મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.24

અથાસૌ વાયસશ્રેષ્ઠો જિજ્ઞાસાર્થમ્ ઇદં મયા ।
ભૂયઃ પૃષ્ટો મહાબાહો કલ્પવૃક્ષલતાગ્રખે ॥

ચરતાં જગતઃ કોશે વ્યવહારવતામ્ અપિ ।
કથં વિહગરાજેન્દ્ર દેહં મૃત્યુર્ ન બાધતે ॥

જાનન્ન્ અપિ હિ સર્વજ્ઞ બ્રહ્મઞ્ જિજ્ઞાસયૈવ મામ્ ।
પૃચ્છસિ પ્રભવો નિત્યં ભૃત્યં વાચાલયન્તિ હિ ॥

તથાપિ યત્ પૃચ્છસિ માં તત્ તે પ્રકથયામ્ય્ અહમ્ ।
અનાજ્ઞાભઙ્ગમ્ એવાહુર્ મુખ્યમ્ આરાધનં સતામ્ ॥

દોષમુક્તાફલપ્રોતા વાસનાતન્તુસન્તતિઃ ।
હૃદિ ન ગ્રથિતા યસ્ય મૃત્યુસ્ તં ન જિઘાંસતિ ॥

વિશ્વાસવૃક્ષક્રકચાસ્ સર્વે દેહલતાઘુણાઃ ।
આધયો યં ન ભિન્દન્તિ મૃત્યુસ્ તં ન જિઘાંસતિ ॥

ષણ્ડાત્ ષણ્ડં નિપતિતં શાખામૃગમ્ ઇવોદ્ધતં ।
ન ચઞ્ચલં મનો યસ્ય તં મૃત્યુર્ ન જિઘાંસતિ ॥

શરીરતરુસર્પૌઘાશ્ ચિત્તૌર્વશિખિનશ્ શિખાઃ ।
આશા યં ન દહન્ત્ય્ અન્તસ્ તં મૃત્યુર્ ન જિઘાંસતિ ॥

રાગદ્વેષવિષાપૂરસ્ સ્વમનોબિલમન્દિરઃ ।
લોભવ્યાલો ન ભુઙ્ક્તે યં મૃત્યુસ્ તં ન જિઘાંસતિ ॥

પીતાશેષવિવેકામ્બુશ્ શરીરામ્ભોધિવાડવઃ ।
ન નિર્દહતિ યં કોપસ્ તં મૃત્યુર્ ન જિઘાંસતિ ॥

યન્ત્રં તિલાનાં કઠિનં રાશિમ્ ઉગ્રમ્ ઇવાકુલમ્ ।
યં પીડયતિ નાનઙ્ગસ્ તં મૃત્યુર્ ન જિઘાંસતિ ॥

એકસ્મિન્ નિર્મલે યેન પદે પરમપાવને ।
સંશ્રિતા દૃઢવિશ્રાન્તિસ્ તં મૃત્યુર્ ન જિઘાંસતિ ॥

એતે બ્રહ્મન્ મહાદોષાસ્ સંસારવ્યાધિહેતવઃ ।
મનાગ્ અપિ ન લુમ્પન્તિ ચિત્તમ્ એકસમાહિતમ્ ॥

આધિવ્યાધિસમુત્થાનિ વલિતાનિ મહાભ્રમૈઃ ।
ન વિલુમ્પન્તિ દુઃખાનિ ચિત્તમ્ એકસમાહિતમ્ ॥

ન દાદતિ ન ચાદત્તે ન જહાતિ ન યાચતે ।
કુર્વદ્ એવ ચ કાર્યાણિ ચિત્તમ્ એકસમાહિતમ્ ॥

નાસ્તમ્ એતિ ન ચોદેતિ નસંસ્મૃતિ નવિસ્મૃતિ ।
ન સુપ્તં ન ચ જાગ્રત્સ્થં ચિત્તમ્ એકસમાહિતમ્ ॥

અન્ધીકૃતહૃદાકાશાઃ કામક્રોધવિકારજાઃ ।
ચિન્તા ન પરિહિંસન્તિ ચિત્તમ્ એકસમાહિતમ્ ॥

યે દુરર્થા દુરારમ્ભા દુર્ગુણા દુરુદાહૃતાઃ ।
દુષ્ક્રમાસ્ તે ન કૃન્તન્તિ ચિત્તમ્ એકસમાહિતમ્ ॥

શુભાનિ વિપુલાર્થાનિ મહાન્તિ ગુણવન્તિ ચ ।
સર્વાણ્ય્ એવાનુધાવન્તિ ચિત્તમ્ એકસમાહિતમ્ ॥

યદ્ ઉદર્કહિતં સત્યમ્ અનપાયિ ગતભ્રમમ્ ।
દુરીહિતદશામુક્તં તત્પરં કારયેન્ મનઃ ॥

યદ્ અદૃષ્ટમ્ અશુદ્ધેન ચિરવૈધુર્યકારિણા ।
મુને કામપિશાચેન તત્પરં કારયેન્ મનઃ ॥

આદૌ મધ્યે તથાન્તે ચ ચિરાય પરિ ચોદિતમ્ ।
યચ્ ચારુ મધુરં પથ્યં તત્પરં કારયેન્ મનઃ ॥

યદ્ અનર્થદશાહીનં નિર્ણીતં સદ્ભિર્ આદિતઃ ।
ગુણાનુબન્ધિ લોક્યં ચ તત્પરં કારયેન્ મનઃ ॥

પેશલં મધુરં હૃદ્યં સ્વાદુ શીતમ્ અપક્ષયમ્ ।
સુતીક્ષ્ણમ્ અતિનિર્ણીતં તત્પરં કારયેન્ મનઃ ॥

યદ્ બુદ્ધેઃ પરમ્ આલોક્યમ્ આદ્યં યદ્ અમૃતં પરમ્ ।
યદ્ અનુત્તમસૌભાગ્યં તત્પરં કારયેન્ મનઃ ॥

સામરે સહગન્ધર્વે સવિદ્યાધરકિન્નરે ।
સસુરસ્ત્રીગણે સ્વર્ગે ન કિઞ્ચિત્ સુસ્થિરં શુભમ્ ॥

સનરે સનરાધીશે સપર્વતપુરવ્રજે ।
સામ્બુધૌ ભૂતલે તાત ન કિઞ્ચિચ્ છોભનં સ્થિરમ્ ॥

સનાગે સાસુરવ્યૂહે સાસુરસ્ત્રીજને તથા ।
સમસ્ત એવ પાતાલે ન કિઞ્ચિચ્ છોભનં સ્થિરમ્ ॥

સસ્વર્ગે સધરાભોગે સપાતાલે સદિક્તટે ।
જગત્ય્ અસ્મિંસ્ તુ સર્વસ્મિન્ ન કિઞ્ચિચ્ છોભનં સ્થિરમ્ ॥

સમુખે સકરે સાંસે સપાદે સોરુમણ્ડલે ।
સરક્તમાંસે દેહે ઽસ્મિન્ ન કિઞ્ચિચ્ છોભનં સ્થિરમ્ ॥

આધિવ્યાધિવિલોલાસુ દુઃખૌઘવલિતાસુ ચ ।
ક્રિયાસુ નિત્યતુચ્છાસુ ન કિઞ્ચિચ્ છોભનં સ્થિરમ્ ॥

તરલીકૃતચિત્તાસુ હૃદયામર્દનીષુ ચ ।
ચિન્તાસુ જીવકારાસુ ન કિઞ્ચિત્ સુસ્થિરં શુભમ્ ॥

હૃત્ક્ષીરોદકસસ્પન્દમન્દરેષુ ચલેષ્વ્ અતિ ।
સ્વસઙ્કલ્પવિકલ્પેષુ ન કિઞ્ચિત્ સુસ્થિરં શુભમ્ ॥

અનારતાગમાપાયપરાસ્વ્ અશિશિરાસ્વ્ અતિ ।
ચિત્રાચારાસુ ચેષ્ટાસુ ન કિઞ્ચિત્ સુસ્થિરં શુભમ્ ॥

ન વરમ્ એકમહીતલરાજતા ન ચ વરં વિવિધામરરૂપતા ।
ન ચ વરં ધરણીતલનાગતા સ્થિતિમ્ ઉપૈતિ હિ યત્ર સતાં મનઃ ॥

ન વરમ્ આકુલશાસ્ત્રવિચારણં ન ચ વરં વરકાવ્યવિવેચનમ્ ।
ન વરમ્ અગ્ર્યકથાક્રમચર્વણં સ્થિતિમ્ ઉપૈતિ હિ યત્ર સતાં મનઃ ॥

ન વરમ્ આધિમયં ચિરજીવિતં ન ચ વરં મરણં દૃઢમૂઢતા ।
ન ચ વરં નરકો ન ચ વિષ્ટપં સ્થિતિમ્ ઉપૈતિ હિ યત્ર સતાં મનઃ ॥

ઇતિ વિવિધજગત્ક્રમાસ્ સમસ્તાશ્ ચલમતિમૂઢતયા નરસ્ય રૂઢાઃ ।
ચલતરકલનાહિતે પદાર્થે કથમ્ ઉપયાન્તિ ચિરં સ્થિતિં મહાન્તઃ ॥