલતામ્ ।
ઇત્યુક્તે ચોક્તવન્તશ્ચ વ્યતિદ્રાતે સ્મ તે ભિયા
આહ સ્મ તદ્ગિરા હ્રીણાં પ્રિયાં નતમુખીં નલઃ ।
ઈદૃગ્ભણ્ડસખી કાપિ નિસ્ત્રપા ન મનાગપિ
અહો નાપત્રપાકં તે જાતરૂપમિદં મુખમ્ ।
નાતિતાપાર્જનેઽપિ સ્યાદિતો દુર્વર્ણનિર્ગમઃ
તામથૈષ હૃદિ ન્યસ્ય દદૌ તલ્પતલે તનુમ્ ।
નિમિષ્ય ચ તદીયાઙ્ગસૌકુમાર્યમસિસ્વદત્
ન્યસ્ય તસ્યાઃ કુચદ્વન્દ્વે મધ્યેનીવિ નિવેશ્ય ચ ।
સ પાણેઃ સફલં ચક્રે તત્કરગ્રહણશ્રમમ્
સ્થાપિતામુપરિ સ્વસ્ય તાં હૃદા સ મુદા વહન્ ।
તદુદ્વહનકર્તૃત્વમાચષ્ટ સ્પષ્ટમાત્મનઃ
સ્વિદ્યત્કરાઙ્ગુલીલુપ્તકસ્તૂરીલેપમુદ્રયા ।
પૂત્કાર્યપીડનૌ ચક્રે સ સખીષુ પ્રિયાસ્તનૌ
તત્કુચે નખમારોપ્ય ચમત્કુર્વંસ્તયેક્ષિતઃ ।
સોઽવાદીત્તાં હૃદિસ્થં તે કિં મામભિનદેષ ન
અહો અનૌચિતીયં તે હૃદિ શુદ્ધેઽપ્યશુદ્ધવત્ ।
અઙ્કઃ ખલૈરિવાકલ્પિ નખૈસ્તીક્ષ્ણમુખૈર્મમ
યચ્ચુમ્બતિ નિતમ્બોરુ યદાલિઙ્ગતિ ચ સ્તનૌ ।
ભુઙ્ક્તે ગુણમયં તત્તે વાસઃ શુભદશોચિતમ્
લીનચીનાંશુકં સ્વેદિ દરાલોક્યં વિલોકયન્ ।
તન્નિતમ્બં સ નિશ્વસ્ય નિનિન્દ દિનદીર્ઘતામ્
દેશમેવ દદંશાસૌ પ્રિયાદન્તચ્છદાન્તિકમ્ ।
ચકારાધરપાનસ્ય તત્રૈવાલીકચાપલમ્
ન ક્ષમે ચપલાપાઙ્ગિ સોઢું સ્મરશરવ્યથામ્ ।
તત્પ્રસીદ પ્રસીદેતિ સ તાં પ્રીતામકોપયત્
નેત્રે નિષધનાથસ્ય પ્રિયાયા વદનામ્બુજમ્ ।
તતઃ સ્તનતટૌ તાભ્યાં જઘનં ઘનમીયતુઃ
ઇત્યધીરતયા તસ્ય હઠવૃત્તિવિશઙ્કિની ।
ઝટિત્યુત્થાય સોત્કણ્ઠમસાવન્વસરત્સખીઃ
ન્યવારીવ યથાશક્તિ સ્પન્દં મન્દં વિતન્વતા ।
ભૈમીકુચનિતમ્બેન નલસંભોગલોભિના
અપિ શ્રોણિભરસ્વૈરાં ધર્તું તામશકન્ન સઃ ।
તદઙ્ગસઙ્ગજસ્તમ્ભો ગજસ્તમ્ભોરુદોરપિ
આલિઙ્ગ્યાલિઙ્ગ્ય તન્વઙ્ગિ મામિત્યર્ધગિરં પ્રિયમ્ ।
સ્મિત્વા નિવૃત્ય પશ્યન્તી દ્વારપારમગાદસૌ
પ્રિયસ્યાપ્રિયમારભ્ય તમન્તર્દૂનયાઽનયા ।
શેકે શાલીનયાલીભ્યો ન ગન્તું ન નિવર્તિતુમ્
અચકથદથ બન્દિસુન્દરી દ્વાઃસવિધમુપેત્ય નલાય મધ્યમહ્નઃ ।
જય નૃપ દિનયૌવનોષ્મતપ્તાપ્લવનજલાનિ પિપાસતિ ક્ષિતિસ્તે
ઉપહૃતમધિગઙ્ગમમ્બુ કમ્બુચ્છવિ તવ વાઞ્છતિ કેશભઙ્ગિસઙ્ગાત્ ।
અનુભવિતુમનન્તરં તરઙ્ગાસમશમનસ્વસૃમિશ્રભાવશોભામ્
તપતિ જગત એવ મૂર્ધ્નિ ભૂત્વા રવિરધુના ત્વમિવાદ્ભુતપ્રતાપઃ ।
પુરમથનમુપાસ્ય પશ્ય પુણ્યૈરધરિતમેનમનન્તરં ત્વદીયૈઃ
આનન્દં હઠમાહરન્નિવ હરધ્યાનાર્ચનાદીક્ષણસ્યાસત્તાવપિ ભૂપતિઃ પ્રિયતમાવિચ્છેદખેદાલસઃ ।
પક્ષદ્વારદિશં પ્રતિ પ્રતિ મુહુર્દ્રાઙ્ગિર્ગતપ્રેયસીપ્રત્યાસત્તિધિયા દિશન્દૃશમસૌ નિર્ગન્તુમુત્તસ્થિવાન્
શ્રીહર્ષં કવિરાજરાજિમુકુટાલંકારહીરઃ સુતં શ્રીહીરઃ સુષુવે જિતેન્દ્રિયચયં મામલ્લદેવી ચ યમ્ ।
અન્યાક્ષુણ્ણરસપ્રમેયભણિતૌ વિંશસ્તદીયે મહાકાવ્યેઽયં વ્યગલન્નલસ્ય ચરિતે સર્ગો નિસર્ગોજ્જ્વલઃ
મૂળ પાઠ: naiṣadhīyacaritam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0