મોક્ષોપાયટીકા · અધ્યાય 1.27

યચ્ ચેદં દૃશ્યતે કિઞ્ચિજ્ જગત્ સ્થાવરજઙ્ગમમ્ ।
તત્ સર્વમ્ અસ્થિરમ્ બ્રહ્મન્ સ્વપ્નસઙ્ગમસન્નિભમ્ ॥

શુષ્કસાગરસઙ્કાશો નિખાતો યો ઽદ્ય દૃશ્યતે ।
સ પ્રાતર્ અભ્રસંવીતો નગઃ સમ્પદ્યતે મુને ॥

યો વનવ્યૂહવિસ્તીર્ણો વિલીઢગગનો ઽચલઃ ।
દિનૈર્ એવ સ યાત્ય્ ઉર્વીસમતાં કૂપતાં ચ વા ॥

યદ્ અઙ્ગમ્ અદ્ય સંવીતં કૌશેયસ્રગ્વિલેપનૈઃ ।
દિગમ્બરં તદ્ એવ શ્વો દૂરે વિશરિતાવટે ॥

યત્રાદ્ય નગરં દૃષ્ટં વિચિત્રાચારચઞ્ચલમ્ ।
તત્રૈવોદેતિ દિવસૈઃ સંશૂન્યારણ્યધન્વતા ॥

યઃ પુમાન્ અદ્ય તેજસ્વી મણ્ડલાન્ય્ અધિતિષ્ઠતિ ।
સ ભસ્મકૂટતાં રાજન્ દિવસૈર્ અધિગચ્છતિ ॥

અરણ્યાની મહાભીમા યા નભોમણ્ડલોપમા ।
પતાકાચ્છાદિતાકાશા સૈવ સમ્પદ્યતે પુરી ॥

યા લતાવલિતા ભીમા ભાત્ય્ અદ્ય વિપિનાવલી ।
દિવસૈર્ એવ સા યાતિ મુને મરુમહીપદમ્ ॥

સલિલં સ્થલતાં યાતિ સ્થલી ભવતિ વારિભૂઃ ।
વિપર્યસ્યતિ સર્વં હિ સકાષ્ઠામ્બુતૃણં જગત્ ॥

અનિત્યં યૌવનમ્ બાલ્યં શરીરં દ્રવ્યસઞ્ચયાઃ ।
ભાવાદ્ ભાવાન્તરં યાન્તિ તરઙ્ગવદ્ અનારતમ્ ॥

વાતાત્તદીપકશિખાલોલં જગતિ જીવિતમ્ ।
તડિત્સ્ફુરણસઙ્કાશા પદાર્થશ્રીર્ જગત્ત્રયે ॥

વિપર્યાસમ્ ઇયં યાતિ ભૂરિભૂતપરમ્પરા ।
બીજરાશિર્ ઇવાજસ્રમ્ પ્રથમાનઃ પુનઃ પુનઃ ॥

મનઃપવનપર્યસ્તભૂરિભૂતરજઃપટા ન્11: °ટાઃ; શ્4: °ટઃ ।
પાતોત્પાતપરાવર્તવરાભિનયભૂષિતા ॥

આલક્ષ્યતે સ્થિતિર્ ઇયં જાગતી જનિતભ્રમા ।
નૃત્તાવેશવિવૃત્તેવ સંસારારભટીનટી ॥

ગન્ધર્વનગરાકારવિપર્યાસવિધાયિની ।
અપાઙ્ગભઙ્ગુરોદારવ્યવહારમનોરમા ॥

તડિત્તરલમ્ આલોકમ્ આતન્વાના પુનઃ પુનઃ ।
સંસારરઞ્જના બ્રહ્મન્ નૃત્તમત્તેવ રાજતે ॥

દિવસાસ્ તે મહાન્તસ્ તે સંપદસ્ તાઃ ક્રિયાશ્ ચ તાઃ ।
સર્વં સ્મૃતિપદં યાતં યામો વયમ્ અપિ ક્ષણાત્ ॥

પ્રત્યહં ક્ષયમ્ આયાતિ પ્રત્યહં જાયતે પુનઃ ।
અદ્યાપિ હતરૂપાયા નાન્તો ઽસ્યા દગ્ધસંસૃતેઃ ॥

તિર્યક્ત્વમ્ પુરુષા યાન્તિ તિર્યઞ્ચો શ્4: તિરઞ્° નરતામ્ અપિ ।
દેવાશ્ ચાદેવતાં શ્4: ચ દે° ચૈતે કિમ્ એવેહ વિભો સ્થિરમ્ ॥

રચયન્ રશ્મિજાલેન રાત્ર્યહાનિ પુનઃ પુનઃ ।
અતિવાહ્ય રવિઃ કાયં શ્4: કાય° વિનાશાવધિમ્ ઈક્ષતે ॥

બ્રહ્મા વિષ્ણુશ્ ચ રુદ્રશ્ ચ સર્વા વા ભૂતજાતયઃ ।
નાશમ્ એવાનુધાવન્તિ સલિલાનીવ વાડવમ્ ॥

દ્યૌઃ ક્ષમા વાયુર્ આકાશમ્ પર્વતાઃ સરિતો દિશઃ ।
વિનાશવાડવસ્યૈતત્ શ્4: °સ્યેતત્ સર્વં સંશુષ્કમ્ ઇન્ધનમ્ ॥

ધનાનિ બન્ધવો ભૃત્યા મિત્રાણિ વિભવાશ્ ચ યે ।
વિનાશભયભીતસ્ય સર્વં નીરસતાં ગતમ્ ॥

સ્વદન્તે તાવદ્ એવૈતે ભાવા જગતિ ધીમતઃ ।
યાવત્ સ્મૃતિપથં યાતિ ન વિનાશકુરાક્ષસઃ ॥

ક્ષણમ્ ઐશ્વર્યમ્ આયાતિ ક્ષણમ્ એતિ દરિદ્રતા ।
ક્ષણં વિગતરોગત્વં ક્ષણમ્ આગતરોગતા ॥

પ્રતિક્ષણં વિપર્યાસદાયિના મહતામુના ।
જગદ્ભ્રમેણ કે નામ ધીમન્તો ઽપિ ન મોહિતાઃ ॥

તમઃપઙ્કસમાલબ્ધં ક્ષણમ્ આકાશમણ્ડલમ્ ।
ક્ષણં કનકનિઃષ્યન્દકોમલાલોકસુન્દરમ્ શ્4: °નિષ્યન્દ° ॥

ક્ષણં જલદનીલાબ્જમાલાવલિતકોટરમ્ ।
ક્ષણમ્ ઉડ્ડામરરવં ક્ષણમ્ મૂકમ્ અવસ્થિતમ્ ॥

ક્ષણં તારાવિલસિતં ક્ષણમ્ અર્કેણ ભૂષિતમ્ ।
ક્ષણમ્ ઇન્દુકૃતાહ્લાદં ક્ષણં સર્વબહિષ્કૃતમ્ ॥

આગમાપાયપરયા સ્થિત્યા સંસ્થિતનાશયા ।
ન બિભેતીહ સંસારે ધીરો ઽપિ ક ઇવાનયા ॥

આપદઃ ક્ષણમ્ આયાન્તિ ક્ષણમ્ આયાન્તિ સમ્પદઃ ।
ક્ષણં જન્માથ મરણમ્ મુને કિમ્ ઇવ ન ક્ષણમ્ ॥

પ્રાગ્ આસીદ્ અન્ય એવેહ તાતસ્ ત્વ્ અન્યેતરો દિનૈઃ ।
અપ્ય્ એકરૂપમ્ ભગવન્ કિઞ્ચિદ્ અસ્તિ ન સુસ્થિતમ્ શ્4: °સ્થિ(ર)*ત*મ્ ॥

ઘટસ્ય પટતા દૃષ્ટા પટસ્યાપિ ઘટસ્થિતિઃ ।
ન તદ્ અસ્તિ ન યદ્ દૃષ્ટં વિપર્યસ્યતિ સંસૃતૌ ન્11, શ્4: °તિઃ ॥

અશૂરેણ હતઃ શૂર એકેનાપિ શતં હતમ્ ।
પ્રાકૃતાઃ પ્રભુતાં યાતાઃ સર્વમ્ આવર્તતે જગત્ ॥

જનતેયં વિપર્યાસમ્ અજસ્રમ્ અનુગચ્છતિ ।
જડસ્પન્દપરામર્શાત્ તરઙ્ગાનામ્ ઇવાવલી ॥

બાલ્યમ્ અદ્ય દિનૈર્ એવ યૌવનશ્રીસ્ તતો જરા ।
દેહે ઽપિ નૈકરૂપત્વં કાસ્થા બાહ્યેષુ વસ્તુષુ ॥

ક્ષણમ્ આનન્દિતામ્ એતિ ક્ષણમ્ એતિ વિષાદિતામ્ ।
ક્ષણમ્ સૌમ્યત્વમ્ આયાતિ સર્વસ્મિન્ નટવન્ મનઃ ॥

ઇતશ્ ચાન્યદ્ ઇતશ્ ચાન્યદ્ ઇતશ્ ચાન્યદ્ અયં વિધિઃ ।
રચયન્ વસ્તુ નાયાતિ ખેદં લીલાસ્વ્ ઇવાર્ભકઃ ॥

ચિનોત્ય્ ઉન્માદયત્ય્ અત્તિ નિહન્ત્ય્ આહન્તિ ચાત્મસાત્ ।
જગજ્જાતમ્ ઇદં ધાતા પાતોત્પાતશતૈર્ ઇહ ॥

ક્ષણેનાન્યદ્ દિનેનાન્યત્ પ્રાતર્ અન્યદ્ ઇતસ્ તતઃ ।
રચયન્ વઞ્ચનાદક્ષો વિધિર્ દૃષ્ટો ન કેનચિત્ ॥

યદ્ અદ્ય તત્ તુ ન પ્રાતર્ યત્ પ્રાતસ્ તત્ તુ નાદ્ય ચ ।
યદ્ અન્યદા તુ તન્ નાદ્ય સર્વમ્ આવર્તતેતરામ્ ॥

સન્તતાનીહ દુઃખાનિ સુખાનિ વિરલાનિ ચ ।
સતતં રાત્ર્યહાનીવ વિવર્તન્તે નરમ્ પ્રતિ ॥

આવિર્ભાવતિરોભાવભાગિનો શ્4: °ભાવિનો ભવભાવિનઃ ।
જનસ્ય સ્થિરતાં યાન્તિ નાપદો ન ચ સમ્પદઃ ॥

પદાત્ પદમ્ અયમ્ પાપઃ સર્વમ્ આપદિ પાતયન્ ।
હેલાવિવલિતાશેષઃ ખલઃ શ્4: ખલ° કાલલવઃ સ્થિતઃ ॥

સમવિષમદશાવિપાકભિન્નાસ્ ત્રિભુવનભૂતપરમ્પરાફલૌઘાઃ ।
સમયપવનપાતિતાઃ પતન્તિ પ્રતિદિનમ્ આતતસંસૃતિદ્રુમેભ્યઃ ॥