મૃગેન્દ્રાગમ · અધ્યાય 1.3

અથોપલભ્ય દેહાદિ વસ્તુ કાર્યત્વધર્મકમ્
કર્તારમસ્ય જાનીમો વિશિષ્ટમનુમાનતઃ ॥

વૈશિષ્ટ્યં કાર્યવૈશિષ્ટ્યાદ્ દૃષ્ટં લોકસ્થિતાવપિ
યદ્યથા યાદૃશં યાવત્ કાર્યં તત્કારણં તથા
નિત્યં કાલાનવચ્છેદાદ્ દ્વૈતત્યાન્ન પ્રદેશગમ્ ॥

ક્રમાક્રમસમુત્પત્તેઃ ક્રમાદ્યુત્પત્તિશક્તિમત્
તસ્યાસ્તિ કરણં યેન દૃષ્ટા નાકરણા કૃતિઃ ॥

અનાગામિ ચ તજ્જ્ઞેયં કાર્યસ્યાનાદિસંસ્થિતેઃ
કરણં ચ ન શક્ત્યન્યચ્ છક્તિર્નાચેતના ચિતઃ ॥

વિષયાનિયમાદેકં બોધે કૃત્યે ચ તત્તથા
કાર્યં ન સ્થિતિજન્માદિ બીજસ્ય પ્રકૃતેરણોઃ ॥

પારિશેષ્યાન્મહેશસ્ય મુક્તસ્ય શિવ એવ સઃ
સમ્બન્ધાગ્રહણે બાધા માનસ્યાભ્યેતિ કસ્યચિત્ ॥

સા પરસ્યાપિ ધૂમો ઽન્યો ગિરૌ માહાનસાદ્યતઃ
લોકે વપુષ્મતો દૃષ્ટં કૃત્યં સો ઽપ્યસ્મદાદિવત્ ॥

મૂલાદ્યસમ્ભવાચ્છાક્તં વપુર્નો તાદૃશં પ્રભોઃ
તદ્વપુઃ પઞ્ચભિર્મન્ત્રૈઃ પઞ્ચકૃત્યોપયોગિભિઃ ॥

ઈશતત્પુરુષાઘોર વામાજૈર્મસ્તકાદિકમ્
ઈષ્ટે યેન જગત્સર્વં ગુણેનોપરિવર્તિના ॥

સ મૂર્ધસમદેશત્વાન્ મૂર્ધા નાવયવસ્તનોઃ
તસ્ય તસ્ય તનુર્યા પૂસ્ તસ્યામુષતિ યેન સઃ ॥

તત્ત્રાણાદ્વ્યઞ્જનાચ્ચાપિ સ તત્પુરુષવક્ત્રકઃ
હૃદયં બોધપર્યાયઃ સો ઽસ્યાઘોરઃ શિવો યતઃ ॥

પરિગ્રહસ્ય ઘોરત્વાદ્ ઘોરોક્તિરુપચારતઃ
વામસ્ત્રિવર્ગવામત્વાદ્ રહસ્યશ્ચ સ્વભાવતઃ
વામં ધામ પરં ગુહ્યં યસ્યાસૌ વામગુહ્યકઃ ॥

સદ્યો ઽણૂનાં મૂર્તયઃ સમ્ભવન્તિ યસ્યેચ્છાતસ્તેન સદ્યો ઽભિધાનઃ
સદ્યો મૂર્તીર્યોગિનાં વા વિધત્તે સદ્યોમૂર્તિઃ કૃત્યશૈઘ્ર્યાન્ન મૂર્તેઃ ॥

ઇત્થં શક્તિઃ કુર્વતી દેહકૃત્યં દેહાભાવાદુચ્યતે દેહશબ્દૈઃ
તસ્યા ભેદા યે ઽપિ વામાદયઃ સ્યુસ્ તે ઽપિ પ્રોક્તાઃ કૃત્યભેદેન સદ્ભિઃ ॥