મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.212

ભાવાભાવગ્રહોત્સર્ગસ્થૂલસૂક્ષ્મચરાચરાઃ ।
આદાવ્ એવ હિ નોત્પન્નાસ્ સર્ગાદૌ કારણં વિના ॥

ન ત્વ્ અમૂર્તો હિ ચિદ્ધાતુẖ કારણં ભવિતું ક્વચિત્ ।
ખાત્માશક્તસ્ સમૂર્તીનાં બીજમ્ ઉર્વીરુહામ્ ઇવ ॥

સ્વભાવમ્ એવ સતતં ભાવયન્ ભાવનાત્મકમ્ ।
આત્મન્ય્ એવ હિ ચિદ્ધાતુસ્ સર્ગાનુભવવત્ સ્થિતઃ ॥

આસ્વાદયન્ નિજં ભાવં ચિદ્ધાતુર્ ગગનાત્મકઃ ।
બદ્ધસ્ સર્ગપ્રલાપેન ક્ષીવẖ ક્ષુબ્ધતયા યથા ॥

યદા સર્વમ્ અનુત્પન્નં નાસ્ત્ય્ એવાપિ ચ દૃશ્યતે ।
તદા બ્રહ્મૈવ વિદ્ધીદં સમં શાન્તમ્ અસત્સમમ્ ॥

ચિન્નભશ્ ચિન્નભસ્ય્ એવ પયસીવ પયોદ્રવઃ ।
ચિત્ત્વાત્ કચતિ યત્ તેન તદ્ એવ ચ જગત્ કૃતમ્ ॥

સ્વપ્ને ચિદ્ એવ જગદ્ ઇત્ય્ ઉદેતિ વિમલા યથા ।
કાચકચ્યેન કચતિ તથેત્થં સાદિસર્ગખે ॥

ચિત્કાચકચ્યકચનં યથા સ્વપ્ને જગદ્ ભવેત્ ।
તથૈવ જાગ્રદભિધં તત્ખમાત્રમ્ ઇદં સ્થિતમ્ ॥

આદિસર્ગે હિ ચિત્સ્વપ્નો જાગ્રદ્ ઇત્ય્ અભિશબ્દ્યતે ।
અદ્યરાત્રૌ ચિતેસ્ સ્વપ્નસ્ સ્વપ્ન ઇત્ય્ અભિશબ્દ્યતે ॥

પૂર્વપ્રવૃત્તા સરિતાં રૂઢાદ્યાપિ યથા સ્થિતા ।
તરઙ્ગલેખા સૃષ્ટીનાં પદાર્થરચના તથા ॥

યથા વારિ તરઙ્ગશ્રીસ્ સરિતાં રચનામ્ ઇતા ।
તથા ચિદ્વ્યોમ્નિ ચિદ્બીજસત્તાન્તસ્ સૃષ્ટિતામ્ ઇતા ॥

મૃતસ્યાનન્તનાશશ્ ચેત્ તન્ નિદ્રાસુખમ્ એવ તત્ ।
ભૂયશ્ ચેદ્ એતિ સંસારસ્ તત્ સુખં નવમ્ એવ તત્ ॥

કુકર્મભ્યસ્ તુ ચેદ્ ભીતિસ્ સા સમેહ પરત્ર ચ ।
તસ્માદ્ એતે સમસુખે સર્વેષાં મૃતિજન્મની ॥

મરનં જીવિતં વાસ્તુ સદૃક્ષે વાસને તયોઃ ।
ઇતિ વિશ્રાન્તચિત્તો યસ્ સો ઽન્તશ્શીતલ ઉચ્યતે ॥

અત્યન્તાભાવસંવિત્ત્યા સર્વદૃશ્યસ્ય વેદનમ્ ।
ઉદેત્ય્ અપાસ્તસંવેદ્યં સતિ ચાસતિ સર્ગકે ॥

યન્ ન ચેત્યં ન ચિદ્રૂપં યચ્ ચિત્તૈર્ અપ્ય્ અચેતિતમ્ ।
તદ્ભાવૈક્યં ગતાસ્ તજ્જ્ઞાશ્ શાન્તા વ્યવહૃતૌ સ્થિતેઃ ॥

ચિત્કાચકાચકચ્યં યજ્ જગન્ નામ્ના તદ્ ઉચ્યતે ।
અત્યચ્છે પરમાકાશે બન્ધમોક્ષદૃશẖ કુતઃ ॥

ચિન્નભસ્સ્પન્દમાત્રાત્મ સઙ્કલ્પાત્મતયા જગત્ ।
સભૂતમયમ્ એવેદં ન પૃથ્વ્યાદિમયં ક્વચિત્ ॥

નેહ દેશો ન કાલો ઽસ્તિ ન દ્રવ્યં ન ક્રિયા ન ખમ્ ।
સદ્ ઇવાખિલમ્ ઉચ્છૂનં ચાપ્ય્ અનુચ્છૂનમ્ અપ્ય્ અસત્ ॥

ભાતિ કેવલમ્ એવેત્થં પરમાર્થઘનં ઘનમ્ ।
યન્ ન શૂન્યં ન ચાશૂન્યમ્ અત્યચ્છં ગગનાદ્ અપિ ॥

સાકારમ્ અપ્ય્ અનાકારમ્ અસદ્ એવાતિભાસુરમ્ ।
અતિશુદ્ધૈકચિન્માત્રં સ્ફારં સ્વપ્નપુરં યથા ॥

નિર્વાણમ્ એવમ્ ઇદમ્ આતતમ્ ઇત્થમ્ અન્તશ્ ચિદ્વ્યોમ્ન આબિલમ્ અનાબિલરૂપમ્ એવ ।
નાનેવ ન ક્વચિદ્ અપિ પ્રસૃતં ન નાના શૂન્યત્વમ્ અમ્બર ઇવામ્બુનિ વા દ્રવત્વમ્ ॥