નૈષધીયચરિતમ્‌ · અધ્યાય p12

ઉપાસ્ય સાંધ્યં વિધિમન્તિમાશારાગેણ કાન્તાધરચુમ્બિચેતાઃ ।
અવાપ્તવાન્સપ્તમભૂમિભાગે ભૈમીધરં સૌધમસૌ ધરેન્દ્રઃ

પ્રત્યુદ્વ્રજન્ત્યા પ્રિયયા વિમુક્તં પર્યઙ્કમઙ્કસ્થિતસજ્જશય્યમ્ ।
અધ્યાસ્ય તામપ્યધિવાસ્ય સોઽયં સંધ્યામુપશ્લોકયતિ સ્મ સાયમ્

વિલોકનેનાનુગૃહાણ તાવદ્દિશં જલાનામધિપસ્ય દારાન્ ।
અક્ષાલિ લાક્ષાપયસેવ યેયમપૂરિ પઙ્કૈરિવ કુઙ્કુમસ્ય

ઉચ્ચૈસ્તરાદમ્બરશૈલમૌલેશ્ચ્યુતો રવિર્ગૈરિકગણ્ડશૈલઃ ।
તસ્યૈવ પાતેન વિચૂર્ણિતસ્ય સંધ્યારજોરાજિરિહોજ્જિહીતે

અસ્તાદ્રિચૂડાલયપક્કણાલિચ્છેકસ્ય કિં કુક્કુટપેટકસ્ય ।
યામાન્તકૂજોલ્લસિતૈઃ શિખૌઘૈર્દિગ્વારુણી દ્રાગરુણીકૃતેયમ્

પશ્ય દ્રુતાસ્તંગતસૂર્યનિર્યત્કરાવલીહૈઙ્ગુલવેત્રયાત્ર ।
નિષિધ્યમાનાહનિ સંધ્યયાપિ રાત્રિપ્રતીહારપદેઽધિકારમ્

મહાનટઃ કિં નુ સભાનુરાગે સંધ્યાય સંધ્યાં કુનટીમપીશામ્ ।
તનોતિ તન્વાવિયતાપિ તારશ્રેણિસ્રજા સાંપ્રતમઙ્ગ હારમ્

ભૂષાસ્થિદામ્નસ્ત્રુટિતસ્ય નાટ્યાત્પશ્યોડુકોટીકપટં વહદ્ભિઃ ।
દિગ્મણ્ડલં મણ્ડયતીહ ખણ્ડૈઃ સાયંનટસ્તારકરાટ્કિરીટઃ

કાલઃ કિરાતઃ સ્ફુટપદ્મકસ્ય વધં વ્યધાદ્યસ્ય દિનદ્વિપસ્ય ।
તસ્યેવ સંધ્યા રુચિરાસ્રધારા તારાશ્ચ કુમ્ભસ્થલમૌક્તિકાનિ

સંધ્યાસરાગઃ કકુભો વિભાગઃ શિવાવિવાહે વિભુનાયમેવ ।
દિગ્વાસસા પૂર્વમવૈમિ પુષ્પસિન્દૂરિકાપર્વણિ પર્યધાયિ

સતીમુમામુદ્વહતા ચ પુષ્પસિન્દૂરિકાઋથં વસને સુનેત્રે ।
દિશૌ દ્વિસંધીમભિ રાગશોભે દિગ્વાસસોભે કિમલમ્ભિષાતામ્

આદાય દણ્ડં સકલાસુ દિક્ષુ યોઽયં પરિભ્રામ્યતિ ભાનુભિક્ષુઃ ।
અબ્ધૌ નિમજ્જન્નિવ તાપસોઽયં સંધ્યાભ્રકાષાયમધત્ત સાયમ્

અસ્તાચલેઽસ્મિન્નિકષોપલાભે સંધ્યાકષોલ્લેખપરીક્ષિતો યઃ ।
વિક્રીય તં હેલિહિરણ્યપિણ્ડં તારાવરાટાનિયમાદિત દ્યૌઃ

પચેલિમં દાડિમમર્કબિમ્બમુત્તાર્ય સંધ્યા ત્વગિવોજ્ઝિતાસ્ય ।
તારામયં બીજભુજાદસીયં કાલેન નિષ્ઠ્યૂતમિવાસ્થિયૂથમ્

તારાતતિર્બીજમિવાદમાદમિયં નિરષ્ઠેવિ યદસ્થિયૂથમ્ ।
તન્નિષ્કુલાકૃત્ય રવિં ત્વગેષા સંધ્યોજ્ઝિતા પાકિમદાડિમં વા

સંધ્યાવશેષે ધૃતતાણ્ડવસ્ય ચણ્ડીપતેઃ પત્પતનાભિઘાતાત્ ।
કૈલાસશૈલસ્ફટિકાશ્મખણ્ડૈરમણ્ડિ પશ્યોત્પતયાલુભિર્દ્યૌઃ

ઇત્થં હ્રિયા વર્ણનજન્મનેવ સંધ્યામપક્રાન્તવતીં પ્રતીત્ય ।
તારાતમોદન્તુરમન્તરિક્ષં નિરીક્ષમાણઃ સ પુનર્બભાષે

રામેષુમર્મવ્રણનાર્તિવેગાદ્રત્નાકરઃ પ્રાગયમુત્પપાત ।
ગ્રાહૌઘકિર્મીરિતમીનકમ્બુ નભો ન ભોઃ કામશરાસનભ્રુ

મોહાય દેવાપ્સરસાં વિમુક્તાસ્તારાઃ શરાઃ પુષ્પશરેણ શઙ્કે ।
પઞ્ચાસ્યવત્પઞ્ચશરસ્ય નામ્નિ પ્રપઞ્ચવાચી ખલુ પઞ્ચશબ્દઃ

નભોનદીકૂલકુલાયચક્રીકુલસ્ય નક્તં વિરહાકુલસ્ય ।
દૃશોરપાં સન્તિ પૃષન્તિ તારાઃ પતન્તિ તત્સંક્રમણાનિ ધારાઃ

અમૂનિ મન્યેઽમરનિર્ઝરિણ્યા યાદાંસિ ગોધા મકરઃ કુલીરઃ ।
તત્પૂરખેલત્સુરભીતિદૂરો મગ્નાન્યધઃ સ્પષ્ટમિતઃ પ્રતીમઃ

સ્મરસ્ય કમ્બુઃ કિમયં ચકાસ્તિ દિવિ ત્રિલોકીજયવાદનીયઃ ।
કસ્યાપરસ્યોડુમયૈઃ પ્રસૂનૈર્વાદિત્રશક્તિર્ઘટતે ભટસ્ય

કિં યોગિનીયં રજની રતીશં યાજીજિવત્પદ્મમમૂમુહચ્ચ ।
યોગર્દ્ધિમસ્યા મહતીમલગ્નમિદં વદત્યમ્બરચુમ્બિ કમ્બુ

પ્રબોધકાલેઽહનિ બાધિતાનિ તારાઃ ખપુષ્પાણિ નિદર્શયન્તી ।
નિશા હ શૂન્યાધ્વનિ યોગિનીયં મૃષા જગદ્દૃષ્ટમપિ સ્ફુટાભમ્

એણઃ સ્મરેણાઙ્કમયઃ સપત્રાકૃતો ભવદ્ભ્રૂયુગધન્વના યઃ ।
મુખે તવેન્દૌ લસતા સ તારા પુષ્પાલિબાણાનુગતો ગતોઽયમ્

લોકાશ્રયો મણ્ડપમાદિસૃષ્ટિબ્રહ્માણ્ડમાભાત્યનુકાષ્ઠમસ્ય ।
સ્વકાન્તિરેણૂત્કરવાન્તિમન્તિ ઘુણવ્રણદ્વારનિભાનિ ભાનિ

શચીસપત્ન્યાં દિશિ પશ્ય ભૈમી શક્રેભદાનદ્રવનિર્ઝરસ્ય ।
પોપ્લૂયતે વાસરસેતુનાશાદુચ્છૃઙ્ખલઃ પૂર ઇવાન્ધકારઃ

રામાલિરોમાવલિદિગ્વિગાહિ ધ્વાન્તાયતે વાહનમન્તકસ્ય ।
યદ્વીક્ષ્ય દૂરાદિવ બિભ્યતઃ સ્વાનશ્વાન્ગૃહીત્વાપસૃતો વિવસ્વાન્

પક્વં મહાકાલફલં કિલાસીત્પ્રત્યગ્ગિરેઃ સાનુનિ ભાનુબિમ્બમ્ ।
ભિન્નસ્ય તસ્યૈવ દૃષન્નિપાતાદ્બીજાનિ જાનામિતમાં તમાંસિ

પત્યુર્ગિરીણામયશઃ સુમેરુપ્રદક્ષિણાદ્ભાસ્વદનાદૃતસ્ય ।
દિશસ્તમશ્ચૈત્રરથાન્યનામપત્રચ્છટાયા મૃગનાભિશેભિ

ઊર્ધ્વં ધૃતં વ્યોમ સહસ્રરશ્મેર્દિવા સહસ્રેણ કરૈરિવાસીત્ ।
પતત્તદેવાંશુમતા વિનેદં નેદિષ્ઠતામેતિ કુતસ્તમિસ્રમ્

ઊર્ધ્વાર્પિતન્યુબ્જકટાહકલ્પે યદ્વ્યોમ્નિ દીપેન દિનાધિપેન ।
ન્યધાયિ તદ્ભૂમમિલદ્ગુરુત્વં ભૂમૌ તમઃ કજ્જલમસ્ખલત્કિમ્

ધ્વાન્તૈણનાભ્યા શિતિનામ્બરેણ દિશઃ શરૈઃ સૂનશરસ્ય તારૈઃ ।
મન્દાક્ષલક્ષ્યા નિશિ મામનિન્દૌ સેર્ષ્યા ભવાયાન્ત્યભિસારિકાભાઃ

ભાસ્વન્મયીં મીલયતો દૃશં દ્રાઙ્મિથોમિલદ્વ્યઞ્ચલમાદિપુંસઃ ।
આચક્ષ્મહે તન્વિ તમાંસિ પક્ષ્મ શ્યામત્વલક્ષ્મીવિજિતેન્દુલક્ષ્મ

વિવસ્વતાનાયિષતેવ મિશ્રાઃ સ્વગોસહસ્રેણ સમં જનાનામ્ ।
ગાવોઽપિ નેત્રાપરનામધેયાસ્તેનેદમાન્ધ્યં ખલુ નાન્ધકારૈઃ

ધ્વાન્તસ્ય વામોરુ વિચારણાયાં વૈશેષિકં ચારુ મતં મતં મે ।
ઔલૂકમાહુઃ ખલુ દર્શનં તત્ક્ષમં તમસ્તત્ત્વનિરૂપણાય

મ્લાનિસ્પૃશઃ સ્પર્શનિષેધભૂમેઃ સેયં ત્રિશઙ્કોરિવ સંપદસ્ય ।
ન કિંચિદન્યત્પ્રતિ કૌશિકીયે દૃશૌ વિહાય પ્રિયમાતનોતિ

મૂર્ધાભિષિક્તઃ ખલુ યો ગ્રહાણાં તદ્ભાસમાસ્કન્દત ઋક્ષશોભમ્ ।
દિવાન્ધકારં સ્ફુટલબ્ધરૂપમાલોકતાલોકમુલૂકલોકઃ

દિને મમ દ્વેષિણિ કીદૃગેષાં પ્રચાર ઇત્યાકલનાય ચારીઃ ।
છાયા વિધાય પ્રતિવસ્તુલગ્નાઃ પ્રાવેશયત્પ્રષ્ટુમિવાન્ધકારઃ

ધ્વાન્તસ્ય તેન ક્રિયમાણયેત્થં દ્વિષાઃ શશી વર્ણનયાઽથ રુષ્ટઃ ।
ઉદ્યન્નુપાશ્લોકિ જપારુણશ્રીર્નરાધિપેનાનુનયેચ્છયેવ

પશ્યન્વૃતોઽપ્યેષ નિમેષમદ્રેરધિત્યકાભૂમિતિરસ્કરિણ્યા ।
પ્રવર્ષતિ પ્રેયસિ ચન્દ્રિકામિશ્ચકોરચઞ્ચૂચુલુકપ્રમિન્દુઃ

ધ્વાન્તે દ્રુમાન્તાનભિસારિકાસ્ત્વં શઙ્કસ્વ સઙ્કેતનિકેતમાપ્તાઃ ।
છાયાચ્છલાદુજ્ઝિતનીલચેલા જ્યોત્સ્નાનુકૂલૈશ્ચરિતા દુકૂલૈઃ

ત્વદાસ્યલક્ષ્મીમુકુરં ચકોરૈઃ સ્વકૌમુદીમાદયમાનમિન્દુમ્ ।
દૃશા નિશેન્દીવરચારુભાસા પિબોરુ રમ્ભાતરુપીવરોરુ

અસંશયં સાગરભાગુદસ્થાત્પૃથ્વીધરાદેવ મથઃ પુરાયમ્ ।
અમુષ્ય યસ્માદધુનાપિ સિન્ધૌ સ્થિતસ્ય શૈલાદુદયં પ્રતીમઃ

નિજાનુજેનાતિથિતામુપેતઃ પ્રાચીપતેર્વાહનવારણેન ।
સિન્દૂરસાન્દ્રે કિમકારિ મૂર્ધ્નિ તેનારુણશ્રીરયમુજ્જિહીતે

યત્પ્રીતિમદ્ભિર્વદનૈઃ સ્વસામ્યાદચુમ્બિ નાકાધિપનાયિકાનામ્ ।
તતસ્તદીયાધરયાવયોગાદુદેતિ બિમ્બારુણબિમ્બ એષઃ

વિલોમિતાઙ્કોત્કિરણાદ્દુરૂહદૃગાદિના દૃશ્યવિલોચનાદિ ।
વિધિર્વિધત્તે વિધુના વધૂનાં કિમાનનં કાઞ્ચનસઞ્ચકેન

અનેન વેધા વિપરીતરૂપવિનિર્મિતાઙ્કોત્કિરણાઙ્ગકેન ।
ત્વદાનનં દૃશ્યદૃગાદ્યલક્ષ્યદૃગાદિનૈવાકૃત સઞ્ચકેન

અસ્યાઃ સુરાધીશદિશઃ પુરાસીદ્યદમ્બરં પીતમિદં રજન્યા ।
ચન્દ્રાંશુચૂર્ણવ્યતિચુમ્બિતેન તેનાધુના નૂનમલોહિતાયિ

તાનીવ ગત્વા પિતૃલોકમેનમરઞ્જયન્યાનિ સ જામદગ્ન્યઃ ।
છિત્ત્વા શિરોસ્ત્રાણિ સહસ્રબાહોર્વિસ્રાણિ વિશ્રાણિતવાન્પિતૃભ્યઃ

અકર્ણનાસસ્ત્રપતે મુખં તે પશ્યન્ન સીતાસ્યમિવાભિરામમ્ ।
રક્તોસ્રવર્ષી બત લક્ષ્મણાભિભૂતઃ શશી શૂર્પણખામુખાભઃ

આદત્ત દીપ્રં મણિમમ્બરસ્ય દત્ત્વા યદસ્મૈ ખલુ સાયધૂર્તઃ ।
રજ્યત્તુષારદ્યુતિકૂટહેમ તત્પાણ્ડુ જાતં રજતં ક્ષણેન

બાલેન નક્તંસમયેન મુક્તં રૌપ્યં લસદ્બિમ્બમિવેન્દુબિમ્બમ્ ।
ભ્રમિક્રમાદુજ્ઝિતપટ્ટસૂત્રનેત્રાવૃતિં મુઞ્ચતિ શોણિમાનમ્

તારાક્ષરૈર્યામસિતે કઠિન્યા નિશાલિખદ્વ્યોમ્નિ તમઃપ્રશસ્તિમ્ ।
વિલુપ્ય તામલ્પયતોઽરુણેઽપિ જાતઃ કરે પાણ્ડુરિમા હિમાંશોઃ

સિતો યદાત્રૈષ તદાન્યદેશે ચકાસ્તિ રજ્યચ્છવિરુજ્જિહાનઃ ।
તદિત્થમેતસ્ય નિધેઃ કલાનાં કો વેદ વા રાગવિરાગતત્ત્વમ્

કશ્મીરજૈ રશ્મિભિરૌપસંધ્યૈર્મૃષ્ટં ધૃતધ્વાન્તકુરઙ્ગનાભિ ।
ચન્દ્રાંશુના ચન્દનચારુણાઙ્ગં ક્રમાત્સમાલમ્ભિ દિગઙ્ગનાભિઃ

વિધિસ્તુષારર્તુદિનાનિ કર્તંકર્તં વિનિર્માતિ તદન્તભિત્તૈઃ ।
જ્યોત્સ્નીર્નચેત્તત્પ્રતિમા ઇમા વા કથં કથં તાનિ ચ વામનાનિ

ઇત્યુક્તિશેષે સ વધૂં બભાષે સૂક્તિશ્રુતાસક્તિનિબદ્ધમૌનામ્ ।
મુખાભ્યસૂયાનુશયાદિવેન્દૌ કેયં તવ પ્રેયસિ મૂકમુદ્રા

શૃઙ્ગારભૃઙ્ગારસુધાકરેણ વર્ણસ્રજાનૂપય કર્ણકૂપૌ ।
ત્વચ્ચારુવાણીરસવેણિતીરં તૃણાનુકારઃ ખલુ કોષકારઃ

અત્રૈવ વાણીમધુના તવાપિ શ્રોતું સમીહે મધુનઃ સનાભિમ્ ।
ઇતિ પ્રિયપ્રેરિતયા તયાથ પ્રસ્તોતુમારમ્ભિ શશિપ્રશસ્તિઃ

પૂરં વિધુર્વર્ધયિતું પયોધેઃ શઙ્કેઽયમેણાઙ્કમણિં કિયન્તિ ।
પયાંસિ દોગ્ધિ પ્રિયવિપ્રયોગસશોકકોકીનયને કિયન્તિ

જ્યોત્સ્નામયં રાત્રિકલિન્દકન્યાપૂરાનુકારેઽપસૃતેઽન્ધકારે ।
પરિસ્ફુરન્નિર્મલદીપ્તિદીપં વ્યક્તાયતે સૈકતમન્તરીપમ્

હાસત્વિષૈવાખિલકૈરવાણાં વિશ્વં વિશઙ્કેઽજનિ દુઘ્દમુગ્ધમ્ ।
યતો દિવા બદ્ધમુખેષુ તેષુ સ્થિતેઽપિ ચન્દ્રે ન તથા ચકાસ્તિ

મૃત્યુંજયસ્યૈષ વસઞ્જટાયાં ન ક્ષીયતે તદ્ભયદૂરમૃત્યુઃ ।
ન વર્ધતે ચ સ્વસુધાપ્તજીવસ્રગ્મુણ્ડરાહૂદ્ભવભીરતીવ

ત્વિષં ચકોરાય સુધાં સુરાય કલામપિ સ્વાવયવં હરાય ।
દદજ્જયત્યેષ સમસ્તમસ્ય કલ્પદ્રુમભ્રાતુરથાલ્પમેતત્

અઙ્કેણનાભેર્વિષકૃષ્ણકણ્ઠઃ સુધાપ્તશુદ્ધઃ કટભસ્મપાણ્ડુઃ ।
અર્હન્નપીન્દોર્નિજમૌલિધાનાન્મૃડઃ કલામર્હતિ ષોડશીં ન

પુષ્પાયુધસ્યાસ્થિભિરર્ધદગ્ધૈઃ સિતાસિતશ્રીરઘટિ દ્વિજેન્દ્રઃ ।
સ્મરારિણા મૂર્ધનિ યદ્ધૃતોઽપિ તનોતિ તત્તૌષ્ટિકપૌષ્ટિકાનિ

મૃગસ્ય લોભાત્ખલુ સિંહિકાયાઃ સૂનુર્મૃગાઙ્કં કવલીકરોતિ ।
સ્વસ્યાપિ દાનાદમુમઙ્કસુપ્તં નોજ્ઝન્મુદા તેન ચ મુચ્યતેઽયમ્

સુધાભુજો યત્પરિપીય તુચ્છમેતં વિતન્વન્તિ તદર્હમેવ ।
પુરા નિપીયાસ્ય પિતાપિ સિન્ધુરકારિ તુચ્છઃ કલશોદ્ભવેન

ચતુર્દિગન્તીં પરિપૂરયન્તી જ્યોત્સ્નૈવ કૃત્સ્ના સુરસિન્ધુબન્ધુઃ ।
ક્ષીરોદપૂરોદરવાસહાર્દવૈરસ્યમેતસ્ય નિરસ્યતીયમ્

પુત્રી વિધોસ્તાણ્ડવિકાસ્તુ સિન્ધોરશ્યા ચકોરસ્ય દૃશોર્વયસ્યા ।
તથાપિ સેયં કુમુદસ્ય કાપિ બ્રવીતિ નામૈવ હિ કૌમુદીતિ

જ્યોત્સ્નાપયઃક્ષ્માતટવાસ્તુવસ્તુચ્છાયાછલચ્છિદ્રધરા ધરાયામ્ ।
શુભ્રાંશુશુભ્રાંશકરાઃ કલઙ્કનીલપ્રભામિશ્રવિભા વિભાન્તિ

કિયાન્યથાનેન વિયદ્વિભાગસ્તમોનિરાસાદ્વિશદીકૃતોયમ્ ।
અદ્ભિસ્તથા લાવણસૈન્ધવીભિરુલ્લાસિતાભિઃ શિતિરપ્યકારિ

ગુણૌ પયોધેર્નિજકારણસ્ય ન હાનિવૃદ્ધી કથમેતુ ચન્દ્રઃ ।
ચિરેણ સોઽયં ભજતે તુ યત્તે ન નિત્યમમ્ભોધિરિવાત્ર ચિત્રમ્

આદર્શદૃશ્યત્વમપિ શ્રિતોઽયમાદર્શદૃશ્યાં ન બિભર્તિ મૂર્તિમ્ ।
ત્રિનેત્રભૂરપ્યયમત્રિનેત્રાદુત્પાદમાસાદયતિ સ્મ ચિત્રમ્

ઇજ્યેવ દેવવ્રજભોજ્યઋદ્ધિઃ શુદ્ધા સુધાદીધિતિમણ્ડલીયમ્ ।
હિંસાં યથા સૈવ તથાઙ્ગમેષા કલઙ્કમેકં મલિનં બિભર્તિ

એકઃ પિપાસુઃ પ્રવહાનિલસ્ય ચ્યુતો રથાદ્વાહનરઙ્કુરેષઃ ।
અસ્ત્યમ્બરેઽનમ્બુનિ લેલિહાસ્યઃ પિબન્નમુષ્યામૃતબિન્દુવૃન્દમ્

અસ્મિઞ્શિશૌ ન સ્થિત એવ રઙ્કુર્યૂનિ પ્રિયાભિર્વિહિતોપદાયમ્ ।
આરણ્યસંદેશ ઇવૌષધીભિરઙ્કે સ શઙ્કે વિધુના ન્યધાયિ

અસ્યૈવ સેવાર્થમુપાગતાનામાસ્વાદયન્પલ્લવમોષધીનામ્ ।
ધયન્નમુષ્યૈવ સુધાજલાનિ સુખં વસત્યેષ કલઙ્કરઙ્કુઃ

રુદ્રેષુવિદ્રાવિતમાર્તમારાત્તારામૃગં વ્યોમનિ વીક્ષ્ય બિભ્યત્ ।
મન્યેઽયમન્યઃ શરણં વિવેશ મત્વેશચૂડામણિમિન્દુમેણઃ

પૃષ્ઠેઽપિ કિં તિષ્ઠતિ નાથ રઙ્કુર્વિધોરઙ્ક ઇવેતિ શઙ્કા ।
તત્ત્વાય તિષ્ઠસ્વ મુખે સ્વ એવં યદ્દ્વૈરથે પૃષ્ઠમપશ્યદસ્ય

ઉત્તાનમેવાસ્ય વલક્ષકુક્ષિં દેવસ્ય યુક્તિઃ શશમઙ્કમાહ ।
તેનાધિકં દેવગવેષ્વપિ સ્યાં શ્રદ્ધાલુરુત્તાનગતૌ શૃઉતાયામ્

દૂરસ્થિતૈર્વસ્તુનિ રક્તનીલે વિલોક્યતે કેવલનીલિમા યત્ ।
શશસ્ય તિષ્ઠન્નપિ પૃષ્ઠલોમ્નાં તન્નઃ પરોક્ષઃ ખલુ રાગભાગઃ

ભઙ્ક્તું પ્રભુર્વ્યાકરણસ્ય દર્પં પદપ્રયોગાધ્વનિ લોક એષઃ ।
શશો યદસ્યાસ્તિ શશી તતોઽયમેવં મૃગોઽસ્યાસ્તિ મૃગીતિ નોક્તઃ

યાવન્તમિન્દું પ્રતિપત્પ્રસૂતે પ્રાસાવિ તાવાનયમબ્ધિનાપિ ।
તત્કાલમીશેન ધૃતસ્ય મૂર્ધ્નિ વિધોરણીયસ્ત્વમિહાસ્તિ લિઙ્ગમ્

આરોપ્યતે ચેદિહ કેતકત્વમિન્દૌ દલાકારકલાકલાપે ।
તત્સંવદત્યઙ્કમૃગસ્ય નાભિકસ્તૂરિક્રા સૌરભવાસનાભિઃ

આસીદ્યથાજ્યૌતિષમેષ ગોલઃ શશી સમક્ષં ચિપિટસ્તથોઽભૂત્ ।
સ્વર્ભાનુદંષ્ટ્રાયુગયન્ત્રકૃષ્ટપીયૂષપિણ્યાકદશાવશેષઃ

અસાવસામ્યાદ્વિતનોઃ સખા નો કર્પૂરમિન્દુઃ ખલુ તસ્ય મિત્રમ્ ।
દગ્ધૌ હિ તૌ દ્વાવપિ પૂર્વરૂપાદ્યદ્વીર્યવત્તામધિકાં દધાતે

સ્થાને વિધોર્વા મદનસ્ય સખ્યં સ શંભુનેત્રે જ્વલતિ પ્રલીનઃ ।
અયં લયં ગચ્છતિ દર્શભાજિ ભાસ્વન્મયે ચક્ષુષિ ચાદિપુંસઃ

નેત્રારવિન્દત્વમગાન્મૃગાઙ્કઃ પુરા પુરાણસ્ય યદેષ પુંસઃ ।
અસ્યાઙ્ક એવાયમગાત્તદાનીં કનીનિકેન્દિન્દિરસુન્દરત્વમ્

દેવેન તેનૈષ ચ કાશ્યપિશ્ચ સામ્યં સમીક્ષ્યોભયપક્ષભાજૌ ।
દ્વિજાધિરાજૌ હરિણાશ્રિતૌ ચ યુક્તં નિયુક્તૌ નયનક્રિયાયામ્

યૈરન્વમાયિ જ્વલનસ્તુષારે સરોજિનીદાહવિકારહેતોઃ ।
તદીયધૂમૌઘતયા હિમાંશૌ શઙ્કે કલઙ્કોઽપિ સમર્થિતસ્તૈઃ

સ્વેદસ્ય ધારાભિરિવાપગાભિર્વ્યાપ્તા જગદ્ભારપરિશ્રમાર્તા ।
છાયાપદેશાદ્વસુધા નિમજ્જ્ય સુધામ્બુધાવુજ્ઝતિ ખેદમત્ર

મમાનુમૈવં બહુકાલનીલીનિપાતનીલઃ ખલુ હેમશૈલઃ ।
ઇન્દોર્જગચ્છાયમયે પ્રતીકે પીતોઽપિ ભાગઃ પ્રતિબિમ્બિતઃ સ્યાત્

માવાપદુન્નિદ્રસરોજપૂજા શ્રિયં શશી પદ્મનિમીલિતેજાઃ ।
અક્ષિદ્વયેનૈવ નિજાઙ્કરઙ્કોરલંકૃતસ્તામયમેતિ મન્યે

ય એષ જાગર્તિ શશઃ શશાઙ્કે બુધો વિધત્તે ક ઇવાત્ર ચિત્રમ્ ।
અન્તઃ કિલૈતત્પિતુરમ્બુરાશેરાસીત્તુરઙ્ગોઽપિ મતઙ્ગજોઽપિ

ગૌરે પ્રિયે ભાતિતમાં તમિસ્રા જ્યૌત્સ્ની ચ નીલે દયિતા યદસ્મિન્ ।
શોભાપ્તિલોભાદુભયોસ્તયોર્વા સિતાસિતાં મૂર્તિમયં બિભર્તિ

વર્ષાતપાનાવરણં ચિરાય કાષ્ઠૌઘમાલમ્બ્ય સમુત્થિતેષુ ।
બાલેષુ તારાકવકેષ્વિહૈકં વિકસ્વરીભૂતમવૈમિ ચન્દ્રમ્

દિનાવસાને તરણેરકસ્માન્નિમજ્જનાદ્વિશ્વવિલોચનાનિ ।
અસ્ય પ્રસાદાદુડુપસ્ય નક્તં તમોવિપદ્દ્વીપવતીં તરન્તિ

કિં નાક્ષ્ણિ નોઽપિ ક્ષણિકોઽણુકોઽયં ભાનસ્તિ તેજોમયબિન્દુરિન્દુઃ ।
અત્રેસ્તુ નેત્રે ઘટતે યદાસીન્માસેન નાશી મહતો મહીયાન્

ત્રાતું પતિં નૌષધયઃ સ્વશક્ત્યા મન્ત્રેણ વિપ્રાઃ ક્ષયિણં ન શેકુઃ ।
એનં પયોધિર્મણિભિર્ન પુત્રં સુધા પ્રભાવૈર્ન નિજાશ્રયં વા

મૃષા નિશાનાથમહઃ સુધા વા હરેદસૌ વા ન જરાવિનાશૌ ।
પીત્વા કથં નાપરથા ચકોરા વિધોર્મરીચીનજરામરાઃ સ્યુઃ

વાણીભિરાભિઃ પરિપત્ત્રિમાભિર્નરેન્દ્રમાનન્દજડં ચકાર ।
મુહૂર્તમાશ્ચર્યરસેન ભૈમી હૈમીવ વૃષ્ટિઃ સ્તિમિતં ચ તં સા

ઇતો મુખાદ્વાગિયમાવિરાસીત્પીયૂષધારામધુરેતિ જલ્પન્ ।
અચુમ્બદસ્યાઃ સ મુખેન્દુબિમ્બં સંવાવદૂકશ્રિયમમ્બુજાનામ્

પ્રિયેણ સાથ પ્રિયમેવમુક્તા વિદર્ભભૂમીપતિવંશમુક્તા ।
સ્મિતાંશુજાલં વિતતાર તારા દિવઃ સ્ફુરન્તીવ કૃતાવતારા

સ્વવર્ણના ન સ્વયમર્હતીતિ નિયુજ્ય માં ત્વન્મુખમિન્દુરૂપમ્ ।
સ્થાનેઽત્યુદાસ્તે શશિનઃ પ્રશસ્તૌ ધરાતુરાસાહમિતિ સ્મ સાહ

તયેરિતઃ પ્રાણસમઃ સુમુખ્યા ગિરં પરીહાસરસોત્કિરાં સઃ ।
ભૂલોકસારઃ સ્મિતવાક્ તુષારભાનું ભણિષ્યન્સુભગાં બભાણ

તવાનને જાતચરીં નિપીય ગીતિં તદાકર્ણનલોલુપોઽયમ્ ।
હાતું નુ જાતુ સ્પૃહયત્યવૈમિ વિધું મૃગસ્ત્વદ્વદનભ્રમેણ

ઇન્દોર્ભ્રમેણોપગમાય યોગ્યે જિહ્વા તવાસ્યે વિધુવાસ્તુમન્તમ્ ।
ગીત્યા મૃગં કર્ષતુ ભન્ત્સ્યતા કિં પાશીબભૂવે શ્રવણદ્વયેન

આપ્યાયનાદ્વા રુચિભિઃ સુધાંશોઃ શૈત્યાત્તમઃકાનનજન્મનો વા ।
યાવન્નિશાયામથ ઘર્મદુઃસ્થસ્તાવદ્વ્રજત્યહ્નિ ન શબ્દપાન્થઃ

દૂરેઽપિ તત્તાવકગાનપાનાલ્લબ્ધાવધિઃ સ્વાદુરસોપભોગે ।
અવજ્ઞયૈવ ક્ષિપતિ ક્ષપાયાઃ પતિઃ ખલુ સ્વાન્યમૃતાનિ ભાસઃ

અસ્મિન્ન વિસ્માપયતેઽયમસ્માંશ્ચક્ષુર્બભૂવૈષ યદાદિપુંસઃ ।
તદત્રિનેત્રાદુદિતસ્ય તન્વિ કુલાનુરૂપં કિલ રૂપમસ્ય

આભિર્મૃગેન્દ્રોદરિ કૌમુદીભિઃ ક્ષીરસ્ય ધારાભિરિવ ક્ષાણેન ।
અક્ષાલિ નીલી રુચિરમ્બરસ્થા તમોમયીયં રજનીરજક્યા

પયોમુચાં મેચકિમાનમુચ્ચૈરુચ્ચાટયામાસ ઋતુઃ શરદ્યા ।
અપારિ વામોરુ તયાપિ કિંચિન્ન પ્રોઞ્છિતું લાઞ્છનકાલિમાષ્ય

એકાદશૈકાદશરુદ્રમૌલીનસ્તં યતો યાન્તિ કલાઃ કિમસ્ય ।
પ્રવિશ્ય શેષાસ્તુ ભવન્તિ પઞ્ચપઞ્ચેષુતૂણીમિષવોઽર્ધચન્દ્રાઃ

નિરન્તરત્વેન નિધાય તન્વિ તારાસહસ્રાણિ યદિ ક્રિયેત ।
સુધાંશુરન્યઃ સ કલઙ્કમુક્તસ્તદા ત્વદાસ્યશ્રિયમાશ્રયેત

યત્પદ્મમાદિત્સુ તવાનનીયાં કુરઙ્ગલક્ષ્મા ચ મૃગાક્ષિ લક્ષ્મીમ્ ।
એકાર્થલિપ્સાકૃત એષ શઙ્કે શશાઙ્કપઙ્કેરુહયોર્વિરોધઃ

લબ્ધં ન લેખપ્રભુણાપિ પાતું પીત્વા મુખેન્દોરધરામૃતં તે ।
નિપીય દેવૈર્વિઘસીકૃતાયાં ઘૃણાં વિધોરસ્ય દધે સુધાયામ્

એનં સ બિભ્રદ્વિધુમુત્તમાઙ્ગે ગિરીન્દ્રપુત્રીપતિરોષધીશમ્ ।
અશ્નાતિ ઘોરં વિષમબ્ધિજન્મ ધત્તે ભુઞઙ્ગં ચ વિમુક્તશઙ્કઃ

નાસ્ય દ્વિજેન્દ્રસ્ય બભૂવ પશ્ય દારાન્ગુરોર્યાતવતોઽપિ પાતઃ ।
પ્રવૃત્તયોઽપ્યાત્મમયપ્રકાશાન્નહન્તિ ન હ્યન્તિમદેહમાપ્તાન્

સ્વધાકૃતં યત્તનયૈઃ પિતૃભ્યઃ શ્રદ્ધાપવિત્રં તિલચિત્રમમ્ભઃ ।
ચન્દ્રં પિતૃસ્થાનતયોપતસ્થે તદઙ્કરોચિઃખચિતા સુધૈવ

પશ્યોચ્ચસૌધસ્થિતિસૌખ્યલક્ષ્યે ત્વત્કેલિકુલ્યામ્બુનિ બિમ્બમિન્દોઃ ।
ચિરં નિમજ્જ્યેહ સતઃ પ્રિયસ્ય ભ્રમેણ યચ્ચુમ્બતિ રાજહંસી

સૌવર્ગવર્ગૈરમૃતં નિપીય કૃતોઽહ્નિ તુચ્છઃ શશલાઞ્છનોઽયમ્ ।
પૂર્ણોઽમૃતાનાં નિશિ તેઽત્ર નદ્યાં મગ્નઃ પુનઃ સ્યાત્પ્રતિમાચ્છલેન

સમં સમેતે શશિનઃ કરેણ પ્રસૂનપાણાવિહ કૈરવિણ્યાઃ ।
વિવાહલીલામનયોરિવાહ મધુચ્છલત્યાગજલાભિષેકઃ

વિકાસિનીલાયતપુષ્પનેત્રા મૃગીયમિન્દીવરિણી વનસ્થા ।
વિલોકતે કાન્તમિહોપરિષ્ટાન્મૃગં તવૈષાનનચન્દ્રભાજમ્

તપસ્યતામમ્બુનિ કૈરવાણાં સમાધિભઙ્ગે વિબુધાઙ્ગનાયાઃ ।
અવૈમિ રાત્રેરમતાધરોષ્ઠં મુખં મયૂખસ્મિતચારુચન્દ્રમ્

અલ્પાઙ્કપઙ્કા વિધુમણ્ડલીયં પીયૂષાનીરા સરસી સ્મરસ્ય ।
પાનાત્સુધાનામજલેઽપ્યમૃત્યું ચિહ્નં બિભર્ત્યત્રભવં સ મીનમ્

તારાસ્થિભૂષા શશિજહ્નુજાભૃચ્ચન્દ્રાંશુપાંશુચ્છુરિતદ્યુતિર્દ્યૌઃ ।
છાયાપથચ્છદ્મફણીન્દ્રહારા સ્વં મૂર્તિમાહ સ્ફુટમષ્ટમૂર્તેઃ

એકૈવ તારા મુનિલોચનસ્ય જાતા કિલૈતજ્જનકસ્ય તસ્ય ।
તાતાધિકા સંપદભૂદિયં તુ સપ્તાન્વિતા વિંશતિરસ્ય યત્તાઃ

મૃગાક્ષિ યન્મણ્ડલમેતદિન્દોઃ સ્મરસ્ય તત્પાણ્ડુરમાતપત્રમ્ ।
યઃ પૂર્ણિમાનન્તરમસ્ય ભઙ્ગઃ સ ચ્છત્ત્રભઙ્ગઃ ખલુ મન્મથસ્ય

દશાનનેનાપિ જગન્તિ જિત્વા યોઽયં પુરાપારિ ન જાતુ જેતુમ્ ।
મ્લાનિર્વિધોર્માનિનિ સંગતેયં તસ્ય ત્વદેકાનનનિર્જિતસ્ય

દૃષ્ટો નિજાં તાવદિયન્ત્યહાનિ જયન્નયં પૂર્વદશાં શશાઙ્કઃ ।
પૂર્ણસ્ત્વદાસ્યેન તુલાં ગતશ્ચેદનન્તરં દ્રક્ષ્યસિ ભઙ્ગમસ્ય

ક્ષત્ત્રાણિ રામઃ પરિભૂય રામાત્ક્ષત્ત્રાદ્યથાભજ્યત સ દ્વિજેન્દ્રઃ ।
તથૈવ પદ્માનભિભૂય સર્વાંસ્ત્વદ્વક્ત્રપદ્માત્પરિભૂતિમેતિ

અન્તઃ સલક્ષ્મીક્રિયતે સુધાંશો રૂપેણ પશ્યે હરિણેન પશ્ય ।
ઇત્યેષ ભૈમીમદદર્શદસ્ય કદાચિદન્તં સ કદાચિદન્તઃ

સાગરાન્મુનિવિલોચનોદરાદ્યદ્દ્વયાદજનિ તેન કિં દ્વિજઃ ।
એવમેવ ચ ભવન્નયં દ્વિજઃ પર્યવસ્યતિ વિધુઃ કિમત્રિજઃ

તારાવિહારભુવિ ચન્દ્રમયીં ચકાર યન્મણ્ડલીં હિમભુવં મૃગનાભિવાસમ્ ।
તેનૈવ તન્વિ સુકૃતેન મતે જિનસ્ય સ્વર્લોકલોકતિલકત્વમવાપ ધાતા

ઇન્દું મુખાદ્બહુતૃણં તવ યદ્ગૃણન્તિ નૈનં મૃગસ્ત્યજતિ તન્મૃગતૃષ્ણયેવ ।
અત્યેતિ મોહમહિમા ન હિમાંશુબિમ્બલક્ષ્મીવિડમ્બિમુખિ વિત્તિષુ પાશવીષુ

સ્વર્ભાનુના પ્રસભપાનવિભીષિકાભિર્દુઃખાકૃતૈનમવધૂય સુધાસુધાંશુમ્ ।
સ્વં નિહ્નુતે શિતિમચિહ્નમમુષ્ય રાગૈસ્તામ્બૂલતામ્રમવલમ્બ્ય તવાધરોષ્ઠમ્

હર્યક્ષીભવતઃ કુરઙ્ગમુદરે પ્રક્ષિપ્ય યદ્વા શશં જાતસ્ફીતતનોરમુષ્ય હરિતા સૂતસ્ય પત્ન્યા હરેઃ ।
ભઙ્ગસ્ત્વદ્વદનામ્બુજાદજનિ યત્પદ્માત્તદેકાકિનઃ સ્યાદેકઃ પુનરસ્ય સ પ્રતિભટો યઃ સિંહિકાયાઃ સુતઃ

યત્પૂજાં નયનદ્વયોત્પલમયીં વેધા વ્યધાત્પદ્મભૂર્વાક્પારીણરુચિઃ સ ચેન્મુખમયં પદ્મઃ પ્રિયે તાવકમ્ ।
કઃ શીતાંશુરસૌ તદા મખમૃગવ્યાધોત્તમાઙ્ગસ્થલસ્થાસ્નુસ્વસ્તટિનીતટાવનિવનીવાનીરવાસી બકઃ

જાતં શાતક્રતવ્યાં હરિતિ વિહરતઃ કાકતાલીયમસ્યામશ્યામત્વૈકમત્યસ્થિતસકલકલાનિર્મિતેર્નિર્મલસ્ય ।
ઇન્દોરિન્દીવરાભં બલવિજયિગજગ્રામણીગણ્ડપિણ્ડદ્વન્દ્વાપાદાનદાનદ્રવલવલગનાદઙ્કમઙ્કે વિશઙ્કે

અંશં ષોડક્ષમામનન્તિ રજનીભર્તુઃ કલાં વૃત્તયત્ન્યેનં પઞ્ચદશૈવ તાઃ પ્રતિપદાદ્યારાકવર્ધિષ્ણવઃ ।
યા શેષા પુનરુદ્ધૃતા તિથિમૃતે સા કિં હરાલંકૃતિસ્તસ્યાઃ સ્થાનબિલં કલઙ્કમિહ કિં પશ્યામિ સશ્યામિકમ્

જ્યોત્સ્નામાદયતે ચકોરશિશુના દ્રાઘીયસી લોચને લિપ્સુર્મૂલમિવોપજીવિતુમિતઃ સંતપર્ણાત્મીકૃતાત્ ।
અઙ્કે રઙ્કુમયં કરોતિ ચ પરિસ્પ્રષ્ટું તદેવાદૃતસ્ત્વદ્વત્ત્રં નયનશ્રિયાપ્યનધિકં મુગ્ધે વિધિત્સુર્વિધુઃ

લાવણ્યેન તવાસ્યમેવ બહુના તત્પાત્રમાત્રસ્પૃશા ચન્દ્રઃ પ્રોઞ્છનલબ્ધતાર્ધમલિનેનારમ્ભિ શેષેણ તુ ।
નિર્માય દ્વયમેતદપ્સુ વિધિના પાણી ખલુ ક્ષાલિતૌ તલ્લેશૈરધુનાપિ નીરનિલયૈરમ્ભોજમારભ્યતે

લાવણ્યેન તવાખિલેન વદનં તત્પાત્રમાત્રસ્પૃશા ચન્દ્રઃ પ્રોઞ્છનલબ્ધતાર્ધમલિનેનારમ્ભિ શેષેણ યઃ ।
તલ્લેખાપિ શિખામણિઃ સુષમયાહંકૃત્ય શભોરભૂદબ્જં તસ્ય પદં યદસ્પૃશદતઃ પદ્મં ચ સન્ન શ્રિયાઃ

સપીતેઃ સંપ્રીતેરજનિ રજનીશઃ પરિષદા પરીતસ્તારાણાં દિનમણિમણિગ્રાવમણિકઃ ।
પ્રિયે પશ્યોત્પ્રેક્ષાકવિભિરભિધાનાય સુશકઃ સુધામભ્યુદ્ધર્તું ધૃતશશકનીલાશ્મચષકઃ

આસ્યં શીતમયૂખમણ્ડલગુણાનાકૃષ્ય તે નિર્મિતં શઙ્કે સુન્દરિ શર્વરીપરિવૃઢસ્તેનૈષ દોષાકરઃ ।
આદાયેન્દુમૃગાદપીહ નિહિતે પશ્યામિ સારં દૃશૌ ત્વદ્વક્ત્રે સતિ વા વિધૌ ધૃતિમયં દધ્યાદનન્ધઃ કુતઃ

શુચિરુચિમુડુગણમગણનમમુમતિકલયસિ કૃશતનુ ન ગગનતટમનુ ।
પ્રતિનિશશશિતલવિગલદમૃતભૃતરવિરથહયચયખુરબિલકુલમિવ

ઉપનતમુડુપુષ્પજાતમાસ્તે ભવતુ જનઃ પરિચારકસ્તવાયમ્ ।
તિલતિલકિતપર્પટાભમિન્દું વિતર નિવેદ્યમુપાસ્સ્વ પઞ્ચબાણમ્

સ્વર્ભાનુપ્રતિવારપારણમિલદ્દન્તૌઘયન્ત્રોદ્ભવશ્વભ્રાલીપતયાલુદીધિતિસુધાસારસ્તુષારદ્યુતિઃ ।
પુષ્પેષ્વાસનતત્પ્રિયાપરિણયાનન્દાભિષેકોત્સવે દેવઃ પ્રાપ્તસહસ્રધારકલશશ્રીરસ્તુ નસ્તુષ્ટયે

શ્રીહર્ષં કવિરાજરાજિમુકુટાલંકારહીરઃ સુતં શ્રીહીરઃ સુષુવે જિતેન્દ્રિયચયં મામલ્લદેવી ચ યમ્ ।
દ્વાવિંશો નવસાહસાઙ્કચરિતે ચમ્પૂકૃતોઽયં મહાકાવ્યે તસ્ય કૃતૌ નલીયચરિતે સર્ગો નિસર્ગોજ્જ્વલઃ

યથા યૂનસ્તદ્વત્પરમરમણીયાપિ રમણી કુમારાણામન્તઃકરણહરણં નૈવ કુરુતે ।
મદુક્તિશ્ચેદન્તર્મદયતિ સુધીભૂય સુધિયઃ કિમસ્યા નામ સ્યાદરસપુરુષાનાદરભરૈઃ

દિશિ દિશિ ગિરિગ્રાવાણઃ સ્વાં વમન્તુ સરસ્વતીં તુલયતુ મિથસ્તામાપાતસ્ફુરદ્ધ્વનિડમ્બરામ્ ।
સ પરમપરઃ ક્ષીરોદન્વાન્યદીયમુદીયતે મથિતુરમૃતં ખેદચ્છેદિ પ્રમોદનમોદનમ્

ગ્રન્થગ્રન્થિરિહ ક્વચિત્ક્વચિદપિ ન્યાસિ પ્રયત્નાન્મયા પ્રાજ્ઞંમન્યમના હઠેન પઠિતી માસ્મિન્ખલઃ ખેલતુ ।
શ્રદ્ધારાદ્ધગુરુશ્લથીકૃતદૃઢગ્રન્થિઃ સમાસાદયત્વેતત્કાવ્યરસોર્મિમજ્જનસુખવ્યાસજ્જનં સજ્જનઃ

તામ્બૂલદ્વયમાસનં ચ લભતે યઃ કાન્યકુબ્જેશ્વરાદ્યઃ સાક્ષાત્કુરુતે સમાધિષુ પરં બ્રહ્મ પ્રમોદાર્ણવમ્ ।
યત્કાવ્યં મધુવર્ષિ ધર્ષિતપરાસ્તર્કેષુ યસ્યોક્તયઃ શ્રીશ્રીહર્ષકવેઃ કૃતિઃ કૃતિમુદે તસ્યાભ્યુદીયાદિયમ્