મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.187

અહન્તૈવ પરાવિદ્યા નિર્વાણપદરોધિની ।
તયૈવાન્વિષ્યતે મૂઢૈસ્ તદ્ ઇત્ય્ ઉન્મત્તચેષ્ટિતમ્ ॥

અહન્તૈવાલમ્ અજ્ઞાનામ્ અજ્ઞત્વસ્ય નિદર્શનમ્ ।
ન હિ તજ્જ્ઞસ્ય શાન્તસ્ય મમાહમ્ ઇતિ વિદ્યતે ॥

અહન્તામલમ્ ઉત્સૃજ્ય નિર્વાણẖ ખમ્ ઇવામલમ્ ।
સદેહમ્ અપદેહં વા જ્ઞસ્ તિષ્ઠતિ ગતજ્વરમ્ ॥

ન તથા શરદાકાશમ્ ન તથા સ્તિમિતો ઽર્ણવઃ ।
પૂર્ણેન્દુમધ્યં ન તથા યથા જ્ઞḫ પરિરાજતે ॥

ચિત્રે સઙ્ગરસૈન્યસ્ય યુદ્ધસ્યાક્ષુબ્ધતા યથા ।
તથૈકા સમતા જ્ઞસ્ય વ્યવહારવતો ઽપિ ચ ॥

નિર્વાણૈકતયા જ્ઞસ્ય વાસનૈવ ન વાસના ।
લેખા દામોપમાસ્ ત્વ્ અબ્ધેર્ ઊર્મ્યાદિ ન જલેતરત્ ॥

તરત્તરઙ્ગો જલધિર્ જલમ્ એવ યથાખિલમ્ ।
દૃશ્યોચ્છૂનમ્ અપિ બ્રહ્મ તથા બ્રહ્મૈવ નેતરત્ ॥

અન્તરસ્તઙ્ગતો ઽક્ષુબ્ધો બહિરસ્તઙ્ગતશ્ શમી ।
વિદ્યતે ચોદિતો યશ્ ચ સ મુક્ત ઇતિ કથ્યતે ॥

અહન્ત્વસર્ગરૂપેણ સંવિત્ સંવિન્મયે પરે ।
સ્ફુરત્ય્ અમ્ભો ઽમ્ભસીવાતો નાનાતેયં કિમાત્મિકા ॥

ધૂમસ્ય સ્ફુરતો વ્યોમ્નિ યથાગાજગજાદયઃ ।
વ્યૂહા ધૂમાન્ ન તે ભિન્નાસ્ તથા સર્ગાḫ પરે પદે ॥

સંવિદ્ભ્રાન્તિવિચારેણ ભ્રાન્ત્યલાભવિલાસિના ।
વિજયધ્વં વિષાદં મા ગતાજ્ઞાસ્ તજ્જ્ઞતાસ્તિ વઃ ॥

અઙ્કુરો ઽનુભવત્ય્ અન્તર્ વૃક્ષં પુષ્પં ફલં યથા ।
તથા જગદહન્ત્વે જ્ઞẖ ખાત્મા ખાત્મ ખમ્ અપ્ય્ અખમ્ ॥

રૂપાલોકમનસ્સત્તા જલાર્ચિષ્ષ્વ્ ઇવ દણ્ડતાઃ ।
સત્યો ઽપિ ન ચ સન્ત્ય્ એતા ભ્રાન્તેશ્ ચિત્તાચલા ઇવ ॥

યથાસુખં યથારમ્ભં યથાનાશં યથોદયમ્ ।
યથાદેશં યથાકાલમ્ અજરાશ્ શાન્તમ્ આસ્યતામ્ ॥

ઇષ્ટાનિષ્ટોપલમ્ભેષુ શાન્તં વ્યવહરન્ન્ અપિ ।
શવવન્ નાન્યતામ્ અન્તર્ નિર્વાણો ઽનુભવત્ય્ અલમ્ ॥

અમનોવાસનાહન્તા ધત્તે યસ્ય જગચ્ ચિરમ્ ।
જીવતો ઽજીવતશ્ ચૈવ ચિજ્જીવસ્ સ પરં પદમ્ ॥

મત્તૈવ જડવાહેન દુẖખભારાય કેવલમ્ ।
નૃણાં પાશાવબદ્ધાનાં પોતકાનામ્ ઇવાર્ણવે ॥

મોક્ષસત્તાં શ્રયતિ તાં નાજ્ઞો ઽનનુભવાદ્ ઇવ ।
મૃતેન કિલ યત્ પ્રાપ્તં જીવન્ પ્રાપ્નોતિ તત્ કથમ્ ॥

યદ્ યત્ સઙ્કલ્પ્યતે તત્ તત્ સઙ્કલ્પાદ્ એવ નાશભાક્ ।
ન સમ્ભવતિ યત્રૈતત્ તત્ સત્યં પદમ્ અક્ષયમ્ ॥

નાન્યો ન ચાહમ્ અસ્તીતિ ભાવનાન્ નિર્ભયો ભવ ।
સત્યં યુક્ત્યા ભવત્ય્ એતદ્ વિષમ્ અપ્ય્ અમૃતં યથા ॥

જડં દેહાદિચિત્તાન્તં વિચાર્ય સકલં વપુઃ ।
લભ્યતે નાહમ્ અસ્મીતિ તસ્માન્ નાસ્મીતિ સત્યતા ॥

શાન્તાશેષવિશેષાણામ્ અહન્તાન્તં વિચારિણામ્ ।
કેવલં મુક્તતોદેતિ ન તુ કિઞ્ચિદ્ વિનશ્યતિ ॥

ભોગત્યાગવિચારાત્મપૌરુષાન્ નાન્યદ્ અત્ર હિ ।
ઉપયુજ્યત ઇત્ય્ અજ્ઞાસ્ સ્વાત્મૈવાશુ પ્રણમ્યતામ્ ॥

નિર્વાસનં મનનમ્ એવમ્ ઉદાહરન્તિ મોક્ષં વિના ભવતિ તચ્ ચ ન જાતુ બોધાત્ ।
સન્નો જગદ્ભ્રમ ઇતીહ પરḫ પ્રબોધો ન પ્રત્યયો ઽત્ર યદ્ અતસ્ સ ચિરાય બન્ધઃ ॥

જગદ્ અહમ્ અસદ્ ઇત્ય્ અવેત્ય સમ્યક્ સુતધનદારશરીરનિર્વ્યપેક્ષઃ ।
ભવતિ હિ સહચેતનો દૃષદ્ યસ્ સ પરમ્ ઇતẖ ખલુ નાન્યથાસ્તિ મુક્તિઃ ॥