મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.27

એષા હિ ચિતિ વિશ્રાન્તિર્ મયા પ્રાણસમાધિના ।
ક્રમેણાનેન સમ્પ્રાપ્તા સ્વયમ્ આત્મનિ નિર્મલે ॥

એતાં દૃષ્ટિમ્ અવષ્ટભ્ય સંસ્થિતો ઽસ્મિ મહામુને ।
ન ચલામિ નિમેષાંશમ્ અપિ મેરુર્ ઇવાચલઃ ॥

ગચ્છતસ્ તિષ્ઠતો વાપિ જાગ્રતસ્ સ્વપતો ઽપિ વા ।
સ્વપ્ને ઽપિ ન ચલત્ય્ એષ સુસમાધિર્ મમાત્મનિ ॥

નિત્યાનિત્યાસુ લોલાસુ જગત્સ્થિતિષુ સંસ્થિતઃ ।
અન્તર્મુખો ઽસ્મિ તિષ્ઠામિ સ્વયમ્ એવાત્મનાત્મનિ ॥

અપિ સંરુધ્યતે વાયુર્ અપિ વા સલિલં ગતેઃ ।
નૈતસ્માત્ સુસમાધાનાન્ નિરુદ્ધં સંસ્મરામ્ય્ અહમ્ ॥

પ્રાણાપાનાનુસરણાત્ પરમાત્માવલોકનાત્ ।
અશોકમ્ અનુયાતો ઽસ્મિ પદમ્ આદ્યં મહાતપઃ ॥

આ મહાપ્રલયાદ્ બ્રહ્મન્ન્ ઉન્મજ્જનનિમજ્જને ।
અયમ્ અદ્યાપિ ભૂતાનાં પશ્યઞ્ જીવામિ ધીરધીઃ ॥

ન ભૂતં ન ભવિષ્યચ્ ચ ચિન્તયામિ કદાચન ।
દૃષ્ટિમ્ આલમ્બ્ય તિષ્ઠામિ વર્તમાનામ્ ઇહાત્મનઃ ॥

યથાપ્રાપ્તેષુ કાર્યેષુ પરિત્યક્તફલૈષણઃ ।
સુષુપ્તસમયા બુદ્ધ્યા પરિતિષ્ઠામિ કેવલમ્ ॥

ભાવાભાવમયીં ચિન્તામ્ ઈહિતાનીહિતાન્વિતામ્ ।
વિમુચ્યાત્મનિ તિષ્ઠામિ ચિરં જીવામ્ય્ અનામયઃ ॥

પ્રાણાપાનસમાયોગસમયં સમનુસ્મરન્ ।
સ્વયમ્ આત્મનિ તુષ્યામિ તેનાસ્મિ ચિરજીવિતઃ ॥

ઇદમ્ અદ્ય મયા લબ્ધમ્ ઇદં લપ્સ્યામિ સુન્દરમ્ ।
ઇતિ ચિન્તા ન મે તેન ચિરં જીવામ્ય્ અનામયઃ ॥

ન સ્તૌમિ ન ચ નિન્દામિ ક્વચિત્ કિઞ્ચિત્ કદાચન ।
આત્મનો ઽન્યસ્ય વા સાધો તેન જીવામ્ય્ અનામયઃ ॥

ન તુષ્યતિ શુભપ્રાપ્તૌ નાશુભેષ્વ્ અપિ ખિદ્યતે ।
મનો મમ સમં નિત્યં તેન જીવામ્ય્ અનામયઃ ॥

પરમં ત્યાગમ્ આલમ્બ્ય સર્વમ્ એવ સદૈવ હિ ।
જીવિતાદિ મયા ત્યક્તં તેન જીવામ્ય્ અનામયઃ ॥

પ્રશાન્તચાપલં વીતશોકમ્ અસ્તસમીહિતમ્ ।
મનો મમ મુને શાન્તં તેન જીવામ્ય્ અનામયઃ ॥

કાષ્ઠં વિલાસિનીં શૈલં તૃણમ્ અગ્નિં હિમં નભઃ ।
સમં સર્વત્ર પશ્યામિ તેન જીવામ્ય્ અનામયઃ ॥

કિમ્ અદ્ય મમ સમ્પ્રાપ્તં પ્રાતર્ વા ભવિતા પુનઃ ।
ઇતિ ચિન્તાજ્વરો નાસ્તિ તેન જીવામ્ય્ અનામયઃ ॥

જરામરણદુઃખેષુ રાજ્યલાભસુખેષુ ચ ।
ન બિભેમિ ન હૃષ્યામિ તેન જીવામ્ય્ અનામયઃ ॥

અયં બન્ધુઃ પરશ્ ચાયં મમાયમ્ અયમ્ અન્યતઃ ।
ઇતિ બ્રહ્મન્ ન જાનામિ તેન જીવામ્ય્ અનામયઃ ॥

આહરન્ વિહરંસ્ તિષ્ઠન્ન્ ઉત્તિષ્ઠન્ન્ ઉચ્છ્વસન્ સ્વપન્ ।
દેહો ઽહમ્ ઇતિ નો વેદ્મિ તેન જીવામ્ય્ અનામયઃ ॥

ઇમં સંસારમ્ આરમ્ભં સુષુપ્તવદ્ અવસ્થિતઃ ।
અસન્તમ્ ઇવ પશ્યામિ તેન જીવામ્ય્ અનામયઃ ॥

યથાકાલમ્ ઉપાયાતાવ્ અર્થાનર્થૌ સમૌ મમ ।
હસ્તાવ્ ઇવ શરીરસ્થૌ તેન જીવામ્ય્ અનામયઃ ॥

અપારિપ્લવયા ઋજ્વ્યા સુદૃશા સ્નિગ્ધમુગ્ધયા ।
ઋજુ પશ્યામિ સર્વત્ર તેન જીવામ્ય્ અનામયઃ ॥

આપાદમસ્તકાન્તે ઽસ્મિન્ ન દેહે મમતા મમ ।
ત્યક્તાહઙ્કારપઙ્કસ્ય તેન જીવામ્ય્ અનામયઃ ॥

યત્ કરોમિ યદ્ અશ્નામિ તત્ ત્યક્ત્વા તદ્વતો ઽપિ મે ।
મનો નૈષ્કર્મ્યમ્ આદત્તે તેન જીવામ્ય્ અનામયઃ ॥

યદા યદા મુને કિઞ્ચિદ્ વિજાનામિ તદા તદા ।
નતિમ્ આયામિ નૌદ્ધત્યં તેન જીવામ્ય્ અનામયઃ ॥

કરોમીશો ઽપિ નાક્રાન્તિં પરિતપ્યે ન ખેદિતઃ ।
દરિદ્રો ઽપિ ન વાઞ્છામિ તેન જીવામ્ય્ અનામયઃ ॥

નશ્યદ્રૂપે શરીરે ઽસ્મિન્ન્ અનષ્ટાત્મા ચિદાસ્પદઃ ।
ભૂતવૃન્દં હસામ્ય્ આરાત્ તેન જીવામ્ય્ અનામયઃ ॥

આશાપાશવિનુન્નાયાશ્ ચિત્તવૃત્તેસ્ સમાહિતઃ ।
સંસ્પર્શં ન દદામ્ય્ અન્તસ્ તેન જીવામ્ય્ અનામયઃ ॥

અસત્તાં જગતસ્ સત્તામ્ આત્મનઃ કરબિલ્વવત્ ।
સુપ્તઃ પ્રબુદ્ધઃ પશ્યામિ તેન જીવામ્ય્ અનામયઃ ॥

ક્ષીણં ભિન્નં શ્લથં જીર્ણં ક્ષુબ્ધં ક્ષુણ્ણં ક્ષયં ગતમ્ ।
પશ્યામિ નવવત્ સર્વં તેન જીવામ્ય્ અનામયઃ ॥

સુખિતો ઽસ્મિ સુખાસક્તે દુઃખિતો દુઃખિતે જને ।
સર્વસ્ય પ્રિયમિત્રં ચ તેન જીવામ્ય્ અનામયઃ ॥

આપદ્ય્ અચલધીરો ઽસ્મિ જગન્મિત્રં ચ સમ્પદિ ।
ભાવાભાવેષુ નૈવાસ્મિ તેન જીવામ્ય્ અનામયઃ ॥

નાહમ્ અસ્મિ ન ચાન્યો મે નાહમ્ અન્યસ્ય કસ્યચિત્ ।
ઇતિ મે ભાવિતં ચેતસ્ તેન જીવામ્ય્ અનામયઃ ॥

અહં જગદ્ અહં વ્યોમ દેશકાલક્રમાવ્ અહમ્ ।
અહં ક્રિયેતિ મે બુદ્ધિસ્ તેન જીવામ્ય્ અનામયઃ ॥

ઘટશ્ ચિચ્ ચિત્ પટશ્ ચિત્ ખં ચિદ્ વટશ્ શકટશ્ ચ ચિત્ ।
ચિત્ સર્વમ્ ઇતિ મે ભાવસ્ તેન જીવામ્ય્ અનામયઃ ॥

ઇત્ય્ અહં મુનિશાર્દૂલ ત્રિલોકીકમલાલિકઃ ।
ભુસુણ્ડનામા કાકોલઃ કથિતશ્ ચિરજીવિતઃ ॥

બ્રહ્માર્ણવે વિલુલિતં ત્રિજગત્તરઙ્ગમ્ ઉત્પાદનાશવિભવેન વિભિન્નરૂપમ્ ।
આલીનમ્ ઉન્નમિતમ્ આકુલદૃશ્યદૃશ્યમ્ આલોકયન્ પ્રકલયંશ્ ચ ચિરં સ્થિતો ઽસ્મિ ॥