મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.203

પરમાર્થફલે જ્ઞાતે ભુક્તે પરિણતિં ગતે ।
બોધે ઽથ સ ભવત્ય્ આશુ પરમાર્થો મનોમૃગઃ ॥

ક્વાપિ સા મૃગતા યાતિ પ્રક્ષીણસ્નેહદીપવત્ ।
પરમાર્થદશૈવાસ્તે તત્રાનન્તાવભાસિની ॥

ધ્યાનદ્રુમફલપ્રાપ્તૌ બોધતામ્ આગતં મનઃ ।
વજ્રસારાં સ્થિતિં ધત્તે ચ્છિન્નપક્ષ ઇવાચલઃ ॥

મનસ્તા ક્વાપિ સંયાતિ તિષ્ઠ્તત્ય્ અચ્છૈવ બોધતા ।
નિર્વાચ્યા નિર્વિભાગાન્તા સર્વા સર્વાત્મિકા સતી ॥

અવિવિક્તતયા ચિત્તસત્તા બોધતયોદિતા ।
અનાદ્યન્તા ભવત્ય્ અચ્છપ્રકાશફલદાયિની ॥

સ્વયમ્ એવ તતસ્ તત્ર નિરસ્તસકલૈષણમ્ ।
અનાદ્યન્તમ્ અનાયાસં ધ્યાનમ્ એવાવશિષ્યતે ॥

યાવન્ નાધિગતં બ્રહ્મ ન વિશ્રાન્તં પરે પદે ।
તાવત્ તન્મનનત્વેન ન ધ્યાનમ્ અવગમ્યતે ॥

પરમાર્થૈકતામ્ એત્ય ન જાને ક્વ મનો ગતમ્ ।
ક્વ વાસનાẖ ક્વ કર્માણિ ક્વ હર્ષામર્ષસંવિદઃ ॥

કેવલં દૃશ્યતે યોગી ગતો ધ્યાનૈકનિષ્ઠતામ્ ।
સ્થિતો વજ્રસમાધાને વિપક્ષ ઇવ પર્વતઃ ॥

વિરસાખિલભોગસ્ય પ્રશાન્તેન્દ્રિયસંવિદઃ ।
નીરસાશેષદૃશ્યસ્ય સ્વાત્મારામસ્ય યોગિનઃ ॥

ક્રમેણ વિગલદ્વૃત્તેર્ બલાદ્ વિશ્રન્તિમ્ ઈયુષઃ ।
અર્થાયાતં સમાધાનં કેન નામ નિવાર્યતે ॥

તાવદ્ વિષયવૈરસ્યં ભાવયત્ય્ ઉચિતાશયઃ ।
ન પશ્યત્ય્ એવ તાન્ યાવદ્ ભોગાંશ્ ચિત્રનરો યથા ॥

અપશ્યઞ્ જાગતાન્ અર્થાન્ નિર્વાસનતયાત્મવાન્ ।
બલાદ્ વજ્રસમાધાને ત્વ્ અન્યેનેવ નિવેશ્યતે ॥

પ્રાવૃષીવ નદીપૂરો યસ્ સમાધિર્ ઉપસ્થિતઃ ।
બલાદ્ એવ તમ્ આયાતં ભૂયશ્ ચલતિ નો મનઃ ॥

સર્વાર્થશીતલત્વેન બલાદ્ ધ્યાનં યદ્ આગતમ્ ।
જ્ઞાનાદ્ વિષયવૈરસ્યં સ સમાધિર્ હિ નેતરઃ ॥

દૃઢં વિષયવૈરસ્યમ્ એવ ધ્યાનમ્ ઉદાહૃતમ્ ।
તદ્ એવ પરિપાકેન વજ્રસારં ભવત્ય્ અલમ્ ॥

યદ્ એતદ્ ભોગવૈતૃષ્ણ્યં ધ્યાનમ્ અઙ્કુરિતં હિ તત્ ।
તદ્ એવ પીઠબન્ધેન ભવતિ સ્કન્ધબન્ધુરમ્ ॥

સમ્યગ્જ્ઞાનં સમુચ્છૂનં યદૈવોજ્ઝિતવાસનમ્ ।
ધ્યાનં ભવતિ નિર્વાણમ્ આનન્દાત્ પરમ્ આગતમ્ ॥

અસ્તિ ચેદ્ ભોગવૈતૃષ્ણ્યં કિમ્ અન્યદ્ ધ્યાનદુર્ધિયા ।
નાસ્તિ ચેદ્ ભોગવૈતૃષ્ણ્યં કિમ્ અન્યદ્ ધ્યાનદુર્ધિયા ॥

દૃશ્યસ્વદનમુક્તસ્ય સમ્યગ્જ્ઞાનવતો મુનેઃ ।
નિર્વિકલ્પં સમાધાનમ્ અવિરામં પ્રવર્તતે ॥

યસ્મૈ ન સ્વદતે દૃશ્યં સ સમ્બુદ્ધ ઇતિ સ્મૃતઃ ।
ન સ્વદન્તે યદા ભોગાસ્ સમ્યગ્બોધસ્ તદોદિતઃ ॥

યસ્ય સ્વભાવવિશ્રાન્તિẖ કથં તસ્યાસ્તિ ભોગિતા ।
અસ્વભાવો હિ ભોગિત્વં તત્ક્ષયે તત્ કથં કુતઃ ॥

શ્રુતિપાઠજપાન્તેષુ સમાધિનિરતો ભવેત્ ।
સમાધિવિરતશ્ શાન્તશ્ શ્રુતિપાઠજપાઞ્ શ્રયેત્ ॥

નિર્વાણમ્ આસીત નિરસ્તખેદં સમસ્તશઙ્કાસ્તમયાભિરામમ્ ।
સુષુપ્તસોમ્યં સમશાન્તચિત્તં શરદ્ઘનાભોગવિશુદ્ધમ્ અન્તઃ ॥