મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.201

ક્રમાત્ સમાધાનતરોર્ આજીવં ફલશાલિનીમ્ ।
સલતાકુસુમાં બ્રૂહિ સત્તાં વિશ્રાન્તિદાં મુને ॥

આજીવમ્ ઉદ્યદુત્સેધં વિવેકિજનકાનને ।
પુષ્પપત્ત્રફલોપેતં સમાધાનતરું શૃણુ ॥

યથા કથઞ્ચિદ્ ઉદિતં દુẖખેન સ્વયમ્ એવ વા ।
સંસારનવનિર્વેદં બીજમ્ અસ્ય વિદુર્ બુધાઃ ॥

શુભજાલહલાકૃષ્ટં રસાસિક્તમ્ અહર્નિશમ્ ।
પ્રવહચ્છ્વસનાકુલ્યં ક્ષેત્રમ્ અસ્ય મનો વિદુઃ ॥

સમાધિબીજં સંસારનિર્વેદḫ પતતિ સ્વયમ્ ।
ચિત્તભૂમૌ વિવિક્તાયાં વિવેકિજનકાનને ॥

સ્વચિત્તભૂમૌ પતિતં ધ્યાનબીજં મહાધિયા ।
સેકૈર્ અમીભિર્ યત્નેન સંસેક્તવ્યમ્ અખિન્દતા ॥

શુદ્ધૈસ્ સ્નિગ્ધૈḫ પવિત્રૈશ્ ચ મધુરૈર્ આત્મનેહિતૈઃ ।
સત્સઙ્ગમનવક્ષીરૈર્ ઐન્દવૈર્ અમૃતૈર્ ઇવ ॥

અન્તશ્શૈત્યપ્રદૈḫ પૂર્ણૈસ્ સ્વચ્છૈર્ અમૃતશીતલૈઃ ।
વિસૃતૈર્ મતિકુલ્યાસુ શાસ્ત્રાર્થવરવારિભિઃ ॥

સ્વચિત્તભૂમૌ પતિતં પરિજ્ઞાય મહાધિયા ।
બીજં સંસારનિર્વેદો રક્ષ્યં ધ્યાનસ્ય યત્નતઃ ॥

તપḫપ્રાકારદાનેન પરાર્થઘટનોક્ષિતૈઃ ।
તીર્થાયતનવિશ્રાન્તિધૃતિવિસ્તારકલ્પનૈઃ ॥

કર્તવ્યો ઽઙ્કુરિતસ્યાસ્ય રક્ષિતા શિક્ષિતાશયઃ ।
સન્તોષનામા પ્રિયયા નિત્યં મુદિતયાન્વિતઃ ॥

પશ્ચાત્સ્થિતાશાવિહગાન્ પરપ્રણયપક્ષિણઃ ।
અસ્માદ્ આપતતẖ કામગર્વગૃધ્રાન્ નિવારયેત્ ॥

મૃદુભિસ્ સત્ક્રિયાકૂર્ચૈર્ વિવેકાર્કાતપૈર્ ઇવ ।
ઔચિત્યાલોકદૈર્ અસ્માન્ માર્જિતવ્યં રજસ્ તમઃ ॥

સમ્પદḫ પ્રમદાશ્ ચૈવ તરઙ્ગા ભોગભઙ્ગુરાઃ ।
પતન્ત્ય્ અશનયસ્ તસ્મિન્ દુષ્કૃતાભ્રસમીરિતાઃ ॥

ધૈર્યૌદાર્યદયામન્ત્રૈર્ જપસ્નાનતપોદમૈઃ ।
વિનિવારયિતવ્યાસ્ તાḫ પ્રણવાર્થત્રિશૂલિના ॥

ઇતિ સંરક્ષિતાદ્ અસ્માદ્ ધ્યાનબીજાત્ પ્રવર્તતે ।
આભિજાત્યોન્નતશ્ શ્રીમાન્ વિવેકાખ્યો નવાઙ્કુરઃ ॥

તેન સા ચિત્તભૂર્ ભાતિ સપ્રકાશાપ્રકાશિની ।
ભવત્ય્ આલોકરમ્યા ચ ખં યથાભિનવેન્દુના ॥

તસ્માદ્ અઙ્કુરતḫ પત્ત્રે ઉભે વિકસતસ્ સ્વયમ્ ।
એકં શાસ્ત્રાભિગમનં દ્વિતીયં સાધુસઙ્ગમઃ ॥

સ્તમ્ભમ્ એવાથ બધ્નાતિ સ્થૈર્યં નામ સમુન્નતમ્ ।
સન્તોષત્વગ્વિવલિતં વૈરાગ્યરસરઞ્જિતમ્ ॥

વૈરાગ્યરસપુષ્ટાત્મા શાસ્ત્રાર્થપ્રાવૃષાન્વિતઃ ।
સ્વલ્પેનૈવ સ કાલેન પરામ્ એતિ સમુન્નતિમ્ ॥

શાસ્ત્રાર્થસાધુસમ્પર્કવૈરાગ્યરસપીવરઃ ।
રાગદ્વેષકપિક્ષોભૈર્ ન મનાગ્ અપિ કમ્પતે ॥

અથ તસ્માત્ પ્રજાયન્તે વિજ્ઞાનાલઙ્કૃતાકૃતેઃ ।
લતા રસવિલાસિન્ય ઇમા વિતતદેશગાઃ ॥

સ્ફુટતા સત્યતા સત્તા ધીરતા નિર્વિકલ્પતા ।
સમતા શાન્તતા મૈત્રી કરુણા કીર્તિતાર્યતા ॥

લતાભિર્ ગુણપત્ત્રાભિસ્ સ ધ્યાનતરુર્ ઊર્જિતઃ ।
યશḫપુષ્પાભિર્ એતાભિḫ પારિજાતાયતે યતેઃ ॥

ઇત્ય્ અસૌ જ્ઞાનવિટપી લતાપલ્લવપુષ્પવાન્ ।
ભવિષ્યદ્ધ્યાનફલદો દિનાનુદિનમ્ ઉન્નમન્ ॥

યશẖકુસુમગુચ્છાઢ્યો ગુણપલ્લવલાસ્યવાન્ ।
વૈરાગ્યરસવિસ્તારી પ્રજ્ઞામઞ્જરિતાકૃતિઃ ॥

સર્વાશ્ શીતલયત્ય્ આશાḫ પ્રાવૃષીવ પયોધરઃ ।
ભવાતપં શમયતિ સૂર્યતાપમ્ ઇવોડુપઃ ॥

પ્રતનોતિ શમચ્છાયાં છાયામ્ ઇવ ઘનાગમઃ ।
નિરોધમ્ આસ્ફાલયતિ સમો ઽનિલ ઇવામ્બુદમ્ ॥

નિબધ્નાત્ય્ આત્મના પીઠં કુલાચલ ઇવ સ્થિરમ્ ।
ફલસ્ય રચયત્ય્ ઊર્ધ્વે ઘટિકાં મઙ્ગલાચિતામ્ ॥

વિવેકફલવૃક્ષે તુ વર્ધમાને દિને દિને ।
છાયાવિતાનવલિતે પુંસો હૃદયકાનને ॥

પ્રવર્તતે શીતલતા તલતાપાપહારિણી ।
અત્યુલ્લસન્મતિલતાતુષારોદરસુન્દરી ॥

યસ્યામ્ અવાન્તરશ્રાન્તો વિશ્રામ્યતિ મનોમૃગઃ ।
આજન્મજીર્ણપથિકḫ પથિ કોલાહલાકુલઃ ॥

સત્તામાત્રાત્મશારીરશર્માર્થં પ્રેક્ષિતો ઽરિભિઃ ।
નાનાતાસારમ્ આત્માનં ગોપયન્ કુઞ્જકોન્મુખઃ ॥

સંસારારણ્યવિસરદ્વાસનાપવનેરિતઃ ।
અહન્તાતાપસરિતા સર્વદા વિપ્રલમ્ભિતઃ ॥

દારદીર્ઘદરીદૂરચિરસઞ્ચારજર્જરઃ ।
પુત્રપત્ત્રપરામર્શપ્રપાતાત્ પતિતો ઽવટે ॥

લક્ષ્મીલતાવિલુઠનાત્ સઙ્કટે કુટ્ટિતાઙ્ગકઃ ।
તૃષ્ણાશ્રીસરિતં ગૃહ્ણન્ કલ્લોલૈર્ દૂરમ્ આહૃતઃ ॥

વ્યાધિદુર્વ્યાધવૈધુર્યપલાયનપરાયણઃ ।
અશઙ્કિતવિધિવ્યાધપાતાતિચકિતાકૃતિઃ ॥

ગેયાસ્વાદસમાપાતદુẖખસાયકશઙ્કિતઃ ।
વૈરિવિદ્રાવણવ્યગ્રો દૃષદાહનનાઙ્કિતઃ ॥

ઉન્નતાનતસમ્પાતનિપાતાનતિઘૂર્ણિતઃ ।
ન્યક્કારોપલનિર્ઘાતૈḫ પારમ્પર્યેણ ચૂર્ણિતઃ ॥

તૃષ્ણાશરલતાજાલપ્રવેશવશવિક્ષતઃ ।
સ્વપ્રજ્ઞારચિતાચારḫ પરમાયાસ્વ્ અશિક્ષિતઃ ॥

ઇન્દ્રિયગ્રામમ્ આગત્ય પ્રપલાયનતત્પરઃ ।
સુદુર્ગ્રહગજેન્દ્રોગ્રવિસ્ફૂર્જનવિમર્દિતઃ ॥

વિષયાજગરોદ્ગારવિષફૂત્કારમૂર્છિતઃ ।
કામકૌલેયકૈર્ ભૂમૌ રસાર્દ્રાયાં વિપોથિતઃ ॥

કોપદાવાનલપ્લુષ્ટસ્પષ્ટવિસ્ફોટદાહવાન્ ।
સદાગતાગતાનેકદીર્ઘદુẖખપ્રવાહવાન્ ॥

સ્વાઙ્ગલગ્નાભિલાષાંશદંશદોષૈર્ ઉપદ્રુતઃ ।
ભોગલોભલસન્મેદસ્સૃગાલચિરવિદ્રુતઃ ॥

સ્વકર્મકન્દરોદ્વાન્તદારિદ્ર્યદ્વીપ્યનુદ્રુતઃ ।
વ્યામોહમિહિકાન્ધત્વકૂટાવટલુઠત્તનુઃ ॥

માનસિંહસમુલ્લાસહૃદયોત્કમ્પનાતુરઃ ।
મરણેનારણેયેન બુકપુષ્પમ્ ઇવેક્ષિતઃ ॥

ગર્ધાન્ નિગરણાયાશુ દૂરતો જનસેવિતઃ ।
કામૈસ્ સમન્તતો દત્તચિન્તાનિચયવાગુરઃ ॥

તારુણ્યનામ્ના સુહૃદા ક્ષણમ્ આલિઙ્ગ્ય વર્જિતઃ ।
દુસ્સઞ્ચારેષુ પવનૈẖ કુપિતૈર્ ઇવ તર્જિતઃ ॥

કદાચિન્ નિર્વૃતિં યાતẖ ક્ષણં શમતરૌ ક્વચિત્ ।
મનોહરિણકો રાજન્ રાજીવમ્ ઇવ ભાસ્વતિ ॥

તાલીતમાલબકુલાદિકવૃક્ષગુલ્મવિશ્રાન્તિષુ પ્રચુરપુષ્પવિલાસહાસૈઃ ।
નામાપિ યસ્ય ન વિદન્તિ સુખસ્ય મૂઢાḫ પ્રાપ્નોતિ તચ્ છમતરોસ્ સ્વમનોમૃગો વઃ ॥