મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.50

ભગવન્ સર્વધર્મજ્ઞ ત્વયૈષા બિલ્વરૂપિણી ।
મહાચિદ્ઘનસત્તેતિ કથિતેતિ મતિર્ મમ ॥

ચિન્મજ્જરૂપમ્ અખિલમ્ અહન્તાદીદમ્ આતતમ્ ।
ન મનાગ્ અપિ ભેદો ઽસ્તિ દ્વૈતૈક્યકલનાત્મકઃ ॥

યથા બ્રહ્માણ્ડકૂષ્માણ્ડમજ્જા મેર્વાદિસંસ્થિતિઃ ।
તથા ચિદ્બિલ્વમજ્જેયં બ્રહ્માણ્ડાદ્યા જગત્સ્થિતિઃ ॥

સૃષ્ટિશ્ ચિદ્બિલ્વમજ્જસ્ય જગદાખ્યા ચમત્કૃતિઃ ।
સ્થિતા સુષુપ્તસોમ્યાન્તસ્ શિલાન્તસ્ સન્નિવેશવત્ ॥

અત્રેમામ્ ઇન્દુવદન ચિત્રાં વિસ્મયકારિણીમ્ ।
વર્ણ્યમાનાં મયા રમ્યામ્ અન્યામ્ આખ્યાયિકાં શૃણુ ॥

સ્નિગ્ધા સ્પષ્ટા મૃદુસ્પર્શા મહાવિસ્તારશાલિની ।
નિબિડા નિત્યનીરન્ધ્રા ક્વચિદ્ અસ્તિ મહાશિલા ॥

તસ્યામ્ અન્તઃ પ્રફુલ્તાનિ પદ્માનિ સુબહૂન્ય્ અપિ ।
કર્ણિકાજાતમૂલાનિ મૂલાન્તઃકર્ણિકાનિ ચ ।
ઊર્ધ્વમૂલાન્ય્ અધોમૂલાન્ય્ અમૂલાનીતરાણિ ચ ॥

તેષાં ચ નિકટે સન્તિ શઙ્ખાશ્ શતસહસ્રશઃ ।
ચક્રૌઘાશ્ ચ મહાકારાઃ પદ્મવત્ સન્નિવેશિનઃ ॥

સત્યમ્ એતન્ મયા દૃષ્ટા તાદૃશી સા મહાશિલા ।
સાલિગ્રામે હરેર્ ધામ્નિ વિદ્યતે પરિવારિણી ॥

એવમ્ એતદ્ વિજાનાસિ દૃષ્ટવાન્ અસિ તાશ્ શિલાઃ ।
યો યશ્ ચ તત્ર પાષાણસ્ સ સર્વસ્ તાદૃગન્તરઃ ॥

મયા ત્વ્ ઇયમ્ અપૂર્વૈવ શિલેયં વર્ણ્યતે તવ ।
યસ્યામ્ અન્તર્ મહાકુક્ષૌ સર્વમ્ અસ્તિ ચ નાસ્તિ ચ ॥

ચિચ્છિલૈષા મયોક્તા તે યસ્યામ્ અન્તર્ જગન્તિ ખે ।
ઘનત્વૈકાત્મકત્વાદિવશાદ્ એષા શિલેવ ચિત્ ॥

અપ્ય્ અત્યન્તઘનાઙ્ગાયા અનીરન્ધ્રાકૃતેર્ અપિ ।
વિદ્યતે ઽન્તઃ પરં બ્રહ્મ વ્યોમ્નીવ વિપુલાનિલઃ ॥

દ્યૌઃ ક્ષમા વાયુર્ આકાશં પર્વતાસ્ સરિતો દિશઃ ।
સન્તિ તસ્યાં શિલા સા ચ સુષિરા ન મનાગ્ અપિ ॥

અસ્યામ્ એકઘનાઙ્ગાત્મ જગત્પદ્મં વિજૃમ્ભતે ।
એતસ્માદ્ વસ્તુનો નાન્યદ્ અન્યચ્ ચ દ્વ્યાત્મકં ચ વા ॥

ભૂતં ભવ્યં ભવિષ્યચ્ ચિચ્છિલાયાં સાલભઞ્જિકા ।
તથાસ્તિ તત્ર તત્ સર્વં સંસ્થાનં વસ્તુનો યથા ॥

ઉપલાન્તસ્ સન્નિવેશો નાનાત્માપ્ય્ એકપિણ્ડતામ્ ।
યથા ધત્તે તથૈષા ચિત્ પિણ્ડાકારૈકિકા ઘના ॥

યથા પદ્મશ્ શિલાકોશાદ્ અભિન્નો ઽપિ વપુર્મયઃ ।
તથા સર્ગશ્ ચિતો રૂપાદ્ અભિન્નો ઽપિ વપુર્મયઃ ॥

સુષુપ્તાવસ્થયા ચક્રપદ્મલેખાશ્ શિલોદરે ।
યથા સ્થિતાશ્ ચિતેર્ અન્તસ્ તથેયં જગદાવલી ॥

શિલાન્તઃ પદ્મલેખાલી મરિચાન્તશ્ ચમત્કૃતિઃ ।
નોદેતિ નાસ્તમ્ આયાતિ યથા સર્ગસ્ તથા ચિતૌ ॥

યથાપરન્ધ્રો ઽનન્યો ઽન્તર્મજ્જા બિલ્વે નિરન્તરઃ ।
તથા લભ્યવિકારાઢ્યા ચિતૌ બ્રહ્માણ્ડમણ્ડલી ॥

વિકારાદિ તદ્ એવેતિ બુદ્ધૈવોક્તિર્ અનર્થિકા ।
તત્તાં સમુપયાત્ય્ આશુ જલબિન્દુર્ ઇવામ્ભસિ ॥

અનન્તત્વાચ્ ચિતેર્ એતદ્ વિકારાદિ ચિતેર્ ઇતિ ।
ઉક્ત્યા સમ્પદ્યતે તચ્ ચ તલ્લયેન વિલીયતે ॥

બ્રહ્મૈવેદં વિકારાદિ વિકારાદ્યર્થવર્જિતમ્ ।
વર્જનાવર્જને ઽર્થસ્ય બ્રહ્મૈવાનન્તતાવશાત્ ॥

બ્રહ્મસ્થિતિ વિકારાદિ બ્રહ્મૈવોત્પાદિતં ક્રમાત્ ।
અત્રાન્યાર્થવિદં વિદ્ધિ મૃગતૃષ્ણામ્ભસા સમામ્ ॥

બીજં પુષ્પફલાન્તસ્સ્થં બીજાન્તં નાન્યતાત્મકમ્ ।
તાદૃશી બીજસત્તા સા ભવિત્રી યા તથોત્તરમ્ ॥

ચિદ્ઘને ચિદ્ઘનત્વં યત્ સ એવ ત્રિજગત્ક્રમઃ ।
એકત્વમ્ અનયોર્ દ્વિત્વમ્ એકાભાવે દ્વયોઃ ક્ષતિઃ ॥

જગદ્ અન્યગ્ભવોત્પત્તિ ન કદાચિદ્ અનીદૃશમ્ ।
ચિદ્ અચિન્ ન કદાચિન્ ન દ્વયમ્ એતન્ મિથો દ્વયમ્ ॥

મહાશિલાન્તરે ઽભેદ્યે લેખાત્માસ્તિ યથા બહુ ।
તદન્યાનન્યમજ્જાદિ ચિદ્ઘને ત્રિજગદ્ગતિઃ ॥

યથા શિલાન્તર્ લેખાદિ ભિદ્યતે ન શિલાઙ્ગતઃ ।
તત્સારત્વાત્ તથા મન્તૃકર્તૃત્વાદિ જગચ્ ચિતેઃ ॥

યથા શિલાન્તર્ અબ્જાનાં સ્પન્દાસ્પન્દભવાભવાઃ ।
વિષયત્વં ન ગચ્છન્તિ કર્તારો જગતસ્ તથા ॥

નેદં કદાચિત્ ક્રિયતે ન કદાચન નશ્યતિ ।
અદ્રિવન્ ન્યગ્ભવોલ્લાસવિલાસાવેદનાત્મકમ્ ॥

યથા યત્ર યદાકારં તથા તત્ર તદ્ એવ હિ ।
બ્રહ્મ સર્વાત્મકં સર્વં સુષુપ્તસ્થમ્ અવસ્થિતમ્ ॥

ભૂરિભાવવિકારાઢ્યો યો ઽયં જગદુરુભ્રમઃ ।
સુષુપ્તમ્ એવ તદ્ વિદ્ધિ શિલાન્તઃ પઙ્કજાદિવત્ ॥

નિત્યં સુષુપ્તપદમ્ એવ જગદ્વિલાસસ્ સોમ્ય પ્રશાન્તસમચિદ્ઘનખાત્મકત્વાત્ ।
પદ્માશ્ શિલાત ઇવ સર્ગદશાસ્ સ્વસારાદ્ દૃષ્ટ્યા ન ભેદમ્ ઉપયાન્તિ કયાચિદ્ એવ ॥