મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.99

આબ્રહ્મસ્તમ્બપર્યન્તં યદ્ય્ અયં ભાસતે ભ્રમઃ ।
અર્થક્રિયાસમર્થશ્ ચ તત્ સ્થિતં દુઃખકારણમ્ ॥

એવં જગદ્ભ્રમસ્યાસ્ય તાનવં તાવદ્ આગતમ્ ।
શિલીભૂતસ્ય શીતેન સલિલસ્યેવ સૂષ્મણા ॥

અજ્ઞાનં શિથિલીભૂતમ્ એવ નષ્ટં વિદુર્ બુધાઃ ।
ન નાશેન વિનોદેતિ પૂર્વસંસ્થાનવિચ્યુતિઃ ॥

તનુત્વં સર્ગબોધસ્ય યત્ તદ્ એવ હિ કારણમ્ ।
સર્ગોપશમસમ્પત્તેઃ પ્રતિપત્તેઃ પરે પદે ॥

તાનવં દૃશ્યતે યસ્ય તસ્યાનુક્રમતસ્ સ્વયમ્ ।
પૂર્વસંસ્થાનવિગમાત્ પ્રશમો ઽપ્ય્ ઉપપદ્યતે ॥

અનેનૈવ ક્રમેણૈનં ત્વમ્ આદિપુરુષં નૃપ ।
ભ્રમાકારોદયં વિદ્ધિ મૃગતૃષ્ણામ્બ્વ્ ઇવોદિતમ્ ॥

એષા પિતામહાભાવે ઽપ્ય્ અસતી ભૂતસન્તતિઃ ।
ન કદાચન તત્ સિદ્ધં યદ્ અસિદ્ધેન સાધ્યતે ॥

અયં ભૂતોપલમ્ભો હિ મૃગતૃષ્ણામ્બ્વ્ ઇવોદિતઃ ।
વિચારાદ્ વિલયં યાતિ શુક્તૌ રજતધીર્ ઇવ ॥

કારણાભાવતઃ કાર્યમ્ અભૂત્વા ભવતીતિ યત્ ।
મિથ્યાજ્ઞાનાદ્ ઋતે તસ્ય ન રૂપમ્ ઉપપદ્યતે ॥

મિથ્યાદૃષ્ટિઃ પ્રેક્ષિતા ચ ન કદાચન વિદ્યતે ।
મૃગતૃષ્ણામ્ભસા કેન ઘટકાઃ પરિપૂરિતાઃ ॥

સ્રષ્ટુર્ આદ્યસ્ય પરમં બ્રહ્મ કસ્માન્ ન કારણમ્ ।
અનન્તમ્ અજમ્ અવ્યક્તમ્ ઈશ્વરં શાન્તમ્ અચ્યુતમ્ ॥

હેતુત્વાભાવતો બ્રહ્મ કાર્યત્વાભાવતસ્ તતઃ ।
અદ્વૈતૈક્યાવિકારાત્મ ન કાર્યં ન ચ કારણમ્ ॥

અકર્તૃકર્મકરણમ્ અકારણમ્ અબીજકમ્ ।
અપ્રતર્ક્યમ્ અવિજ્ઞેયં બ્રહ્મ કર્તૃ કથં ભવેત્ ॥

અકારણત્વાત્ કાર્યત્વરહિતં તદ્ યદા ભવેત્ ।
અદ્વૈતૈક્યમ્ અનાદ્યન્તં તદા તદુપલમ્ભનમ્ ॥

અપ્રતર્ક્યમ્ અવિજ્ઞેયં યચ્ છિવં શાન્તમ્ અવ્યયમ્ ।
તત્ કથં કસ્ય કેનેવ કર્તૃ ભોક્તૃ કદા ભવેત્ ॥

અતો નેદં કૃતં કિઞ્ચિજ્ જગદાદિ ન વિદ્યતે ।
ન કર્તાસ્તિ ન ભોક્તાસ્તિ સર્વં શાન્તમ્ અજં શિવમ્ ॥

કારણાભાવતઃ કાર્યં ન કસ્યચિદ્ ઇદં જગત્ ।
અકાર્યત્વાચ્ ચ નાસ્ત્ય્ એતત્ સર્ગ ઇત્થં ન વિદ્યતે ॥

યદા ન કસ્યચિત્ કાર્યં કારણસ્ય જગત્ તદા ।
પદાર્થાભાવસંસિદ્ધિસ્ તત્સિદ્ધૌ કસ્ય વેદનમ્ ॥

એવં તુ વેદનાભાવે નાસ્ત્ય્ અહન્ત્વસ્ય કારણમ્ ।
અતશ્ શુદ્ધો ઽસિ મુક્તો ઽસિ કેવોક્તિર્ બન્ધમોક્ષયોઃ ॥

આં પ્રબુદ્ધો ઽસ્મિ ભગવન્ યુક્તમ્ ઉક્તં ત્વયોત્તમમ્ ।
કારણાભાવતઃ કર્તૃ નેહ બ્રહ્મેતિ વેદ્મ્ય્ અહમ્ ॥

કર્ત્રભાવાજ્ જગન્ નાસ્તિ તેન નાસ્તિ પદાર્થદૃક્ ।
નાતશ્ ચિત્તાદિ તદ્બીજં નાતો ઽહન્તાદિ કિઞ્ચન ॥

એવં સ્થિતે વિશુદ્ધો ઽસ્મિ વિબુદ્ધો ઽસ્મિ ન ચાસ્મિ ચ ।
નમો મહ્યં પરં નૌમિ નકિઞ્ચિદ્ અપિ બોધતઃ ॥

પદાર્થવેદનં મિથ્યૈવાસદ્ એવાવભાસતે ।
અહમાદ્ય્ અલમ્ એતેન શાન્તમ્ આસે ખકોશવત્ ॥

જગત્પદાર્થપ્રવિભાગદૃષ્ટિસ્ સદેશદિક્કાલકલાક્રિયૌઘા ।
અહો નુ કાલેન ચિરેણ શાન્તા બ્રહ્મૈવ વા નૂનમ્ અવસ્થિતેતિ ॥

શામ્યામિ નિર્વામિ પરં સ્થિતો ઽસ્મિ ન યામિ નોદેમિ ન ચાસ્તમ્ એમિ ।
તિષ્ઠામ્ય્ અનિષ્ઠં ચ યથાસ્થિતાત્મા શિવં શુભં પાવનમૌનમ્ અસ્મિ ॥