મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.229

અથાકૃષ્ટવતિ પ્રાણાન્ સ્વયમ્ભુવિ નભોભુવઃ ।
વિરાડાત્મનિ તત્યાજ વાતસ્કન્ધસ્થિતિં સ્થિરામ્ ॥

તે હિ તસ્ય કિલ પ્રાણાસ્ તેનાક્રાન્તેષુ તેષ્વ્ અપિ ।
ઋક્ષચક્રસ્થિતિં કો ઽન્યશ્ ચક્રે ભૂતૈકધારિણીમ્ ॥

વાતસ્કન્ધે સમાક્રાન્તે બ્રહ્મણા પ્રાણમારુતે ।
શમં ગન્તું પરિત્યજ્ય સંસ્થિતિં ક્ષોભમ્ આગતે ॥

નિરાધારાસ્ સવાતાગ્નિદેહોલ્મુકવદ્ આપતન્ ।
વ્યોમ્નસ્ તારાસ્ તરોḫ પુષ્પનિકરા ઇવ ભૂતલે ॥

કાલપાકગલન્મૂલા જગત્ષણ્ડફલાદયઃ ।
પ્રશાન્તપવનાધારા વિમાનાવલયો ઽપતન્ ॥

પ્રશમોન્મુખતાં યાતે બ્રાહ્મે સઙ્કલ્પનેન્ધને ।
સિદ્ધાનાં ગતયશ્ શેમુર્ ઇદ્ધાનામ્ અર્ચિષામ્ ઇવ ॥

પ્રભ્રમન્ત્યો ઽમ્બરે કલ્પમારુતૈસ્ તનુતૂલવત્ ।
સ્વશક્ત્યપચયે મૂકાસ્ સિદ્ધસન્તતયો ઽપતન્ ॥

સકલ્પદ્રુમજાલાનિ સેન્દ્રાદિનગરાણિ ચ ।
પેતુર્ ભૂકમ્પલોલસ્ય શિરાંસ્ય્ અમરભૂભૃતઃ ॥

વક્ષિ સઙ્કલ્પમાત્રાત્મા વિરાડ્ બ્રહ્મા જગદ્વપુઃ ।
કિમ્ અઙ્ગં તસ્ય ભૂલોકẖ કિં સ્વર્ગẖ કિં રસાતલમ્ ॥

કથમ્ એતાનિ ચાઙ્ગાનિ બ્રહ્મંસ્ તસ્ય સ્થિતાનિ વા ।
કથં વા સો ઽન્તરે તસ્ય સ્વસ્યૈવ વપુષસ્ સ્થિતઃ ॥

બ્રહ્મા સઙ્કલ્પમાત્રાત્મા નિરાકૃતિર્ ઇદં સ્થિતમ્ ।
જગદ્ ઇત્ય્ એવ જાતો મે નિશ્ચયẖ કથયેતરત્ ॥

આદૌ તાવદ્ ઇદં નાસન્ ન સદ્ આસ્તે નિરામયમ્ ।
ચિન્માત્રપરમાકાશમ્ આશાકોશૈકપૂરકમ્ ॥

તત્ સ્વામ્ આકાશતાં ચૈતચ્ ચેત્યમ્ ઇત્ય્ અવબુધ્યતે ।
સ્વરૂપમ્ અજહન્ નિત્યં ચિત્ત્વાદ્ ભવતિ ચેતનમ્ ॥

વિદ્ધિ ત્વં ચેતનં જીવં સ ઘનત્વાન્ મનસ્ સ્થિતમ્ ।
એતાવતિ સ્થિતે જાલે ન કિઞ્ચિત્ સાકૃતિ સ્થિતમ્ ॥

શુદ્ધં વ્યોમૈવ ચિદ્વ્યોમ સ્થિતમ્ આત્મનિ પૂર્વવત્ ।
યદ્ એતત્ પ્રતિભાતં તુ તદ્ અનન્યચ્ છિવાત્ તતઃ ॥

અથ તન્ મન આભોગિ ભાવિતાહઙ્કૃતિ સ્ફુરત્ ।
સઙ્કલ્પાત્મકમ્ આકાશમ્ આસ્તે તિમિતમ્ અવ્યયમ્ ॥

તત્ સઙ્કલ્પચિદાભાસનભો ઽહમ્ ઇતિ ભાવિતમ્ ।
અસન્તમ્ એવાનુભવત્ સન્નિવેશં ખમ્ એવ ખે ॥

વેત્તિ ભાવિતમ્ આત્માનં પશ્યત્ય્ અનુભવત્ય્ અપિ ।
સઙ્કલ્પકાત્મકં શૂન્યમ્ એવ દેહ ઇતિ સ્થિતમ્ ॥

શૂન્યમ્ એવ યથાકારિ સઙ્કલ્પનગરં ભવાન્ ।
પશ્યત્ય્ એવમ્ અજો દેહં ખે ખમ્ એવાનુભૂતવાન્ ॥

સંવિદો નિર્મલત્વાત્ સ યાવદિચ્છં તથાવિધમ્ ।
અનુભૂયાનુભવનં સ્વેચ્છયૈવોપશામ્યતિ ॥

યદા ત્વ્ અત્ર પરિજ્ઞાનમ્ અસ્મદાદેસ્ તદાતતમ્ ।
ઇદં સંસરણં વિદ્ધિ શૂન્યં સત્યમ્ ઇવ સ્થિતમ્ ॥

યથાભૂતપરિજ્ઞાનાદ્ અત્ર શામ્યતિ વાસના ।
અદ્વૈતાન્ નિરહઙ્કારાત્ તતો મોક્ષો ઽવશિષ્યતે ॥

એવમ્ એષ સ યો બ્રહ્મા સ એવેદં જગત્ સ્થિતમ્ ।
વિરાજો બ્રહ્મણો રામ દેહો યસ્ તદ્ ઇદં જગત્ ॥

સઙ્કલ્પાકાશરૂપસ્ય તસ્ય યા ભ્રાન્તિર્ ઉત્થિતા ।
તદ્ ઇદં જગદ્ આભાતિ તદ્ બ્રહ્માણ્ડમ્ ઉદાહૃતમ્ ॥

સર્વમ્ આકાશમ્ એવેદં સઙ્કલ્પકલનાત્મકમ્ ।
વસ્તુતસ્ ત્વ્ અસ્તિ ન જગત્ ત્વત્તામત્તે ચ ન ક્વચિત્ ॥

ક્વ ચિન્માત્રે ઽમલે વ્યોમ્નિ કથં વા કેન વા જગત્ ।
કિં જાયતે કિમ્ અત્રાસ્તિ કારણં સહકારિ યત્ ॥

અતો ઽલીકમ્ ઇદં જાતમ્ અલીકં પરિદૃશ્યતે ।
અલીકં સ્વદતે ઽલીકમ્ એવ નશ્યતિ શૂન્યકમ્ ॥

જગદાદિકયા ભાસા ચિન્માત્રં સ્વદતે સ્વતઃ ।
આત્મનાત્મામ્બરે દ્વૈતં સ્પન્દનેનેવ મારુતઃ ॥

ઇદં કિઞ્ચિન્ નકિઞ્ચિદ્ વા દ્વૈતાદ્વૈતવિવર્જિતમ્ ।
ચિદાકાશં જગદ્ વિદ્ધિ શૂન્યમ્ અચ્છં નિરામયમ્ ॥

શાન્તાશેષવિશેષો ઽહં તેન રાઘવ સંસ્થિતઃ ।
સન્ન્ એવાસન્ન્ ઇવાતસ્ ત્વમ્ એવમ્ એવાસ્સ્વ નિર્મમઃ ॥

નિર્વાસનશ્ શાન્તમના મૌની વિગતચાપલઃ ।
સર્વં કુરુ યથાપ્રાપ્તં કુરુ વા માત્ર કિં ગ્રહઃ ॥

અનાદિનિત્યાનુભવો ય એકસ્ સ એવ દૃશ્યં ન તુ દૃશ્યમ્ અન્યત્ ।
સત્યાનુભૂતેર્ અનુભૂતયો યાસ્ સુવિસ્તૃતા દૃશ્યમહાદૃશસ્ તાઃ ॥