મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.122

ભવતામ્ આદિપુરુષ ઇક્ષ્વાકુર્ નામ ભૂપતિઃ ।
ઇક્ષ્વાકુવંશપ્રભવો યથા મુક્તસ્ તથા શૃણુ ॥

ઇક્ષ્વાકુર્ ઇતિ વિખ્યાતો ભૂપો ભાસ્કરવંશજઃ ।
આસીત્ પતિર્ મહીપાનાં પિતૄણામ્ ઇવ ધર્મરાટ્ ॥

હિમશીતસ્વભાવો ઽપિ પદાર્થાન્ અન્તર્ અસ્પૃશન્ ।
મધ્યાહ્ને સૂર્યકાન્તાદ્રિર્ ઇવ જ્વલતિ યો ઽરિષુ ॥

યમબન્ધુત્વમ્ અરિષુ યેન પાપાશયેષુ ચ ।
દીનારિસ્ત્રીદૃશા શ્યામવપુષા પ્રકટીકૃતમ્ ॥

પ્રતાપેનાર્કવંશત્વં યેનારિષુ વ્યતન્યત ।
સોમ્યત્વં તુ સુહૃદ્વિપ્રવધૂગુર્વાદ્યબન્ધુષુ ॥

યસ્યાનનાબ્જમ્ આશ્રિત્ય લક્ષ્મીર્ ભ્રૂભ્રમરી સખી ।
અમન્યત હરેર્ વક્ષẖ ક્ષપાકુસુમપેલવમ્ ॥

યસ્ય શીતલશુક્લેન યશસા વલિતં જગત્ ।
કરોતિ ચક્રવાકાનાં પૂર્ણેન્દૂદયવિભ્રમમ્ ॥

સો ઽખણ્ડશક્તિપ્રસરં સ્વારાજ્યં પરિપાલયન્ ।
કદાચિદ્ એકાન્તગતો મનસા સમચિન્તયત્ ॥

જરામરણસઙ્ક્ષોભસુખદુẖખભ્રમસ્થિતેઃ ।
અસ્ય દૃશ્યપ્રપઞ્ચસ્ય કો હેતુસ્ સ્યાદ્ ઇતિ સ્વયમ્ ॥

જગતો ન વિવેદાસૌ કારણં ચિન્તયન્ન્ અપિ ।
બાલો ઽભ્રસ્તનિતસ્યેવ તેનાસૌ પર્યતપ્યત ॥

અથૈકદાપૃચ્છદ્ અસૌ બ્રહ્મલોકાગતં મનુમ્ ।
પૂજિતં સ્વસભાસંસ્થં ભગવન્તં પ્રજાપતિમ્ ॥

સંયોજયતિ ધાર્ષ્ટ્યેન ભગવન્ ભૂરિતેજસમ્ ।
ભવત્પ્રસાદ એવાયં ભવન્તં પ્રષ્ટુમ્ ઓજસા ॥

સ્ફુરતા હૃદયે નિત્યં ધૂમશ્યામેન તાપિના ।
દહ્યે ઽહં સંશયેનાન્તર્ વાડવેનેવ વારિધિઃ ॥

કુતસ્ સર્ગો ઽયમ્ આયાતẖ કિંસ્વરૂપશ્ ચ કથ્યતે ।
કથં કેષ્વ્ અવતિષ્ઠન્તે જરાર્તિમરણાપદઃ ॥

અહં કથં વા વિષમાદ્ અસ્માત્ સંસૃતિવિભ્રમાત્ ।
વિમુચ્યેય ઘનાસ્તીર્ણાજ્ જાલાદ્ ઇવ વિહઙ્ગમઃ ॥

ત્વમ્ એવાસ્ય પ્રપઞ્ચસ્ય જાનાસિ સકલા ગતીઃ ।
ગમ્ભીરસ્યાતિલોલસ્ય વરુણો ઽમ્બુનિધેર્ ઇવ ॥

સન્દેહવૃક્ષપરશુર્ હાર્દધ્વાન્તદિવાકરઃ ।
પરમામૃતશીતાંશુસ્ ત્વમ્ એકḫ પરમેશ્વરઃ ॥

અહો નુ ચિરકાલેન વિવેકે પ્રવિકાસિનિ ।
વિતતાનર્થવિચ્છેત્તા સારḫ પ્રશ્નસ્ ત્વયા કૃતઃ ॥

સંસારામ્ભોધિતરણં પરં વિશ્રમણં ધિયઃ ।
દૃશ્યતૃણ્યામહાવાતં યથાપૃષ્ટમ્ ઇદં શૃણુ ॥

યદ્ ઇદં દૃશ્યતે કિઞ્ચિત્ તન્ નાસ્તિ નૃપ કિઞ્ચન ।
રજ્જ્વામ્ ઇવ ભુજઙ્ગત્વમ્ અસદ્ એવેદમ્ ઉત્થિતમ્ ॥

યથા ગન્ધર્વનગરં યથા વારિમતિર્ મરૌ ।
યથા શુક્તૌ રજતતા યથા દ્વિત્વં સુધાનિધૌ ॥

સર્વં મિથ્યાવભાસાત્મ સ્ફુરતીદમ્ અસન્મયમ્ ।
પ્રવિલોલોજ્જ્વલાલાતલોચનભ્રમચક્રવત્ ॥

યત્ તુ નો દૃશ્યતે કિઞ્ચિદ્ યન્ નકિઞ્ચિદ્ ઇતિ સ્મૃતમ્ ।
મનષ્ષષ્ઠેન્દ્રિયાતીતં યત્ ખાદ્ અપિ નકિઞ્ચન ॥

અવિનાશં તદ્ અસ્તીહ તત્ તદ્ આત્મેતિ કથ્યતે ।
તત્ તત્ તત્ પરમં બ્રહ્મ તત્ તત્ સદ્ અમલં પરમ્ ॥

અનન્તભૂતપર્ણાયા જાતાયા વ્યોમકાનને ।
ઋક્ષજાલકપુષ્પાયાસ્ સર્ગવલ્લ્યાસ્ તુ તદ્ રસઃ ॥

તત્ તચ્ ચિન્માત્રમ્ આભાનં યત્ પરિસ્ફુરતિ સ્વયમ્ ।
અક્ષુબ્ધામ્ભોધિજલવત્ તજ્ જગજ્જાલતાં ગતમ્ ॥

એવં પરાત્ સમાયાતા રાજન્ સર્ગપરમ્પરાઃ ।
તસ્મિન્ન્ એવ મહાદર્શે પ્રતિબિમ્બમ્ ઉપાગતાઃ ॥

તાસ્ સ્વભાવસમુત્પન્ના બહ્વ્યસ્ સ્ફુરણશક્તયઃ ।
પશ્ચાત્ કારણતાં યાન્તિ મિથો જીવાદિનામભિઃ ॥

કાશ્ચિદ્ બ્રહ્માણ્ડતાં યાન્તિ કાશ્ચિદ્ ગચ્છન્તિ ભૂતતામ્ ।
અન્યન્ નાનાત્વમ્ ઇતરા ભવત્ય્ એવં જગત્સ્થિતિઃ ॥

ગૃહીતકલના બ્રાહ્મ્યશ્ શક્તયસ્ સ્વયમ્ એવ હિ ।
સઙ્કલ્પ્ય મિતજીવત્વમ્ અહંજ્ઞાનાત્મિકાસ્ સ્થિતાઃ ॥

તાẖ કોશકારક્રિમિવત્ સ્વયં ગચ્છન્તિ બન્ધનમ્ ।
પ્રાપ્તાḫ પરિમિતં રૂપં રઞ્જનં સ્ફટિકા ઇવ ॥

બન્ધો ન સમ્ભવત્ય્ એવ તાસ્ સ્વયં બન્ધનં ગતાઃ ।
મુગ્ધા હિ ભીત્યા પશ્યન્તિ યક્ષં માતૃસ્તનેષ્વ્ અપિ ॥

સ્વભાવતસ્ સમુત્થાય નિષ્કારણમ્ અકારણમ્ ।
મિથẖ કારણતાં યાન્તિ બ્રાહ્મ્યસ્ સ્ફુરણશક્તયઃ ॥

ન બન્ધો ઽસ્તિ ન મોક્ષો ઽસ્તિ બ્રહ્મૈવાસ્તિ નિરામયમ્ ।
નૈક્યમ્ અસ્તિ ન ચ દ્વિત્વં સંવિદ્ભાનં વિજૃમ્ભતે ॥

એકં યથા સ્ફુરતિ વારિ તરઙ્ગભઙ્ગૈર્ એવં પરિસ્ફુરતિ ચિત્તમ્ અકિઞ્ચિદ્ એતત્ ।
ત્વં બન્ધમોક્ષકલને પ્રવિમુચ્ય દૂરે સ્વસ્થો ભવાભયતયોદયસાર એવ ॥