મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.135

શરીરેન્દ્રિયબુદ્ધ્યાદિચેતસાં સ્પન્દનસ્ય ચ ।
કિં કસ્માત્ સારમ્ ઉદિતં વ્યાપકં શ્રેયસે ભવેત્ ॥

યદ્ ઇદં દૃશ્યતે કિઞ્ચિજ્ જગત્ ત્વમહમાદિમત્ ।
ચિત્તમાત્રં હિ તત્ સર્વં જલમાત્રં યથાર્ણવઃ ॥

દેહેન્દ્રિયાદિભાવેન ચિત્તં જગદ્ ઇતિ સ્થિતમ્ ।
ષડ્ભિર્ વા પઞ્ચભિર્ દ્વારૈશ્ ચેત્યં પતતિ દેહિનામ્ ॥

યતẖ કુતશ્ચિત્ સમ્પન્નં ચિત્તં દ્વીન્દુવિલાસવત્ ।
યથા નાનેવ સમ્પન્નં તદ્ ઉક્તં બહુશસ્ તવ ॥

જીવાદિસઞ્જ્ઞાવલિતં ધૃતસંસૃતિવિભ્રમમ્ ।
યથા તત્ ક્ષીયતે ચિત્તં શ્રેયસે તદ્ ઇદં શૃણુ ॥

ચેતો ભાવવિકારાઢ્યં પશ્યતીદં શરીરકમ્ ।
અવિદ્યમાનં પ્રોચ્છૂનં મૃગતૃષ્ણામ્બ્વ્ ઇવૈણકઃ ॥

તથા પશ્યતિ વૈ ચેતશ્ શરીરં સ્પન્દચઞ્ચલમ્ ।
અભિન્નમ્ એવ સ્વાત્મત્વાદ્ દધિરૂપં યથા પયઃ ॥

ઉત્પત્તિસ્થિતિનાશાન્તં યથાનુભવતિ સ્વયમ્ ।
પયો દધિત્વમ્ એવં હિ ચેતḫ પશ્યતિ દેહકમ્ ॥

તથા હિ ભાર્ગવોદન્તો લવણૈન્દવવિભ્રમઃ ।
શ્રુતસ્ ત્વયા મહાબાહો ચિત્તરૂપનિરૂપણે ॥

પ્રતિભાં જડમ્ અપ્ય્ એતિ ચિત્તં સર્વગચિચ્ચ્યુતમ્ ।
અનિચ્છાયોમણિપ્રાપ્તમ્ અયḫ પ્રસ્પન્દનં યથા ॥

નિત્યોદિતામલાનન્તચિદાદિત્યાંશુરઞ્જનાત્ ।
ચિત્તપદ્મો વિકસતિ પુર્યષ્ટકદલાવલિઃ ॥

યથા મુક્તાવલી દૃષ્ટા શૂન્યે ખે સદસન્મયી ।
સ્ફુરત્ય્ એવં હિ ચિત્તત્ત્વે ચેતસ્ સ્ફુરતિ ચઞ્ચલમ્ ॥

યથા ચિત્રોદયશ્ શૂન્યે ભ્રાન્તિમાત્રમ્ ઉપપ્લવઃ ।
તથા ચેતસિ દેહો ઽયં ગન્ધર્વપુરવત્ સ્થિતઃ ॥

યથા ચેતસિ દેહો ઽયં મિથ્યા દ્વીન્દુવિલાસવત્ ।
ઇન્દ્રિયાણિ તથા દેહે મૈવમ્માત્રપરો ભવ ॥

યથેન્દ્રિયાણિ દેહસ્ય બાલકલ્પિતયક્ષવત્ ।
સ્પન્દસ્ તથૈવેન્દ્રિયાણાં જડો મૈતત્પરો ભવ ॥

યથેન્દ્રિયાણાં વાતાનામ્ ઇવ સ્પન્દો જડાત્મકઃ ।
સ્પન્દબોદ્ધૃ તથૈવાસત્ સ્ફુરત્ય્ એતચ્ ચલં મનઃ ॥

યથા સ્પન્દસ્ય તુ મનો ભ્રમાકૃતિ ચલં જડમ્ ।
મનસો ઽસ્ય તથા બુદ્ધિર્ મૃગતૃષ્ણા વિજૃમ્ભતે ॥

યથૈવ બુદ્ધિસ્ સ્વાન્તસ્ય તથા બુદ્ધેર્ અહઙ્કૃતિઃ ।
અસદ્રૂપા મુધોદ્ભૂતા મૈવમ્માત્રપરો ભવ ॥

યથા બુદ્ધેર્ અહઙ્કારો વલ્લ્યાḫ પુષ્પમ્ ઇવ સ્થિતઃ ।
તથૈવાહઙ્કૃતેર્ જીવો મૈવમ્માત્રપરો ભવ ॥

યથૈવાહઙ્કૃતેર્ જીવશ્ શૂન્યેહાવાસનાત્મકઃ ।
તથા જીવસ્ય કલયા યુક્તા ચિત્ સચમત્કૃતિઃ ॥

તદ્ અપ્ય્ અનઘ સઙ્કલ્પવશાન્ નો વસ્તુનાપિ સત્ ।
મૈતદ્ ભાવય કિઞ્ચિત્ ત્વં નૈતત્ તેનાસ્ય વા ભવાન્ ॥

એતે પરસ્પરં સર્વે ભ્રમાત્ કારણતાં ગતાઃ ।
તરઙ્ગવદ્ વિવર્તન્તે મનોબુદ્ધીન્દ્રિયાદયઃ ॥

યથા શૂન્યે મહારણ્યે સ્વસઙ્કલ્પભ્રમાકુલાઃ ।
ભ્રમન્ત્ય્ ઉન્મત્તકા એવં મનોબુદ્ધીન્દ્રિયાદયઃ ॥

શરીરં સંસૃતૌ સારસ્ સારો ઽક્ષૌઘશ્ શરીરકે ।
સારસ્ ત્વ્ અક્ષગણે સ્પન્દસ્ સ્પન્દે સારસ્ સ્મૃતં મનઃ ॥

સારો મનસિ વૈ બુદ્ધિસ્ સારો બુદ્ધાવ્ અહઙ્કૃતિઃ ।
સારસ્ ત્વ્ અહઙ્કૃતૌ જીવો જીવે સારશ્ ચિદ્ આબિલા ॥

ચિતિ સારસ્ ત્વ્ અચેત્યત્વં ચેત્યસ્યાસમ્ભવાચ્ છિવે ।
તસ્માત્ સારતરાત્ સારẖ કિઞ્ચિદ્ અન્યન્ ન વિદ્યતે ॥

નિર્વિકલ્પચિદાભાસ એવ સર્વત્ર કારણમ્ ।
કારણં તસ્ય નાસ્ત્ય્ અન્યત્ તત્ સ્વતો નિત્યભાસુરમ્ ॥

તાવન્માત્રપરો નિત્યં ભવ પૂર્વં પરિત્યજન્ ।
સકલં નિષ્કલં વાપિ જગચ્ ચિન્માત્રમ્ એવ હિ ॥

વલિતં સર્વસઙ્કલ્પૈર્ યદિ વા યદિ વોજ્ઝિતમ્ ।
જગત્ તદ્ અખિલં રામ વિદ્ધ્ય્ એતચ્ છુદ્ધચિન્મયમ્ ॥

ઇત્ય્ અસ્માત્ પરમાત્ સારાદ્ અજસ્રં સંવિદ્ અઙ્ગ તે ।
રાત્રિન્દિવં ન ચલતિ યદિ તત્ ત્વમ્ અજશ્ શિવઃ ॥

અત્ર સ્થિતસ્ય તવ કેચન દુર્વિલાસા રાત્રાવ્ અહેર્ ઇવ ન રામ પદં લભન્તે ।
મૈનાં પરિત્યજ મહામૃતકન્દરાં ત્વમ્ અત્રૈવ તિષ્ઠ દૃઢલેખ્યમ્ ઇવાશ્મનીતિ ॥