મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.205

રૂઢે સંસારનિર્વેદે સ્થિતે સાધુસમાગમે ।
શાસ્ત્રાર્થે ભાવિતે બુદ્ધ્યા ભોગવૈતૃષ્ણ્ય આગતે ॥

જાતે વિષયવૈરસ્યે સજ્જનત્વે તથોદિતે ।
પ્રકાશે સમ્મુખીભૂતે હૃદયે કલિતોદયે ॥

ધનાનિ નાભિવાઞ્છ્યન્તે તમાંસીવ વિવેકિના ।
ત્યજ્યન્તે વિદ્યમાનાનિ સંશુષ્કામેધ્યપર્ણવત્ ॥

નીરાગપાન્થદૃષ્ટ્યૈવ દૃશ્યન્તે દારબન્ધવઃ ।
યથાશક્તિ યથાકાલમ્ ઉપચર્યન્ત એવ ચ ॥

ઇન્દ્રિયેષ્વ્ અપિ સંલગ્ના ઇન્દ્રિયાર્થાḫ પુનḫ પુનઃ ।
ન ભોગા અનુભૂયન્તે નૂનં શાન્તમનસ્તયા ॥

એકાન્તેષુ દિગન્તેષુ સરસ્સુ વિપિનેષુ ચ ।
ઉષ્યન્તે પુણ્યદેશેષુ નિજેષ્વ્ એવ ગૃહેષુ વા ॥

સુહૃત્કેલિવિલાસેષુ સભોદ્યાનાશનાદિષુ ।
શાસ્ત્રતર્કવિવાદેષુ ન તથાસ્થીયતે સ્થિરમ્ ॥

ઉપશાન્તેન દાન્તેન સ્વાત્મારામેણ મૌનિના ।
જ્ઞતૈવાન્વિષ્યતે જ્ઞેન વિજ્ઞાનૈકાન્તવાદિના ॥

એવમ્ અભ્યાસવશતḫ પરે વિશ્રમ્યતે પદે ।
નિમ્ને ઽમ્ભસેવ શાન્તેન સ્વયમ્ એવ વિવેકિના ॥

સબાહ્યાભ્યન્તરં શાન્તા જ્ઞતૈવાર્થતયોદિતા ।
ન સમ્ભવતિ ભિન્નો ઽર્થ ઇત્ય્ એવ પરમં પદમ્ ॥

નાર્થોપલબ્ધિર્ નો શૂન્યમ્ અસ્તિ બોધાત્મતાં વિના ।
ઇત્ય્ અન્તરનુભૂતિસ્થમ્ આહુસ્ તત્ પરમં પદમ્ ॥

અબોધબોધબોધેન દ્વૈતૈક્યોપશમે સતિ ।
નિર્વાણમ્ આસિતં શાન્તમ્ આહુસ્ સ્વં પરમં પદમ્ ॥

સ્વસંવિન્માત્રવિશ્રામવતામ્ અમનસાં સતામ્ ।
ન સ્વદન્તે હિ વિષયાḫ પયાંસિ દૃષદામ્ ઇવ ॥

નિરોધપદમ્ આપન્નો નિર્મના મૌનમન્થરઃ ।
સ્વભાવે સ્થિત એવાસ્તે ચિત્રે કૃત ઇવાત્મવાન્ ॥

સર્વાર્થમ્ અર્થરહિતં મહદ્ એવ પરાણુવત્ ।
અશૂન્યમ્ એવ શૂન્યાત્મ હૃદયં વેદ્યવેદિનઃ ॥

અહન્ત્વંજગદીહાદિ દિક્કાલકલનાદિ ચ ।
જ્ઞસ્ય જ્ઞાનાદિ શૂન્યાદિ સ્થિતમ્ એવ ન વિદ્યતે ॥

જ્ઞેનામલપદસ્થેન દીપેનેવ ન ચેત્યતે ।
તમો હાર્દં યથા બાહ્યં રાગદ્વેષભયાદિવત્ ॥

રજોરહિતસર્વાશં સત્ત્વાત્ પરમ્ ઉપાગતમ્ ।
અસમ્ભવત્તમોરૂપં પ્રણમેત્ તજ્જ્ઞભાસ્કરમ્ ॥

ભેદપ્રવિલયે જાતે ચિત્તે ચાદૃશ્યતાં ગતે ।
યા સ્થિતિḫ પ્રાપ્તબોધસ્ય ન વાગ્ગોચરમ્ એતિ સા ॥

દદાત્ય્ એતન્મયબુદ્ધેર્ નિર્વાણં પરમેશ્વરઃ ।
અહર્નિશં પરમયા ચિરં ભક્ત્યા પ્રસાદિતઃ ॥

ઈશ્વરẖ કો મુનિશ્રેષ્ઠ કથં ભક્ત્યા પ્રસાદ્યતે ।
એતન્ મે તત્ત્વતો બ્રૂહિ સર્વતત્ત્વવિદાં વર ॥

ઈશ્વરો ન મહાબુદ્ધે દૂરે ન ચ સુદુર્લભઃ ।
મહાબોધમયૈકાત્મા સ્વાત્મૈવ પરમેશ્વરઃ ॥

તસ્મિન્ સર્વં તતસ્ સર્વં સ સર્વં સર્વતશ્ ચ સઃ ।
સો ઽન્તસ્ સર્વમયો નિત્યં તસ્મૈ સર્વાત્મને નમઃ ॥

તસ્માદ્ ઇમાḫ પ્રતીયન્તે સર્ગપ્રલયવિક્રિયાઃ ।
અકારણં કારણતો ગતયḫ પવનાદ્ ઇવ ॥

અનિશં પૂજયન્ત્ય્ એનં સર્વાસ્ સ્થાવરજઙ્ગમાઃ ।
યથાભિમતદાનેન સર્વતો ભૂતજાતયઃ ॥

સુબહૂન્ય્ એષ જન્માનિ યથાભિમતયેચ્છયા ।
યદા સમ્પૂજિતસ્ તેન પ્રસાદમ્ અધિગચ્છતિ ॥

પ્રસન્નસ્ સન્ મહાદેવસ્ સ્વયમ્ આત્મા મહેશ્વરઃ ।
બોધાય પ્રેરયત્ય્ આશુ દૂતં પૂતં શુભેહિતૈઃ ॥

આત્મના પરમેશેન કો દૂતḫ પ્રેર્યતે મુને ।
સ દૂતો બોધનં ચાપિ કરોતિ વદ મે કથમ્ ॥

આત્મસમ્પ્રેરિતો દૂતો વિવેકો નામ નામતઃ ।
હૃદ્ગુહાયાં સ વરદસ્ તિષ્ઠતીન્દુર્ ઇવામ્બરે ॥

સ એષ વાસનાત્માનં જન્તું બોધયતિ ક્રમાત્ ।
સંસારસાગરાત્ તસ્માત્ તારયત્ય્ અવિવેકિનમ્ ॥

બોધાત્મૈષો ઽન્તરાત્મૈવ પરમḫ પરમેશ્વરઃ ।
અસ્યૈવ વાચકો રામ પ્રણવો વેદસમ્મતઃ ॥

જપહોમતપોદાનપાઠયજ્ઞક્રિયાક્રમૈઃ ।
એષ પ્રસાદ્યતે નિત્યં નરનાગસુરાસુરૈઃ ॥

દ્યૌર્ મૂર્ધા પૃથિવી પાદૌ તારકા રોમરાજયઃ ।
ભૂતાન્ય્ અસ્થીનિ હૃદયં વ્યોમાસ્ય પરમેષ્ઠિનઃ ॥

સર્વત્રૈષ ચિદાત્મત્વાદ્ વાતિ જિઘ્રતિ પશ્યતિ ।
તેનૈષ સર્વતોલક્ષ્યકરકર્ણાક્ષિપાદભૃત્ ॥

વિવેકદૂતમ્ ઉદ્બોધ્ય હત્વા ચિત્તપિશાચકમ્ ।
આત્મના પદવીં સ્ફારાં જીવẖ કામ્ અપિ નીયતે ॥

ત્યક્ત્વા સર્વવિકલ્પૌઘાન્ વિધૂયાનર્થસઙ્કટમ્ ।
પૌરુષેણાત્મનૈવાત્મા સ્વયમ્ એવ પ્રસાદ્યતામ્ ॥

ભ્રમન્મનḫપિશાચે ઽસ્મિન્ કલ્લોલજલદાકુલે ।
સંસારરાત્રિતિમિરે સ્વાત્મૈવાપૂર્ણચન્દ્રમાઃ ॥

અબોધમરણાવર્તે કલ્લોલાકુલકોટરે ।
તૃષ્ણાકલ્લોલતરલે સ્વમનશ્ચણ્ડમારુતે ॥

મહાજડજવાધારે સંસારવિષમાર્ણવે ।
ઇન્દ્રિયગ્રાહગહને વિવેકḫ પોતકો મહાન્ ॥

પૂર્વં યથાભિમતપૂજનસુપ્રસન્નો દત્ત્વા વિવેકમ્ ઇહ પાવનદૂતમ્ આત્મા ।
જીવં પદં નયતિ નિર્મલમ્ એકમ્ આદ્યં સત્સઙ્ગશાસ્ત્રપરમાર્થપરાવબોધૈઃ ॥