મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.167

વિદ્યતે ચેતનાદ્ એવ ચેતને ઽન્તર્ અચેતનમ્ ।
જલે ઽગ્નિર્ ઇવ ચિજ્ જાડ્યે નાતો ભિન્ને મનાગ્ અપિ ॥

તદ્ વેદનાવેદનયોર્ અભેદાત્ સ્વસ્થમ્ આસિતમ્ ।
નિર્યન્ત્રમ્ એવ ચિત્રસ્થજ્ઞપ્તિવદ્ વ્યોમમધ્યવત્ ॥

બ્રહ્મણ્ય્ અશેષશક્તિત્વાદ્ અવિત્ત્વં વિદ્યતે તથા ।
અક્ષુબ્ધે વિમલે તોયે ભાવી ફેનલવો યથા ॥

ન કારણં વિનોદેતિ જલાત્ ફેનલવો યથા ।
ન કારણં વિનોદેતિ સર્ગાદિ બ્રહ્મણસ્ તથા ॥

ન ચ કારણમ્ અસ્ત્ય્ અત્ર સર્ગોત્પત્તાવ્ અકારણે ।
નાતસ્ સઞ્જાયતે કિઞ્ચિજ્ જગદાદિ ન નશ્યતિ ॥

અત્યન્તં કારણાભાવાન્ ન કિઞ્ચિજ્ જાયતે જગત્ ।
મરાવ્ અમ્બ્વ્ ઇવ નાસ્ત્ય્ એવ દૃષ્ટમ્ અપ્ય્ અગ્રતો જગત્ ॥

બ્રહ્માનન્તમ્ અજં શાન્તમ્ અતો ઽસ્તીદં ન સર્ગધીઃ ।
કારણાભાવતસ્ તેન બ્રહ્મૈવેદમ્ અખણ્ડિતમ્ ॥

અતશ્ શિલોદરાભો ઽસિ વ્યોમકોશોપમો ઽસિ ચ ।
બ્રહ્મૈકઘનરૂપત્વાદ્ અજો ઽનવયવો ઽસિ ચ ॥

જ્ઞો ઽસિ કિઞ્ચિન્ ન કિઞ્ચિદ્ વા નિશ્શઙ્કમ્ અલમ્ આસ્યતામ્ ।
અચેતનચિદાભાસ શામ્યતામ્ આત્મનાત્મનિ ॥

નિત્યાનન્તતયાજસ્ય કારણં નાસ્તિ કાર્યકૃત્ ।
સર્ગાદ્યસમ્ભવે તસ્માદ્ યદ્ અસ્તિ તદ્ અજં શિવમ્ ॥

અજો યેષાં તુ ચિદ્રૂપો નાસ્તિ મૌર્ખ્યવિલાસિનામ્ ।
સર્વનાશે સમુત્પન્ને કિં તેષાં પ્રવિચાર્યતે ॥

યત્ર યત્ર પરં તત્ર તત્ર સન્તિ જગન્તિ હિ ।
જગચ્છબ્દાર્થરૂપેણ મુક્તાન્ય્ એવંવિધાનિ ચ ॥

તૃણે કાષ્ઠે જલે કુડ્યે સર્વત્રૈવ પરં સ્થિતમ્ ।
સર્વત્રૈવ ચ સર્ગૌઘḫ પરિપ્રોતસ્ સ્થિતો મિથઃ ॥

બ્રહ્મણẖ કિંસ્વભાવો ઽસાવ્ ઇતિ વક્તું ન યુજ્યતે ।
અનન્તે પરમે તત્ત્વે સ્વત્વાસ્વત્વાત્યસમ્ભવાત્ ॥

અભાવસવ્યપેક્ષ્યસ્ય ભાવસ્યાસમ્ભવાદ્ અપિ ।
પદં બધ્નન્તિ નાનન્તે સ્વભાવાદ્ યા દુરુક્તયઃ ॥

અસ્વત્વાભાવયોર્ નિત્યે ઽનન્તે ઽત્યન્તમ્ અસમ્ભવાત્ ।
સ્વત્વભાવેષુ સિદ્ધેષુ સ્વભાવોક્તિર્ ન તિષ્ઠતિ ॥

નાહન્ત્વં લભ્યતે સાધો બુદ્ધ્યાલં કિં નિરીક્ષિતમ્ ।
અસદ્ એવ કુતો ઽપ્ય્ એતદ્ બાલયક્ષ ઇવોત્થિતમ્ ॥

મુક્તં ત્વ્ અહન્ત્વશબ્દાર્થૈર્ લભ્યતે યચ્ ચ તત્ પરમ્ ।
યુક્તં ત્વ્ અહન્ત્વશબ્દાર્થૈḫ પ્રેક્ષ્યમાણં વિલીયતે ॥

ભેદો જગદ્બ્રહ્મદૃશોર્ અભેદḫ પર્યાયશબ્દાર્થવિલાસતુલ્યઃ ।
સઙ્કલ્પમાત્રપ્રથિતો ન સત્યો યથાનયોર્ વૈ કટકત્વહેમ્નોઃ ॥