મુગ્ધોપદેશ · શ્લોક 41-60

બિબ્બોકે બકચેષ્ટિતં બહુવિધભ્રૂવિભ્રમેષુ ભ્રમં કૌટિલ્યં નખરક્ષતેષુ સુરતોપાયેષુ માયાં સ્વયમ્
સીત્કારાન્તરસત્યમ્ અર્થહરણં સર્વત્ર યે જાનતે વેશ્યાનાં પરમં રહસ્યમ્ અવનૌ તે કે ઽપિ મેધાવિનઃ ॥

કિં ચિત્ પ્રાહુણકાગમેન કિમ્ અપિ પ્રસ્તારવિસ્તારવત્ યાત્રાચૈત્રતિથિક્રમૈઃ કિમ્ અપિ ચ ક્રોધપ્રસાદોદયૈઃ
કિં ચિત્ કાઞ્ચનરત્નવસ્ત્રવિષયૈર્ નાનાવિધૈર્ દોહદૈર્ દ્વારાણ્ય્ અર્થવિનિર્ગમસ્ય ગણિકાઃ કુર્વન્તિ શૃઙ્ગારિણામ્ ॥

અર્થુષ્મા પિતૃલાલનં વિટઘટામેલઃ પ્રિયમ્મન્યતા તારુણ્યં નગરે સ્થિતિસ્ તરલતા ધિઃ કામશાસ્ત્રં પ્રતિ
સઙ્ગીતં રજની વિધુર્ મધુમદઃ સ્પર્ધા સપત્નૈસ્ તથા વેશ્યાનામ્ અનુરક્તવિત્તહરણે કુર્વન્તિ સાહાયકમ્ ॥

વૈદગ્ધીમ્ અવધીરય વ્યવહિતં કાર્યં કલાકૌશલં સૌજન્યેન ગતં કિમ્ અન્યદ્ અફલો રાશિર્ ગુણાનામ્ અપિ
યસ્માન્ ન પ્રણયેન ન પ્રણતિભિઃ પ્રેમ્ણા ન ન પ્રીણનૈર્ ન પ્રાણૈર્ અપિ તે ભુજંગ ગણિકા વિત્તં વિના તુષ્યતિ ॥

દાસી નાથ તવાહમ્ એવ વિભવઃ સર્વસ્ ત્વદીયઃ સ્થિતો મા માં નિર્દય મુઞ્ચ શૂન્યમ્ અખિલં મન્યે જગત્ ત્વાં વિના
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા સહસા ભુજઙ્ગપુરતો યદ્ વેશ્યયા રુદ્યતે ભુક્તોચ્છિષ્ટદરિદ્રકામિવિભવાસ્ તે કેવલં તદ્ વિદુઃ ॥

સ્વપ્ને કામ્ અપિ સંસ્મરન્ પ્રિય મયા દૃષ્ટો ઽસિ તત્ તે બલાદ્ એવં માં પ્રતિ સાંપ્રતં કિમ્ ઉચિતા નિષ્કારણં વઞ્ચના
તજ્ જાગર્મિ વરં નિશાસુ યદ્ અસૌ નિદ્રાપિ મે દ્રોહિણીત્ય્ આલાપૈર્ ગણિકાગણેન ન ચ કો વિશ્વાસ્યતે કામુકઃ ॥

ભ્રૂભઙ્ગૈર્ અતિભઙ્ગુરૈઃ કુટિલિતપ્રાન્તસ્ તથા કુન્તલૈઃ સોપેક્ષૈર્ ઇવ ચક્ષુષોઃ સરલિતાપાઙ્ગૈશ્ ચ ભઙ્ગ્યન્તરૈઃ
આત્મીયાં ચલચિત્તવૃત્તિરચનાં વેશ્યા વરાકી સદા યૂનાં દર્શયતીવ તે યદિ પરં મૂઢા ન તજ્ જાનતે ॥

વક્રોક્ત્યા પ્રથમં નિરાદરતયા પશ્ચાત્ તતઃ કેન ચિદ્ દાતવ્યં બહુ તત્ર યામિ ભવતામ્(તાદ્) ભૂયો ઽપિ નૌ સંગમઃ
ઇત્ય્ ઉક્તો ઽપિ ન બુધ્યતે ખલુ યદા રાગી દરિદ્રો જડશ્ ચેટીભિર્ બહુભાષિતૈર્ અપિ તદા હસ્તાર્ગલૈર્ વાર્યતે ॥

ભૂયઃ કાલવશાત્ તમ્ અર્જિતધનં દૃષ્ટ્વાથ મદ્વલ્લભઃ સઃ ક્રુદ્ધો ગમિતસ્ ત્વયેતિ કલહો માત્રા સમં જાયતે
કૃત્વા તં પ્રતિ ચ વ્રતાદિ વિરહં સ્વં નાટયિત્વા તતસ્ તસ્મિન્ મિત્રમુખેન સંધિર્ અપરો વેશ્યાભિર્ ઉત્પાદ્યતે ॥

પ્રૌઢ પ્રાણદ કાન્ત નાથ સુભગોદાર પ્રિય ત્વાં વિના કિં વિત્તેન ગૃહેણ કિં કિમ્ અસુભિર્ હ્યો ઽપીતિ યો ભાષિતઃ
તસ્યૈવાદ્ય નિરાશ દુર્ભગ પશો નિર્લજ્જ ગચ્છાધુના ધિક્ ત્વાં નિર્ધનચઙ્ગમ્ ઇત્ય્ અપવદન્ હ્રીતો ન વેશ્યાજનઃ ॥

કે ચિદ્ દ્યૂતકરા ભવન્તિ કતિચિદ્ ભિક્ષાચરાઃ કિઙ્કરાઃ કે ચિત્ કર્મકરાઃ પરે ધનવતાં શ્લાઘાકરાઃ કે ચન
સ્કન્ધાસક્તપટચ્ચરા દ્ય(અ)નુચરા શોકાદ્ અકિંચિત્કરાસ્ તે ઽમી કામિવરાઃ પુરા સમભવન્ વેશ્યાસુ યે ગોચરાઃ ॥

વેશ્યાભિર્ વિવશીકૃતઃ કુપુરુષઃ સંજાયતે દુર્ગતો દૌર્ગત્યેન દુરોદરે નિપતિતઃ સ્વં હારયત્ય્ એવ સ
રુદ્ધો દ્યૂતકરૈઃ કરોતિ વિધુરશ્ ચૌર્યં તતસ્ તસ્કરો વધ્યઃ સ્યાન્ નૃપતેર્ અહો નુ વિષયાસક્તેર્ દુરન્તા ગતિઃ ॥

આજીવઃ કપટાનુરાગકલયા દોષો ન દુઃશીલતા વૈધવ્યં ન ચ બાધતે સદસતોઃ સંબ્ઃઆવના વ્યત્યયાત્
યત્કિમ્ચિત્કરણે પરસ્વહરણે વ્રીડા ન પીડાકરી નો વા રાજભયં ચ હી બત સુખં જીવન્તિ વારસ્ત્રિયસ્= ॥

સ્ત્રીતિ પ્રીતિકરં પુરઃ પરિણતૌ હાલાહલં કેવલં સર્વસ્ય વ્યસનં કિલૈતદ્ અધિકં તત્રાપિ વેશ્યેતિ ચ
પ્રાધાન્યેન તતસ્ તદ્ એવ કથિતં યત્ તત્પ્રસઙ્ગેન ચ વ્યાખ્યાતં ગુણદોષજાતમ્ ઉચિતં ચિન્ત્યં તદ્ અપ્ય્ આદરાત્ ॥

ચેતઃશ્વાપદવાગુરા દશગુણસ્ફારસ્મરોડ્ડામરાઃ કર્તવ્યાવધયઃ(?) સમુદ્રલહરીપૂરૈર્ ઇવોત્પાદિતાઃ
નાપિ સ્વામ્યસમર્પણેન ન સખે સખ્યા (?) વિરોધેન વા ગૂઢાન્તર્મુખસાહસવ્યતિકરારક્ષ્યાઃ પરં યોષિતઃ ॥

ભસ્મસ્નાનમહાવ્રતં કતિપયશ્રીભ્રષ્ટસંભાવિતં સર્વાપહ્નવહસ્તલાઘવકલાકૂટાક્ષશિક્ષાત્મકમ્
પ્રત્યાશાપુનરુક્તહારણજગદ્દ્રોહં વિવાદાસ્પદં દારિદ્ર્યસ્ય નિમન્ત્રણં કિમ્ અપરં ધિગ્ દ્યૂતલીલાયિતમ્ ॥

હિંસાનિર્ઘૃણકર્મભૂઃ પ્રતિપદાનેકપ્રમાદપ્રસૂસ્ અવ્યાપારધુરન્ધરા પ્રતિકૃતા ગ્રામ્યૈર્ જઘન્યૈઃ શ્વભિઃ
શૂન્યારણ્યસદાપ્રવાસવિરસવ્યાયામમિથ્યાગુણાઃ કાયક્લેશફલાવધિર્ મતિમતાં સેવ્યા મૃગવ્યાપિ કિમ્ ॥

શૌચાચારવિચારવાહ્યમ્ અખિલાકાર્યાહિતાચાર્યકં તત્તદ્ગોપ્યરહસ્યમન્ત્રભિદુરં નિર્નૈશમ્ અક્ષ્ણોસ્ તમઃ
યત્તદ્વાદ્દકલિપ્રમાદવિવિધોન્માદૈઃ પિશાચાયિતં મદ્યં મૂર્તમ્ અમેધ્યમ્ એતદ્ ઇતરાદ્ અન્યસ્ય કસ્ય પ્રિયમ્ ॥

ઉલ્કાપાતસહોદરં સહચરં નૈદાઘઝઞ્ઝામરુત્ ઝમ્પાનાં હરકણ્ઠલાલિતગરદ્રોણીકુટુમ્બીકૃતમ્
જિહ્વાગ્રે કરપત્ત્રમિત્રમ્ અનિશં તત્ કર્કશં દુર્વચો યસ્યાસ્તે વદ કદ્વદઃ કથમ્ અહો સ અપિ સ્વયં જીવતિ ॥

ચણ્ડં દણ્ડમ્ અકાણ્ડ એવ કલયન્ રાજા પ્રજાનાં યમઃ કુર્વન્ દુર્વ્યયમ્ અર્થદૂષણરુચિઃ સ્વસ્યૈવ સ દ્રોહકૃત્
સૌમ્યઃ સૌમ્યકરો ઽતિવિશ્વનયનાનન્દો ઽભિનન્દ્યઃ સતાં સશ્રીકઃ કમલાકરશ્ ચ સુષમાં કાં કામ્ અહો નાર્હતિ ॥