મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.46

તતસ્ સ જીવો ભગવન્ દૃષ્ટવાન્ દેહસમ્ભ્રમમ્ ।
આદિસર્ગે નભસ્સંસ્થઃ કામ્ અવસ્થામ્ ઉપૈતિ હિ ॥

પરસ્માત્ પરમે વ્યોમ્નિ પૂર્વોક્તક્રમવદ્ વપુઃ ।
જીવઃ પશ્યતિ સમ્પન્નમ્ અસત્સ્વપ્નનરો યથા ॥

સર્વગત્વાચ્ ચિદ્ઘનસ્ય કાર્યં સ્વપ્નનરો ઽપિ હિ ।
યથા કરોત્ય્ આશુ તથા જીવસ્યાપિ શરીરદૃક્ ॥

સનાતનો ઽહમ્ અવ્યક્તઃ પુમાન્ ઇત્ય્ અભિધાસ્ તતઃ ।
કરોત્ય્ આત્મનિ તેનાસૌ પ્રથમઃ કથિતઃ પુમાન્ ॥

એવં સ સર્ગે કસ્મિંશ્ચિત્ પ્રથમો ઽર્થસ્ સદાશિવઃ ।
કસ્મિંશ્ચિદ્ વિષ્ણુર્ ઇત્ય્ ઉક્તો નાભ્યુત્પન્નપિતામહઃ ॥

પિતામહસ્ સ કસ્મિંશ્ચિત્ કસ્મિંશ્ચિદ્ અપિ ચેતરઃ ।
સ ચ સઙ્કલ્પપુરુષસ્ સઙ્કલ્પાન્ મૂર્તિમાન્ સ્થિતઃ ॥

પુષ્ટઃ પ્રથમસઙ્કલ્પસ્ તાં મનોમૂર્તિમ્ આસ્થિતઃ ।
યદ્ યથા કલ્પયત્ય્ આશુ તત્ તથાનુભવત્ય્ અલમ્ ॥

તત્ ત્વ્ અસદ્રૂપમ્ અખિલં શૂન્યે વેતાલકો યથા ।
ભ્રમદૃષ્ટ્યા તુ સદ્રૂપમ્ ઇત્ય્ અહન્તાજગદ્ગતિઃ ॥

સ્રષ્ટાદિપુરુષસ્ ત્વ્ એવં સ્વયં સમ્પદ્યતે હિ યઃ ।
સ નિમેષં પ્રતિ વ્યોમ્નિ સમુદેત્ય્ અથ લીયતે ॥

નિમેષ એવ કલ્પૌઘમહાકલ્પપરમ્પરાઃ ।
પ્રતિભાસવિપર્યાસમાત્રેણાનુભવત્ય્ અલમ્ ॥

પરમાણૌ પરમાણૌ વ્યોમ્નિ વ્યોમ્નિ ક્ષણે ક્ષણે ।
સર્ગકલ્પમહાકલ્પભાવાભાવા ભવન્તિ હિ ॥

દૃશ્યન્તે કેચિદ્ અન્યોઽન્યં સાધર્મ્યં વાસનાશતૈઃ ।
મિથઃ કેચિન્ ન દૃશ્યન્તે કેચિત્ પશ્યન્તિ નેતરમ્ ॥

કેચિન્ નાન્યેન દૃશ્યન્તે દૃષ્ટેનાપ્ય્ અસદાત્મના ।
સર્ગાસ્ સર્ગેણ સર્વત્ર સમ્ભવન્તિ ન તે શિવે ॥

ભવન્તિ પરમે વ્યોમ્નિ વ્યોમરૂપા ઇતિ સ્વયમ્ ।
સ્વયં ચ સદસદ્રૂપા લીયન્તે સ્વપ્નશૈલવત્ ॥

સર્ગૈર્ ન દેશ આક્રાન્તો ન ચ કાલો ન કર્તૃતા ।
ન ચૈતે સત્સ્વરૂપા વા ન કલ્પં નૈવ ચ ક્ષણમ્ ॥

ન ચેદં જાયતે કિઞ્ચિન્ ન ચ કિઞ્ચન નશ્યતિ ।
સ્વચમત્કારરૂપેણ ચિચ્ ચમત્કુરુતે ચિતિ ॥

સ્વપ્નપત્તનનિર્માણપાતોત્પતનવજ્ જગત્ ।
ન દેશકાલાક્રમણં કરોતિ મનસામ્ અપિ ॥

યથા સઙ્કલ્પશૈલેન દેશકાલાદ્યનન્તકમ્ ।
આક્રાન્તમ્ અપિ નાક્રાન્તં તથૈવ જગતાસતા ॥

સમ્પદ્યતે યથાદ્યો ઽસૌ પુરુષસ્ સર્ગકારકઃ ।
અનેનૈવ ક્રમેણેહ કીટસ્ સમ્પદ્યતે ક્ષણાત્ ॥

તસ્થુષામ્ એવમ્ એવેહ જાતયો હિ ચતુર્વિધાઃ ।
રુદ્રાદ્યાસ્ તરુપર્યન્તાસ્ સમ્પદ્યન્તે ક્ષણં પ્રતિ ॥

પરમાપરમાસ્ સન્તિ તથા કેચિદ્ અણૂપમાઃ ।
એષ એવ ક્રમસ્ તેષાં સતિ ચાસતિ સર્ગકે ॥

અસ્યાસ્ સંસારમાયાયા એવમ્ભૂતાર્થભાવનાત્ ।
ભેદોપશાન્તાવ્ અભ્યાસાદ્ ભવત્ય્ ઉપશમશ્ શિવઃ ॥

નિમેષશતભાગાર્ધમાત્રમ્ એવ પરા ચિતિઃ ।
સ્વરૂપતશ્ ચેલ્ લુઠિતા તદ્ એષોદેત્ય્ અવસ્થિતિઃ ॥

સા જ્ઞરૂપા શિલાકોશ ઇવ ચેત્ સ્વાત્મનિ સ્થિતા ।
તદ્ અનાદ્યવભાસાત્મબ્રહ્મશબ્દેન ગીયતે ॥

અસ્મિન્ પ્રૌઢિં ગતે સર્ગે મહાચિચ્ ચેતનં નવમ્ ।
સઙ્ગમ્ આગત્ય દિગ્દેશકાલાંશપરમાણુના ॥

જીવતામ્ આગતા ભૂતતન્માત્રવલનાક્રમાત્ ।
ભવત્ય્ અગમૃગીવીરુત્કીટદેવાસુરાદિકમ્ ॥

યસ્મિન્ નિત્યે તતે તન્તૌ દૃઢે સ્રગ્ ઇવ તિષ્ઠતિ ।
સદસદ્ગ્રથિતં વિશ્વં વિશ્વાઙ્ગે વિશ્વકર્મણિ ॥

ન તદ્ દૂરે ન નિકટે નોર્ધ્વે નાધો ન તે ન મે ।
ન પૂર્વં નાદ્ય ન પ્રાતર્ ન સન્ નાસન્ ન મધ્યગમ્ ॥

અનુભવકલનાદ્ ઋતે ઽસ્ય માતા ભવતિ ન સર્વવિકલ્પનેષુ સત્સુ ।
ફલદુરુવિભવા પ્રમાણમાલા સ્થિતિમ્ ઉપયાતિ ન વારિણીવ વહ્નિઃ ॥

યથાપૃષ્ટં મુને પ્રોક્તં ત્વયિ કલ્યાણમ્ અસ્તુ તે ।
દેશં પ્રયામો ઽભિમતમ્ આગચ્છોત્તિષ્ઠ પાર્વતિ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા નીલકણ્ઠો ઽસૌ ત્યક્તપુષ્પાઞ્જલૌ મયિ ।
તતાર પરિવારેણ સમમ્ અમ્બરકોટરમ્ ॥

તસ્મિન્ ગતે ત્રિભુવનાધિપતાવ્ ઉમેશે સ્થિત્વા ક્ષણં તદનુ સંસ્મૃતિપૂર્વમ્ એવ ।
અઙ્ગીકૃતં નવપવિત્રતયા મયાત્મદર્ભાસનં શ્રમવતેવ મહાશ્રુતં તત્ ॥