મોક્ષોપાયટીકા · અધ્યાય 1.29

એવમ્ અભ્યુત્થિતાનર્થસાર્થસઙ્કટકોટરમ્ ।
જગદ્ આલોક્ય નિર્મગ્નમ્ મનોમનનકર્દમે ॥

મનો મે ભ્રમતીવેદં સમ્ભ્રમશ્ ચોપજાયતે ।
ગાત્રાણિ પરિકમ્પન્તે પત્ત્રાણીવ જરત્તરોઃ ॥

અનાપ્તોત્તમસન્તોષચર્યોત્સઙ્ગાકુલા મતિઃ ।
શૂન્યાસ્પદા ન્11: °સ્પન્દા બિભેતીહ બાલેવાલ્પબલેશ્વરા ॥

વિકલ્પેભ્યો લુઠન્ત્ય્ એતાશ્ ચાન્તઃકરણવૃત્તયઃ ।
શ્વભ્રેભ્ય ઇવ સારઙ્ગ્યસ્ શ્4: °રગ્યસ્ તુચ્છાલમ્બવિડમ્બિતાઃ ન્11; શ્4: °આલમ્ભ° ॥

અવિવેકાસ્પદભ્રષ્ટાઃ કષ્ટે રૂઢા ન સત્પદે ।
અન્ધકૂપમ્ ઇવાપન્ના વરાકાશ્ ચક્ષુરાદયઃ ॥

નાવસ્થિતિમ્ ઉપાયાતિ ન ચ યાતિ યથેપ્સિતમ્ ।
ચિન્તા જીવેશ્વરાયત્તા કાન્તેવાપ્રિયસદ્મનિ ॥

જર્જરીકૃત્ય વસ્તૂનિ ત્યજન્તી બિભ્રતી તથા ।
માર્ગશીર્ષાન્તવલ્લીવ ધૃતિર્ વિધુરતાં ગતા ॥

અપહસ્તિતસર્વાર્થમ્ અનવસ્થિતિર્ આસ્થિતા ।
ગૃહીત્વોત્સૃજ્ય ચાત્માનમ્ અવસ્થિતિર્ અવસ્થિતા ॥

ચલિતાચલિતેનાન્તર્ અવષ્ટમ્ભેન મે મતિઃ ।
દરિદ્રાચ્છિનવૃક્ષસ્ય મૂલેનેવ વિડમ્બ્યતે ॥

ચેતશ્ ચઞ્ચલમ્ આભોગિ ભુવનાન્તર્વિહારિ ચ ।
સમ્ભ્રમં ન જહાતીદં સ્વવિમાનમ્ ઇવામરઃ ॥

અતો ઽતુચ્છમ્ અનાયાસમ્ અનુપાધિ ગતભ્રમમ્ ।
કિં તત્ સ્થિતિપદં સાધુ યત્ર શઙ્કા ન વિદ્યતે ॥

સર્વારમ્ભસમારમ્ભાઃ સુજના જનકાદયઃ ।
વ્યવહારપરા એવ કથમ્ ઉત્તમતાં ગતાઃ ॥

લગ્નેનાપિ કિલાઙ્ગેષુ બહુના ન્11: °તા બહુમાનદ ।
કથં સંસારપઙ્કેન પુમાન્ ઇહ ન લિપ્યતે ॥

કાં દૃષ્ટિં સમુપાશ્રિત્ય ભવન્તો વીતકલ્મષાઃ ।
મહાન્તો વિચરન્તીહ જીવન્મુક્તા મહાશયાઃ ॥

લોભયન્તો ભયાયૈવ વિષયાભોગભોગિનઃ ।
ભઙ્ગુરાકારવિભવાઃ કથમ્ આયાન્તિ ભવ્યતામ્ ॥

મોહમાતઙ્ગમૃદિતા કલઙ્કકલિતાન્તરા ।
પરમ્ પ્રસાદમ્ આયાતિ શેમુષીસરસી કથમ્ ॥

સંસાર એવ નિવસઞ્ જનો વ્યવહરન્ન્ અપિ ।
ન બન્ધં કથમ્ આયાતિ પદ્મપત્ત્રે પયો યથા ॥

આત્મવત્ તૃણવદ્ વેદં સકલં જનયઞ્ જગત્ ।
કથમ્ ઉત્તમતામ્ ન્11: ઉતુમ° એતિ મનોમન્મથમ્ અસ્પૃશન્ ॥

કમ્ મહાપુરુષમ્ પારમ્ ઉપયાતમ્ ભવોદધેઃ ।
આચારેણાનુસૃત્યાયં ન્11: °આનૃસૃ°; શ્4: °આનૃસત્યા° જનો યાતિ ન દુષ્કૃતમ્ ॥

કિં તદ્ યદ્ ઉચિતં શ્રેયઃ કિં તત્ સ્યાદ્ ઉચિતમ્ ફલમ્ ।
વર્તિતવ્યં ચ સંસારે કથં નામાસમઞ્જસે ॥

તત્ ત્વં કથય મે કિઞ્ચિદ્ યેનાસ્ય જગતઃ પ્રભો ।
વેદ્મિ પૂર્વાપરાં ધાતુશ્ ચેષ્ટિતસ્યાસમસ્થિતિમ્ ॥

હૃદયાકાશશશિનશ્ ચેતસો મલમાર્જનમ્ ।
યથા મે જાયતામ્ બ્રહ્મંસ્ તથા નિર્વિઘ્નમ્ આચર ॥

કિમ્ ઇહ સ્યાદ્ ઉપાદેયં કિં વા હેયમ્ અથેતરત્ ।
કથં વિશ્રાન્તિમ્ આયાતુ ચેતશ્ ચપલમ્ અદ્રિવત્ ॥

કેન પાવનમન્ત્રેણ દુઃસંસૃતિવિષૂચિકા ।
શામ્યતીયમ્ અનાયાસમ્ આયાસશતકારિણી ॥

કથં શીતલતામ્ અન્તર્ આનન્દતરુમઞ્જરીમ્ ।
પૂર્ણચન્દ્ર ઇવાક્ષીણાં રાકામ્ આસાદયામ્ય્ અહમ્ ॥

પ્રાપ્યાન્તઃપૂર્ણતામ્ અન્તર્ ન શોચામિ યથા પુનઃ ।
સન્તો ભવન્તસ્ તત્ત્વજ્ઞાસ્ તથૈવોપદિશન્તુ મામ્ ॥

અનુત્તમાનન્દપદપ્રધાન- વિશ્રાન્તિરિક્તં હિ મનો મહાત્મન્ ।
કદર્થયન્તીહ ભૃશં વિકલ્પાઃ શ્વાનો વને દેહમ્ ઇવાલ્પજીવમ્ ॥