મૂલમધ્યમકકારિકા · અધ્યાય 8

સદ્ભૂતઃ કારકઃ કર્મ સદ્ભૂતં ન કરોત્યયમ્ ।
કારકો નાપ્ય્ અસદ્ભૂતઃ કર્માસદ્ભૂતમ્ ઈહતે

સદ્ભૂતસ્ય ક્રિયા નાસ્તિ કર્મ ચ સ્યાદ્ અકર્તૃકમ્ ।
સદ્ભૂતસ્ય ક્રિયા નાસ્તિ કર્તા ચ સ્યાદ્ અકર્મકઃ

કરોતિ યદ્ય્ અસદ્ભૂતો ઽસદ્ભૂતં કર્મ કારકઃ ।
અહેતુકં ભવેત્ કર્મ કર્તા ચાહેતુકો ભવેત્

હેતાવ્ અસતિ કાર્યં ચ કારણં ચ ન વિદ્યતે ।
તદભાવે ક્રિયા કર્તા કારણં ચ ન વિદ્યતે

ધર્માધર્મૌ ન વિદ્યેતે ક્રિયાદીનામ્ અસંભવે ।
ધર્મે ચાસત્ય્ અધર્મે ચ ફલં તજ્જં ન વિદ્યતે

ફલે ઽસતિ ન મોક્ષાય ન સ્વર્ગાયોપપદ્યતે ।
માર્ગઃ સર્વક્રિયાણાં ચ નૈરર્થક્યં પ્રસજ્યતે

કારકઃ સદસદ્ભૂતઃ સદસત્ કુરુતે ન તત્ ।
પરસ્પરવિરુદ્ધં હિ સચ્ ચાસચ્ ચૈકતઃ કુતઃ

સતા ચ ક્રિયતે નાસન્ નાસતા ક્રિયતે ચ સત્ ।
કર્ત્રા સર્વે પ્રસજ્યન્તે દોષાસ્ તત્ર ત એવ હિ

નાસદ્ભૂતં ન સદ્ભૂતઃ સદસદ્ભૂતમ્ એવ વા ।
કરોતિ કારકઃ કર્મ પૂર્વોક્તૈર્ એવ હેતુભિઃ

નાસદ્ભૂતો ઽપિ સદ્ભૂતં સદસદ્ભૂતમ્ એવ વા ।
કરોતિ કારકઃ કર્મ પૂર્વોક્તૈર્ એવ હેતુભિઃ

કરોતિ સદસદ્ભૂતો ન સન્ નાસચ્ ચ કારકઃ ।
કર્મ તત્ તુ વિજાનીયાત્ પૂર્વોક્તૈર્ એવ હેતુભિઃ

પ્રતીત્ય કારકઃ કર્મ તં પ્રતીત્ય ચ કારકમ્ ।
કર્મ પ્રવર્તતે નાન્યત્ પશ્યામઃ સિદ્ધિકારણમ્

એવં વિદ્યાદ્ ઉપાદાનં વ્યુત્સર્ગાદ્ ઇતિ કર્મણઃ ।
કર્તુશ્ ચ કર્મકર્તૃભ્યાં શેષાન્ ભાવાન્ વિભાવયેત્