મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.150

અત્રૈવોદાહરન્તીમમ્ ઇતિહાસં પુરાતનમ્ ।
સંવાદં દૈત્યનાથસ્ય તથા દેવગુરોḫ પુરા ॥

અતીતષષ્ઠકલ્પસ્ય પૂર્વમ્ એકાદશે મનૌ ।
ચતુર્યુગે પઞ્ચદશે ત્રેતાયાં વસુધાતલે ॥

આસિદ્ દૈત્યો બલો નામ સાક્ષાદ્ બલમ્ ઇવોદ્ધતમ્ ।
લસદ્દર્પાવદલિતદૈત્યદાનવરાક્ષસઃ ॥

ઉત્સાદિતાશેષપુરો ભુક્તાશેષજનવ્રજઃ ।
આક્રાન્તાશેષભુવનો જિતાશેષસુરેશ્વરઃ ॥

ત્રૈલોક્યં તેન નિર્જિત્ય સ્વીકૃતા વાસવસ્થિતિઃ ।
ક્ષુણ્ણગ્રામટિકેવૈકા દેશે ઽરાજનિ દસ્યુના ॥

શક્રસ્ સપરિવારો ઽસ્ય ભૃત્યતામ્ અનુજગ્મિવાન્ ।
લોકપાલાપ્સરસ્સિદ્ધવિદ્યાધરગણૈસ્ સહ ॥

સ પાલયઞ્ જગદ્રાજ્યં હૃત્વેન્દ્રત્વં શચીપતેઃ ।
યથાવદ્ અખિલં સમ્યગાચારમ્ અનુતસ્થિવાન્ ॥

સ કદાચિત્ સભાસંસ્થẖ કથાપ્રસ્તાવતઃ ક્વચિત્ ।
નરમૃત્યુકથામધ્યે ગુરું પપ્રચ્છ વાક્પતિમ્ ॥

ભસ્મીભૂતસ્ય શાન્તસ્ય પુનર્ આગમનં કુતઃ ।
પરલોકોપલમ્ભશ્ ચ શરીરેણ વિના કુતઃ ॥

મૃગતૃષ્ણામ્બુવદ્ દેહો જીવસ્ય પ્રતિભાસતે ।
અસત્યાત્મા સ્વસંવિત્તેḫ પયસીવ તરઙ્ગકઃ ॥

ન તત્ત્વતો દહ્યતે ઽસૌ જાયતે ન ચ તત્ત્વતઃ ।
ન તત્ત્વતશ્ ચ મ્રિયતે દુẖખં ચાનુભવત્ય્ અતિ ॥

યાદૃગ્ભાવો ભવત્ય્ એષ જીવસ્ તત્ ફલમ્ અશ્નુતે ।
નાસત્યત્વં ન સત્યત્વં કિઞ્ચિદ્ અસ્યોપયુજ્યતે ॥

યયા કયાચિદ્ યુક્ત્યૈવ રાજન્ ભાવનભાવને ।
વિનિવૃત્તે ક્વ જીવત્વં બન્ધમોક્ષદૃશૌ ક્વ ચ ॥

સદેહો ઽહં હિ જીવામિ ચિરમ્ અપ્ય્ ઉપલભ્ય હ ।
ચેતત્ય્ અહં મૃતો ઽસ્મીતિ જીવસ્ સ્વપ્ન ઇવાવપુઃ ॥

પિણ્ડદાનાદિના ભૂયો ભાવિતેનાશુ પશ્યતિ ।
જાતો ઽસ્મીતિ તતẖ કર્મભોક્તાસ્મીતિ ચ ચેતતિ ॥

ઇયં મૃતિર્ અયં વ્યાધિર્ ઇદં મરણમ્ આગતમ્ ।
ઇદં જીવિતમ્ એતા મે યોનયસ્ સુખદુẖખદાઃ ॥

ઇત્ય્ અન્તશ્ ચેતતિ પુમાઞ્ જલદ્રવવિવૃત્તિવત્ ।
અભાવિતં ભાવિતં ચ સ્વચમત્કારજં ચ તત્ ॥

જીવિતપ્રતિભાસો ઽથ મરણપ્રતિભાસનમ્ ।
અન્યતાપ્રતિભાસાશ્ ચ જીવસ્યૈવ વ્યવસ્થિતાઃ ॥

ન દેહḫ પરમાર્થેન વિદ્યતે ન ચ ભૂતતા ।
અસદ્ એવેદમ્ આભાતિ સદ્ ઇવ ભ્રમમાત્રકમ્ ॥

વેદનં વિદ્ધિ સંસારમ્ અવેદનમ્ અસંસૃતિમ્ ।
જીવો યાદૃક્સંસૃતિસ્ સ્યાત્ તાદૃગ્ એવ ચ ચેતતિ ॥

એતાવન્માત્રકૈવેયં યુક્તિર્ ઉક્તા મનીષિભિઃ ।
અનુભૂયત એવૈતત્ કિમ્ એતાવતિ વિભ્રમઃ ॥

જીવે ઽન્તર્ અસ્તિ સંસારસ્ તિલે તૈલમ્ ઇવાબિલમ્ ।
ન સંસારાન્તરે જીવસ્ સ્વપ્નાદાવ્ ઇતિ દૃશ્યતે ॥

કટકત્વં સુવર્ણે ઽસ્તિ કટકત્વે ન હેમતા ।
અવિચારણયાસ્ત્ય્ એતત્ પ્રેક્ષયા નેહ વિદ્યતે ॥

અધિકપ્રેક્ષયા કૈશ્ચિન્ ન હેમાપ્ય્ અનુભૂયતે ।
અતો ન હેમ નો જીવẖ કટકત્વં ચ નાઙ્ગ સત્ ॥

યદ્ અન્તર્ અસ્તિ તદ્ રાજન્ન્ અન્તર્ એવાનુભૂયતે ।
મનાગ્ અપ્ય્ અત્ર નો બાહ્યસાધનાદ્ય્ ઉપયુજ્યતે ॥

મૃગતૃષ્ણામ્બુ જીવાદિ તત્સમાશ્ ચાનુભૂતયઃ ।
વેદનાવેદનાદ્યાસ્ તદ્ યચ્ છિષ્ટં તદ્ અવાગ્ગતિ ॥

ભ્રમ એવોદિતો મિથ્યા ભ્રમો મિથ્યા વિલીયતે ।
શેષં શાન્તમ્ અવાગ્યોગ્યં યત્ તદ્ અસ્તિ ન ચાસ્તિ વા ॥

અયં મૃતો ઽહમ્ અસ્મીતિ જીવો ભાવિતભાવનઃ ।
અજાતો મ્રિયતે ઽન્યત્ર જાતો ઽસ્મીત્ય્ અવગચ્છતિ ॥

દેશકાલક્રિયાદ્રવ્યરાશીન્ સ્વમનનાત્મકાન્ ।
જીવકો ઽનુભવત્ય્ અન્તર્ જલં દ્રવરયાન્ ઇવ ॥

પ્રમાણાતીતચિદ્રૂપરૂપત્વાજ્ જીવકો ઽપ્ય્ અસન્ ।
તેનાનુભાવ્યાનુભવૌ ન સન્તૌ નાનુભાવકઃ ॥

અસત્યમ્ એવ સત્યાભં જીવસ્ સ્વપ્રતિભાત્મકમ્ ।
સભૂમ્યમ્બરશૈલાર્કં વપુḫ પશ્યતિ વા ન વા ॥

જીવḫ પશ્યતિ ચેદ્ એતત્ તદ્ અનર્થવિજૃમ્ભણા ।
ન ચેત્ પશ્યતિ ચાત્મૈવ તત્ પરોપશમશ્ શિવઃ ॥

નિરસ્તશાસ્ત્રાર્થવિચારચાપલં વિલીનનાનાકુલકાર્યગૌરવમ્ ।
અસમ્ભવત્સાનુભવોદ્ભવભ્રમં પ્રશાન્તનિર્વાણમ્ અશેષમ્ ઈશ્વરઃ ॥