મોક્ષોપાયટીકા · અધ્યાય 2.15

સંતોષો ઽપિ પરં શ્રેયઃ સંતોષઃ સુખમ્ ઉચ્યતે ।
સંતુષ્ટઃ પરમ્ અભ્યેતિ વિશ્રામમ્ અરિસૂદન ॥

સંતોષૈશ્વર્યસુખિનાં ચિરવિશ્રાન્તચેતસામ્ ।
સામ્રાજ્યમ્ અપિ સાધૂનાં જરત્તૃણલવાયતે ॥

સંતોષશાલિની બુદ્ધી રામ સંસારવૃત્તિષુ ।
વિષમાસ્વ્ અપ્ય્ અનુદ્વિગ્ના ન કદાચન દૂયતે ॥

સંતોષામૃતપાનેન યે પરાં તૃપ્તિમ્ આગતાઃ ।
ભોગશ્રીર્ અતુલા તેષામ્ એષા પ્રતિવિષાયતે ॥

ન તથા તર્પયન્ત્ય્ એતાઃ પીયૂષરસવીચયઃ ।
યથા હિ મધુરાસ્વાદઃ સંતોષો દોષનાશનઃ ॥

અપ્રાપ્તવાઞ્છામ્ ઉત્સૃજ્ય સંપ્રાપ્તે સમતાં ગતઃ ।
અદૃષ્ટખેદાખેદો ઽન્તઃ સ સંતુષ્ટ ઇહોચ્યતે ॥

આત્મનાત્મનિ સંતોષં યાવદ્ યાતિ ન માનસમ્ ।
ઉદ્ભવન્ત્ય્ આપદસ્ તાવલ્ લતા ઇવ મનોવનાત્ ॥

સંતોષશીતલં ચેતઃ શુદ્ધવિજ્ઞાનદૃષ્ટિભિઃ ।
ભૃશં વિકાસમ્ આયાતિ સૂર્યાંશુભિર્ ઇવામ્બુજમ્ ॥

આશાવૈવશ્યવિવશે આશાવ્⟨એ⟩[ઐ]વ્⟨એ⟩[અ]શ્ય° ચિત્તે સંતોષવર્જિતે ।
મ્લાને વક્ત્રમ્ ઇવાદર્શે ન જ્ઞાનં પ્રતિબિમ્બતિ ॥

અજ્ઞાનઘનયામિન્યા સંકોચં ન નરામ્બુજમ્ ।
યાત્ય્ અસાવ્ ઉદિતો યસ્ય નિત્યં સંતોષભાસ્કરઃ ॥

અકિંચનો ઽપ્ય્ અસૌ જન્તુઃ સામ્રાજ્યસુખમ્ અશ્નુતે ।
આધિવ્યાધિવિનિર્મુક્તં સંતુષ્ટં યસ્ય માનસમ્ ॥

નાભિવાઞ્છત્ય્ અસંપ્રાપ્તં પ્રાપ્તં ભુઙ્ક્તે યથાક્રમમ્ ।
યઃ સસોમ્યઃ સદાચારઃ સંતુષ્ટ ઇતિ કથ્યતે ॥

સંતોષપરિતૃપ્તસ્ય મહતઃ પૂર્ણચેતસઃ ।
ક્ષીરાબ્ધેર્ ઇવ શુદ્ધસ્ય મુખે લક્ષ્મીર્ વિરાજતે ॥

પૂર્ણતામ્ અલમ્ આશ્રિત્ય સ્વાત્મન્ય્ એવાત્મના સ્વયમ્ ।
પૌરુષેણ પ્રયત્નેન તૃષ્ણાં સર્વત્ર વર્જયેત્ ॥

સંતોષામૃતપૂર્ણસ્ય સ્વાન્તઃ શીતલતા સ્વયમ્ ।
સ્થૈર્યમ્ આયાત્ય્ અરિક્તસ્ય શીતાંશોર્ ઇવ શાશ્વતમ્ ॥

સંતોષપુષ્ટમનસં ભૃત્યા ઇવ મહર્દ્ધયઃ ।
રાજાનમ્ ઉપતિષ્ઠન્તે કિંકરત્વમ્ ઉપાગતાઃ ॥

આત્મનૈવાત્મનિ સ્વચ્છે સંતુષ્ટે પુરુષે સ્થિતે ।
પ્રશામ્યન્ત્ય્ આધયઃ સર્વે પ્રાવૃષીવાશુ પાંસવઃ ॥

નિત્યં શીતલયા નામ કલઙ્કપરિહીનયા ।
પુરુષઃ શુદ્ધયા વૃત્ત્યા ભાતિ પૂર્ણતયેન્દુવત્ ॥

સમતયા મતયા ગુણશાલિનાં પુરુષરાડ્ ઇહ યઃ સમલંકૃતઃ ।
તમ્ અમલં પ્રણમન્તિ નભશ્ચરા અપિ મહામુનયો રઘુનન્દન ॥