મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.22

યુગક્ષોભેષુ ઘોરેષુ વાત્યાસુ વિષમાસુ ચ ।
સુસ્થિરઃ કલ્પવૃક્ષો ઽયં ન કદાચન કમ્પતે ॥

અગમ્યો ઽયં સમગ્રાણાં લોકાન્તરવિહારિણામ્ ।
ભૂતાનાં તેન તિષ્ઠામસ્ સુખમ્ અસ્મિન્ વનસ્પતૌ ॥

હિરણ્યાક્ષો ધરાપીઠં દ્વીપસપ્તકવેષ્ટિતમ્ ।
યદા જહાર તરસા નાકમ્પત તદા દ્રુમઃ ॥

યદા દોલાયિતવપુર્ બભૂવામરપર્વતઃ ।
સર્વતો દત્તઝમ્પાદ્રિર્ નાકમ્પત તદા દ્રુમઃ ॥

ભુજાવષ્ટમ્ભવિનમન્મેરુર્ નારાયણો યદા ।
મન્દરં પ્રોદ્દધારાદ્રિં નાકમ્પત તદા દ્રુમઃ ॥

ઉન્મૂલિતાદ્રીન્દ્રશિલા યદોત્પાતાનિલા વવુઃ ।
આધૂતમેરુતરવસ્ તદા નાકમ્પત દ્રુમઃ ॥

યદા સુરાસુરક્ષોભસ્ફુરચ્ચન્દ્રાર્કમણ્ડલમ્ ।
આસીજ્ જગદ્ અતિક્ષુબ્ધં તદા નાકમ્પત દ્રુમઃ ॥

યદા ક્ષીરોદલોલાદ્રિકન્દરાનિલકમ્પિતાઃ ।
કલ્પાભ્રપઙ્ક્તયઃ પેતુસ્ તદા નાકમ્પત દ્રુમઃ ॥

યદા સમન્તતો મેરુઃ કાલનેમિભુજાન્તરે ।
કિઞ્ચિદ્ ઉન્મૂલિતો ઽતિષ્ઠત્ તદા નાકમ્પત દ્રુમઃ ॥

પક્ષીશપક્ષપવના અમૃતાક્રાન્તિસઙ્ગરે ।
યદા વવુઃ પતત્સિદ્ધાસ્ તદા નાકમ્પત દ્રુમઃ ॥

યદા શેષાકૃતિં કર્ષન્ન્ અસમાપ્તૈકવેષ્ટનાત્ ।
યયૌ ગરુત્માન્ અમૃતં તદા નાકમ્પત દ્રુમઃ ॥

યદા કલ્પાનલશિખાશ્ શૈલાબ્ધિવલનોલ્બણાઃ ।
શેષઃ ફણાભિસ્ તત્યાજ તદા નાકમ્પત દ્રુમઃ ॥

એવંરૂપે દ્રુમવરે તિષ્ઠતામ્ આપદઃ કુતઃ ।
અસ્માકં મુનિશાર્દૂલ દૌસ્સ્થિત્યેન કિલાપદઃ ॥

કલ્પાન્તેષુ મહાબુદ્ધે વહત્સ્વ્ અગ્ન્યમ્બુવાયુષુ ।
પ્રતપત્સુ તથાર્કેષુ કથં તિષ્ઠસિ વિજ્વરમ્ ॥

યદોપયાતિ કલ્પાન્તવ્યવહારો જગત્સ્થિતૌ ।
કૃતઘ્ન ઇવ સન્મિત્રં તદા નીડં ત્યજામ્ય્ અહમ્ ॥

આકાશ એવ તિષ્ઠામિ વિગતાખિલકલ્પનમ્ ।
સ્તબ્ધપ્રસૃતસર્વાઙ્ગો મનો નિર્વાસનં યથા ॥

પ્રતપન્તિ યદાદિત્યાસ્ સલિલીકૃતભૂધરાઃ ।
વારુણીં ધારણાં બદ્ધ્વા તદા તિષ્ઠામિ ધીરધીઃ ॥

યદા શકલિતાદ્રીન્દ્રા વાન્તિ પ્રલયવાયવઃ ।
પાર્વતીં ધારણાં બદ્ધ્વા ખે તિષ્ઠામ્ય્ અચલસ્ તદા ॥

જગદ્ ગલિતમેર્વાદિ યાત્ય્ એકાર્ણવતાં યદા ।
વાયવીં ધારણાં બદ્ધ્વા ખં પ્લવે ઽચલધીસ્ તદા ॥

બ્રહ્માણ્ડપારમ્ આસાદ્ય તત્ત્વાન્તે વિમલે પદે ।
સુષુપ્તાવસ્થયા તાવત્ તિષ્ઠામ્ય્ અચલરૂપયા ॥

યાવત્ પુનઃ કમલજસ્ સૃષ્ટિકર્મણિ તિષ્ઠતિ ।
તતઃ પ્રવિશ્ય બ્રહ્માણ્ડં તિષ્ઠામિ પતગાલયે ॥

યથા તિષ્ઠસિ પક્ષીશ ધારણાભિર્ અખણ્ડિતઃ ।
કલ્પાન્તેષુ તથા કસ્માન્ નાન્યે તિષ્ઠન્તિ યોગિનઃ ॥

બ્રહ્મન્ નિયતિર્ એષા હિ દુર્લઙ્ઘ્યા પારમેશ્વરી ।
મયેદૃશેન વૈ ભાવ્યં ભાવ્યમ્ અન્યૈસ્ તુ તાદૃશૈઃ ॥

ન શક્યતે તોલયિતુમ્ અવશ્યભવિતવ્યતા ।
યદ્ યથા તત્ તથૈતદ્ ધિ સ્વભાવસ્યૈષ નિશ્ચયઃ ॥

મત્સઙ્કલ્પવશેનૈવ કલ્પે કલ્પે પુનઃ પુનઃ ।
અસ્મિન્ન્ એવ ગિરેશ્ શૃઙ્ગે તરુર્ ઇત્થં ભવત્ય્ અયમ્ ॥

અત્યન્તમ્ એવ દીર્ઘાયુર્ ભવાન્ વિહગનાયક ।
જ્ઞાનવિજ્ઞાનવાન્ વીરો યોગયોગ્યમનોગતિઃ ॥

દૃષ્ટાનેકવિધાનલ્પસર્ગસઙ્ઘસમાગમઃ ।
કિં કિં સ્મરસિ કલ્યાણિંશ્ ચિત્રમ્ અસ્મિઞ્ જગત્ત્રયે ॥

બૃહદ્ગિરિશિલારૂક્ષામ્ અજાતતૃણવીરુધમ્ ।
અશૈલવનવૃક્ષૌઘાં સ્મરામીમાં ધરામ્ અધઃ ॥

દશવર્ષસહસ્રાણિ દશવર્ષશતાનિ ચ ।
ભસ્મભારભરાપૂર્ણાં સ્મરામીમાં ધરામ્ અધઃ ॥

અનુત્પન્નદિનાધીશામ્ અજાતશશિમણ્ડલામ્ ।
અવિભક્તદિનાલોકાં સંસ્મરામિ ધરામ્ અધઃ ॥

મેરુરત્નતટોદ્દ્યોતૈર્ અર્ધપ્રકટકોટરમ્ ।
લોકાલોકમ્ ઇવાદ્યાદ્રિં ભુવનં સંસ્મરામ્ય્ અહમ્ ॥

પ્રવૃદ્ધાસુરસઙ્ગ્રામે મ્રિયમાણાન્ નરાન્ ઇવ ।
પલાયમાનાન્ અભિતસ્ સંસ્મરામિ સુરાન્ અહમ્ ॥

ચતુર્યુગાનિ પઞ્ચાશદ્ અસુરૈર્ મત્તકાશિભિઃ ।
દૈત્યાન્તઃપુરતાં પ્રાપ્તાં સંસ્મરામિ ધરામ્ ઇમામ્ ॥

અત્યન્તાન્તરિતાન્તાન્તસમસ્તાસુરમણ્ડલામ્ ।
અજદેવત્રયીશેષાં સંસ્મરામિ જગત્કુટીમ્ ॥

ચતુર્યુગાર્ધં ચરમં નીરન્ધ્રાં ઘનપાદપૈઃ ।
અદૃષ્ટનરનિર્માણાં સંસ્મરામિ ધરામ્ ઇમામ્ ॥

એવં ચતુર્યુગં સાગ્રં નીરન્ધ્રૈર્ અચલૈર્ યુતામ્ ।
અપ્રવૃત્તજનાચારાં સંસ્મરામિ ધરામ્ ઇમામ્ ॥

અજાતષણ્મુખાં મત્તતારકોદ્વાસિતામરામ્ ।
દૈત્યપક્ષજયોદ્રિક્તાં સંસ્મરામિ જગત્કુટીમ્ ॥

ચતુર્યુગાનિ ત્રીણ્ય્ અમ્બુપૂરપ્લુતકકુમ્મુખીમ્ ।
મેરુદણ્ડાઙ્કિતાં મધ્યે સંસ્મરામિ ધરામ્ ઇમામ્ ॥

ભયાદ્ અન્તર્હિતાશેષવૈમાનિકનભશ્ચરામ્ ।
દ્યાં નિરૃક્ષનિશેશાર્કાં સંસ્મરામિ તમોમયીમ્ ॥

અનગસ્ત્યામ્ અગસ્ત્યાશામ્ એકપર્વતતાં ગતાં ।
મત્તે વિન્ધ્યમહાશૈલે સંસ્મરામિ જગત્કુટીમ્ ॥

એતાંશ્ ચાન્યાંશ્ ચ વૃત્તાન્તાન્ સંસ્મરામિ બહૂન્ અપિ ।
કિં તેન બહુનોક્તેન સારં સઙ્ક્ષેપતશ્ શૃણુ ॥

અસઙ્ખ્યાતાન્ મનૂન્ બ્રહ્મન્ સ્મરામિ શતશો ગતાન્ ।
સર્ગાન્ આરમ્ભબહુલાંશ્ ચતુર્યુગશતાનિ ચ ॥

એકદેવમયં શુદ્ધં પુરુષાસુરવર્જિતમ્ ।
અલોકત્રિતયં ચૈકસ્વર્ગં સર્ગં સ્મરામ્ય્ અહમ્ ॥

સુરાપબ્રાહ્મણં મત્તં નિષિદ્ધસુરશૂદ્રકમ્ ।
બહુનાથસતીકં ચ કઞ્ચિત્ સર્ગં સ્મરામ્ય્ અહમ્ ॥

વૃક્ષનીરન્ધ્રભૂલોકમ્ અકલ્પિતમહાર્ણવમ્ ।
સ્વર્ગસઞ્જાતપુરુષં કઞ્ચિત્ સર્ગં સ્મરામ્ય્ અહમ્ ॥

અપર્વતમ્ અભૂમિં ચ વ્યોમસ્થામરમાનવમ્ ।
અચન્દ્રાર્કપ્રકાશાઢ્યં કઞ્ચિત્ સર્ગં સ્મરામ્ય્ અહમ્ ॥

અનિન્દ્રમ્ અમહીપાલમ્ અમધ્યસ્થાધમોત્તમમ્ ।
સમસર્વકકુબ્ભૂતં કઞ્ચિત્ સર્ગં સ્મરામ્ય્ અહમ્ ॥

સર્ગપ્રારમ્ભકલનાવિભાગે ભુવનત્રયે ।
દેવાસુરવિનિર્માણં દ્વીપાબ્ધિવલયોદયઃ ॥

કુલપર્વતસંસ્થાનં જમ્બુદ્વીપે પૃથક્સ્થિતિમ્ ।
વર્ણધર્મધિયં સૃષ્ટિવિભાગં મણ્ડલાવલેઃ ॥

ઋક્ષચક્રકસંસ્થાનં ધ્રુવનિર્માણમ્ એવ ચ ।
જન્મેન્દુભાસ્કરાદીનામ્ ઇન્દ્રોપેન્દ્રવ્યવસ્થિતિઃ ॥

હિરણ્યાક્ષાપહરણં વરાહોદ્ધરણં ક્ષિતેઃ ।
કલ્પનં પાર્થિવાનાં ચ વેદાનયનમ્ એવ ચ ॥

મન્દરોદ્ધૂનનં ચાબ્ધેર્ અમૃતાર્થે ચ મન્થનમ્ ।
અજાતપક્ષો ગરુડસ્ સાગરાણાં ચ સમ્ભવઃ ॥

ઇત્યાદિકા યાસ્ સ્મૃતયસ્ સ્વલ્પાતીતમનુક્રમાઃ ।
બાલૈર્ અપિ હિ તાસ્ તાત સ્મર્યન્તે તાસુ કિં ગ્રહઃ ॥

ગરુડવાહનમ્ અગરુડવાહનં સિતવિવાહનમ્ અસિતવિવાહનમ્ ।
સુવૃષવાહનમ્ અસુવૃષવાહનં કલિતવાન્ અહમ્ અકલિતજીવિતઃ ॥