મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.68

જીવટબ્રાહ્મણાદીનાં હંસાન્તાનાં મુનીશ્વર ।
ભિક્ષુસ્વપ્નશરીરાણાં સમ્પન્નં કિમ્ અતઃ પરમ્ ॥

રુદ્રેણ સહ સમ્ભૂય પ્રબુદ્ધાસ્ સર્વ એવ તે ।
મિથશ્ ચ દૃષ્ટસંસારા રુદ્રાંશાસ્ સુખિનસ્ સ્થિતાઃ ॥

તેન રુદ્રેણ તાં માયામ્ અવલોક્ય તથોદિતામ્ ।
સ્વાંશાસ્ તામ્ એવ સંસારસ્થિતિં તે પ્રેષિતાઃ પુનઃ ॥

ગચ્છતાશુ નિજં સ્થાનં તત્ર ભુક્ત્વા કલત્રકૈઃ ।
કઞ્ચિત્ કાલં સમં ભોગાન્ મત્સકાશમ્ ઉપૈષ્યથ ॥

ભવિષ્યથ મદંશા મે ગણા મત્પુરભૂષણાઃ ।
તતો મહાપ્રલયતો યાસ્યામસ્ તત્ પદં સહ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ભગવાન્ રુદ્રસ્ તેષાં સો ઽન્તરધીયત ।
અન્યસંસારસંસ્થાનાં રુદ્રાણાં મધ્યમ્ આયયૌ ॥

પ્રયયુસ્ સ્વાસ્પદં તે ઽપિ જીવટબ્રાહ્મણાદયઃ ।
સ્વકલત્રૈસ્ સમં દેહં ક્ષપયિત્વાથ કાલતઃ ॥

રુદ્રલોકં સમાસાદ્ય ભવિષ્યન્તિ ગણોત્તમાઃ ।
કદાચિદ્ વ્યોમ્નિ દૃશ્યન્તે તારકાકારધારિણઃ ॥

ભિક્ષુસઙ્કલ્પરૂપાસ્ તે જીવટબ્રાહ્મણાદયઃ ।
કથં સત્યત્વમ્ આયાતાસ્ સઙ્કલ્પાર્થેષ્વ્ અસત્યતા ॥

સઙ્કલ્પસત્યતાસ્તીશે સઙ્કલ્પાસત્યતાસ્ત્ય્ અજે ।
યત્ર યન્ નાસ્તિ તન્ નાસ્તિ યતસ્ સર્વાત્મ તત્ પદમ્ ॥

યત્ સ્વપ્ને દૃશ્યતે યચ્ ચ સઙ્કલ્પૈર્ અવલોક્યતે ।
તત્ તથા વિદ્યતે તત્ર સર્વકાલં તદાત્મકમ્ ॥

તદ્દેશકાલાત્મિકયા તયૈવાવસ્થયાપ્યતે ।
તદ્દેશકાલાત્મિકયા ગત્યા દેશાન્તરં યથા ॥

દેશાદ્ દેશાન્તરં યદ્વદ્ યત્નગત્યાદિકં વિના ।
ન લભ્યતે તથા સ્વપ્નો વિના તત્તાં ન લભ્યતે ॥

સર્વમ્ અસ્તિ ચિતઃ કોશે યદ્ યથાલોકયત્ય્ અસૌ ।
ચિત્ તત્ તથા તદાપ્નોતિ સર્વાત્મત્વાદ્ અવિક્ષતમ્ ॥

સઙ્કલ્પસ્વપ્નવસ્ત્વ્ અઙ્ગ યયા ચ દશયાપ્યતે ।
પરમાભ્યાસયોગાભ્યાં વિના સેહ ન લભ્યતે ॥

યેષાં તુ યોગવિજ્ઞાનદૃષ્ટયઃ ફલિતાસ્ સ્થિતાઃ ।
સર્વં સર્વત્ર પશ્યન્તિ ત એતે શઙ્કરાદયઃ ॥

ઇદમ્ અગ્રગતં વસ્તુ તથાસઙ્કલ્પિતં ચ યઃ ।
પ્રાર્થયત્ય્ ઉભયભ્રંશં સ પ્રાપ્નોત્ય્ ઉભયાશ્રયાત્ ॥

સર્વં હ્ય્ અભિમતં કાર્યમ્ એકનિષ્ઠસ્ય સિધ્યતિ ।
દક્ષિણાં કકુભં ગચ્છન્ કઃ પ્રાપ્નોત્ય્ ઉત્તરાં દિશમ્ ॥

સઙ્કલ્પાર્થપરૈર્ એવ સઙ્કલ્પાર્થો ઽવગમ્યતે ।
અગ્રસ્થાર્થપરૈર્ અગ્રસંસ્થિતો ઽર્થો ઽવગમ્યતે ॥

અગ્રસ્થબુદ્ધિસંસ્થે ઽસ્મિન્ કલ્પિતં પ્રાપ્તુમ્ ઇચ્છતિ ।
યસ્ સ ના નૈકનિષ્ઠત્વાત્ તદા તન્ નાશયેદ્ દ્વયમ્ ॥

તસ્માદ્ એકાર્થનિષ્ઠત્વાદ્ ભિક્ષુજીવેન રુદ્રતામ્ ।
પ્રાપ્ય સર્વાત્મનો લબ્ધં પદાત્ સર્વં તથાસ્થિતેઃ ॥

ભિક્ષુસઙ્કલ્પજીવાનાં પ્રત્યેકં તજ્ જગત્ પૃથક્ ।
પશ્યન્તિ તે ચ નાન્યોઽન્યં રુદ્રજ્ઞાનાદ્ ઋતે તતઃ ॥

અપ્રબુદ્ધાઃ પ્રજાયન્તે જીવા જીવાત્ પ્રબોધિનઃ ।
તદિચ્છયાશુ વિદુષ ઇવ મૂર્ખાસ્ સુતા ઇવ ॥

ઇહ વિદ્યાધરો ઽહં સ્યામ્ ઇહ સ્યામ્ અહમ્ એડિકા ।
ઇત્ય્ એકધ્યાનસાફલ્યદૃષ્ટાન્તો ઽસ્યાં ક્રિયાસ્થિતૌ ॥

એકત્વં ચ શતત્વં ચ મૌર્ખ્યં પાણ્ડિત્યમ્ એવ ચ ।
દેવત્વં માનુષત્વં ચ દેશકાલક્રિયાક્રમૈઃ ॥

તુલ્યકાલમ્ અલઙ્કર્તું ધારણાધ્યાનયત્નતઃ ।
સર્વશક્ત્યજરૂપત્વાજ્ જીવસ્યાસ્ત્ય્ એવ શક્તતા ॥

અનન્તશ્ ચાન્તયુક્તશ્ ચ સ્વભાવો ઽસ્ય સ્વભાવતઃ ।
સવિકાસસ્ સસઙ્કોચો હંસસ્યેવ ચિદાત્મનઃ ॥

યદ્ ઇચ્છતિ તદ્ અસ્ત્ય્ અઙ્ગ નનુ સમ્પદ્યતે સ્વયમ્ ।
સ્વયંસઙ્કલ્પિતૈર્ એભિર્ દેશકાલક્રિયાક્રમૈઃ ॥

યોગિન્યો યોગિનશ્ ચેહ તિષ્ઠન્ત્ય્ અન્યત્ર યાન્તિ ચ ।
ઇહ ચામુત્ર ચેહન્તે દૃષ્ટમ્ એતદ્ અનેકશઃ ॥

કાર્તવીર્યો ગૃહે તિષ્ઠન્ વવર્ષામ્બુધરો ભવન્ ।
વિષ્ણુઃ ક્ષીરોદધૌ તિષ્ઠઞ્ જાયતે પુરુષો ભુવિ ॥

પશ્વર્થં યાન્તિ તિષ્ઠન્ત્યો યોગિન્યો યોગિનીગણે ।
શક્રસ્ સ્વર્ગાસને તિષ્ઠન્ યાતિ યજ્ઞાર્થમ્ ઉર્વરામ્ ॥

સહસ્રમ્ એકં ભવતિ તથાસ્મિઞ્ જગદાત્મનિ ।
નૃણાં શતાનિ ભક્તાનાં યાન્તિ સાયુજ્યતાં તનૌ ॥

એકસ્ સહસ્રં ભવતિ તથા ચૈષ જનાર્દનઃ ।
એકઃ કાન્તાસહસ્રાણિ તુલ્યકાલં નિષેવતે ॥

એવં તે ભિક્ષુસઙ્કલ્પજીવટબ્રાહ્મણાદયઃ ।
રુદ્રવિજ્ઞાનવશતસ્ સ્વસઙ્કલ્પપુરીર્ ગતાઃ ॥

તત્ર ભુક્ત્વા ચિરં ભોગાન્ પ્રાપ્ય રુદ્રપુરં તતઃ ।
ગણતામ્ આપ્નુવન્તસ્ તે સ્થાસ્યન્તિ સપરિચ્છદાઃ ॥

નિત્યપ્રફુલ્તનવકલ્પલતાલયેષુ રુદ્રેણ સાર્ધમ્ ઉરુરત્નગુલુચ્છકેષુ ।
નાનાજગત્સુ ચ તદા પુરપત્તનેષુ વિદ્યાધરીષ્વ્ અમલમૌલિધરા રમન્તે ॥