મોક્ષોપાય · અધ્યાય 5.87

દિનાન્તે સ સમાધાતું પુનર્ એવ મનો મુનિઃ ।
વિવેશ કાઞ્ચિદ્ વિતતાં વિજનાં વિન્ધ્યકન્દરામ્ ॥

તદ્ એવાથાનુસન્ધાનમ્ અત્યજત્ સમમ્ ઇન્દ્રિયૈઃ ।
ચેતસા કથયામ્ આસ દૃષ્ટલોકપરાવરઃ ॥

પૂર્વમ્ એવેન્દ્રિયગણો મયા પરિહૃતસ્ સ્ફુટમ્ ।
ઇદાનીં ચિન્તયા નાર્થઃ પુનર્ વિતતયા મમ ॥

અસ્તિ નાસ્તીતિ કલનાં ભઙ્ક્ત્વા મૃદ્વીં લતામ્ ઇવ ।
શેષે તુ બદ્ધસંસ્થાનં તિષ્ઠામ્ય્ અચલશૃઙ્ગવત્ ॥

ઉદિતો ઽસ્તઙ્ગત ઇવ સ્વસ્તઙ્ગત ઇવોદિતઃ ।
સમસ્ સમરસાભાસસ્ તિષ્ઠામિ સ્વસ્થતાં ગતઃ ॥

પ્રબુદ્ધો ઽપિ સુષુપ્તસ્થસ્ સુષુપ્તસ્થઃ પ્રબુદ્ધવાન્ ।
તુર્યમ્ આલમ્બ્ય કાર્યાન્તં તિષ્ઠામિ સ્તમ્ભિતસ્થિતિઃ ॥

સ્થિરસ્ સ્થાણુર્ ઇવૈકાન્તે સ્વાન્તાન્તે સર્વતસ્ સ્થિતે ।
સત્ત્વસામાન્યસામ્યે હિ તિષ્ઠામ્ય્ અપગતામયઃ ॥

ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય સ ધ્યાને પુનસ્ તસ્થૌ દિનાનિ ષટ્ ।
તતઃ પ્રબોધમ્ આપન્નઃ ક્ષણસુપ્ત ઇવાધ્વગઃ ॥

એવંસિદ્ધસ્ સ ભગવાન્ વીતહવ્યો મહાતપાઃ ।
વિજહાર ચિરં કાલં જીવન્મુક્તતયા તયા ॥

વસ્તુ નાભિનનન્દાસૌ ન નિનિન્દ કદાચન ।
ન જગામ તથોદ્વેગં ન ચ હર્ષમ્ અવાપ હ ॥

ગચ્છતસ્ તિષ્ઠતશ્ ચૈવ તસ્યેયમ્ અભવદ્ ધૃદિ ।
વિનોદાય સ્વચિત્તસ્ય કથા સ્વમનસા સહ ॥

અવ્યયેન્દ્રિયવર્ગેશ મનશ્ શમવતા ત્વયા ।
પશ્યાનન્દસુખં કીદૃગ્ ઇદમ્ આસાદિતં તતમ્ ॥

એષૈવાનારતં તસ્માન્ નીરાગૈવ દશા ત્વયા ।
અવલમ્બ્યા પરિત્યાજ્યં ચાપલં ચલતાં વર ॥

ભો ભો ઇન્દ્રિયચૌરા હે હતાશા હતનામકાઃ ।
યુષ્માકં નાયમ્ આત્માસ્તિ ન ભવન્તસ્ તથાત્મનિ ॥

વ્રજતાશુ વિનાશાન્તમ્ આશા વો વિફલીકૃતાઃ ।
ન સમર્થાસ્ સમાક્રાન્તૌ ભવન્તો ભઙ્ગુરાશ્રયાઃ ॥

વયમ્ આત્મેતિ યૈષા વો બભૂવ કિલ વાસના ।
તત્ત્વવિસ્મૃતિજા સા હિ દૃષ્ટરજ્જુભુજઙ્ગવત્ ॥

અનાત્મન્ય્ આત્મતા સૈષા સૈષા વસ્તુન્ય્ અવસ્તુતા ।
અવિચારાદ્ બભૂવેહ વિચારેણ ક્ષયં ગતા ॥

ભવન્તો ઽન્યે વયં ચાન્યે બ્રહ્માન્યત્ કર્તૃતા પરા ।
અન્યો ભોક્તાન્ય આદત્તે કો દોષઃ કસ્ય કીદૃશઃ ॥

વનેભ્યો દારુ સઞ્જાતં રજ્જવો વેણુચર્મણી ।
વાસી ચાયઃફલાન્ય્ એવં તક્ષા ગ્રાસાર્થમ્ ઉદ્યતઃ ॥

ઇત્થં યથેહ સામગ્ર્યા સ્વશક્તિસ્થપદાર્થયા ।
સમ્પન્નઃ કાકતાલીયાદ્ રથો ગૃહવરાકૃતિઃ ॥

સમ્પન્નઃ કાકતાલીયાત્ સ્વશક્તિનિરતેન્દ્રિયઃ ।
તથૈવ કિલ કાયો ઽયં કેવ કસ્યાત્ર ખણ્ડના ॥

વિસ્મૃતિર્ વિસ્મૃતા દૂરં સ્મૃતિસ્ સ્ફુટમ્ અનુસ્મૃતા ।
સત્ સજ્ જાતમ્ અસચ્ ચાસત્ ક્ષયિ ક્ષીણં સ્થિરં સ્થિતમ્ ॥

એવંવિધેન ભગવાન્ વિચારેણ મહાતપાઃ ।
સો ઽતિષ્ઠન્ મુનિશાર્દૂલો બહૂન્ વર્ષગણાન્ ઇહ ॥

અપુનર્ભવનાયૈવ યત્ર ચિન્તાન્તમ્ આગતા ।
મૂઢતા ચ સુદૂરસ્થા તત્રાસાવ્ અવસત્ સદા ॥

યથાભૂતપદાર્થૌઘદર્શનોત્થમ્ અનન્તકમ્ ।
ધ્યાનાશ્વાસનમ્ આલમ્બ્ય સો ઽવસત્ પુરુષસ્ સદા ॥

હેયાદેયસમાસઙ્ગત્યાગાદાનદૃશોઃ ક્ષયે ।
પદે પરમપૂર્ણાત્મા સો ઽવસત્ સ્વાન્તશાન્તિદે ॥

સો ઽગસ્ત્યપુત્રો ભગવાન્ વીતહવ્યો વિવાસનઃ ।
વિદેહમુક્તતાં પ્રાપ્તો યથા કાલેન તચ્ છૃણુ ॥

ત્રિંશદ્વર્ષસહસ્રાણિ સપ્તવર્ષશતાનિ ચ ।
પુણ્યાશ્રમ ઉષિત્વેહ તથા મેરૌ સુરાલયે ॥

વીતહવ્યમુનેર્ આસીદ્ ઇચ્છાનિચ્છાચ્છચેતસઃ ।
વિદેહે કેવલીભાવે સીમાન્તે જન્મકર્મણામ્ ॥

સંસારાસઙ્ગસન્ત્યાગરસાસવવરેચ્છયા ।
વિવેશ સ તયૈકાન્તે વિન્ધ્યાદ્રેર્ હેમકન્દરમ્ ॥

અપુનસ્સઙ્ગમાયાશુ જગજ્જાલમ્ અવેક્ષ્ય સઃ ।
બદ્ધપદ્માસનં સ્થિત્વા તત્રોવાચાત્મનાત્મનિ ॥

રાગ નીરાગતાં ગચ્છ દ્વેષ નિર્દ્વેષતાં વ્રજ ।
ભવદ્ભ્યાં સુચિરં કાલમ્ ઇહ પ્રક્રીડિતં મયા ॥

ભોગા નમો ઽસ્તુ યુષ્મભ્યં જન્મકોટિશતાન્ય્ અહમ્ ।
ભવદ્ભિર્ લાલિતો લોકે લાલકૈર્ ઇવ બાલકઃ ॥

ઇમામ્ અપિ પરાં પુણ્યાં નિર્વાણપદવીમ્ અહમ્ ।
યેન વિસ્મારિતસ્ તસ્મૈ સુખાયાસ્તુ નમો નમઃ ॥

ત્વદુત્તપ્તેન હે દુઃખ મયાત્માન્વિષ્ટ આદરાત્ ।
તસ્માત્ ત્વદુપદિષ્ટો ઽયં માર્ગો મમ નમો ઽસ્તુ તે ॥

ત્વત્પ્રસાદેન લબ્ધેયં શીતલા પદવી મયા ।
દુઃખ નામ્નૈવ દુઃખં ત્વં સુખદાત્મન્ નમો ઽસ્તુ તે ॥

કલ્યાણમ્ અસ્તુ તે મિત્ર સંસારાસારજીવિતા ।
દેહ સ્થિતિર્ ઇયં યામો વયમ્ આત્મીયમ્ આસ્પદમ્ ॥

પ્રાયો જડાનાં જન્તૂનામ્ અહો નુ વિષમા ગતિઃ ।
દેહેનાપિ વિયુજ્યે ઽહં ભૂત્વા જન્મશતાન્ય્ અપિ ॥

મિત્ર કાય મયા ન ત્વં ત્યજ્યસે ચિરબાન્ધવ ।
ત્વયૈવાત્મન્ય્ ઉપાનીતા સ્વાત્મજ્ઞાનવશાત્ ક્ષતિઃ ॥

અધિગમ્યાત્મવિજ્ઞાનમ્ આત્મનાશઃ કૃતસ્ ત્વયા ।
દેહે નાન્યેન ભગ્નો ઽસિ ત્વયૈવૈતદ્ ઉપાસિતમ્ ॥

એકાકિન્યૈવ શુષ્યન્ત્યા પ્રશાન્તે મયિ દીનયા ।
ત્વયા દુઃખં ન કર્તવ્યં માતસ્ તૃષ્ણે વ્રજામ્ય્ અહમ્ ॥

ક્ષન્તવ્યાઃ કામ ભગવન્ વિપરીતાપરાધજાઃ ।
દોષા ઉપશમૈકાન્તં વ્રજામ્ય્ આદિશ મામ્ અલમ્ ॥

ચિરાચ્ ચિરાય ચેદાનીમ્ અમ્બ તૃષ્ણે કિલાવયોઃ ।
વિયોગો યોગદોષેણ પ્રણામો ઽયમ્ અપશ્ચિમઃ ॥

નમસ્ સુકૃત સેવ્યાય ભવતે ઽસ્તુ ત્વયા પુરા ।
નરકેભ્યસ્ સમુત્તાર્ય સ્વર્ગે ઽહમ્ અભિયોજિતઃ ॥

કુકાર્યક્ષેત્રરૂઢાય નરકસ્કન્ધવાહિને ।
શાસનાપુષ્પભારાય નમો દુષ્કૃતશાખિને ॥

યેન સાર્ધં ચિરં બહ્વ્યો ભુક્તા દુષ્કૃતયોનયઃ ।
અદ્ય પ્રભૃત્ય્ અદૃશ્યાય તસ્મૈ મોહાય તે નમઃ ॥

પ્રધ્વનદ્વંશમધુરવચસે પત્ત્રવાસસે ।
નમો ગુહાતપસ્વિન્યૈ વયસ્યાયૈ સમાધિષુ ॥

સંસારાધ્વનિ ખિન્નસ્ય ત્વં સમાશ્વાસકારણમ્ ।
આસીર્ વયસ્યા સુસ્નિગ્ધા સર્વશોકાપહારિણી ॥

સર્વસઙ્કટખિન્નેન દોષેભ્યો દ્રવતા મયા ।
ત્વમ્ એકા શોકનાશાર્થમ્ આશ્રિતા પરમા સખી ॥

વાર્દ્ધકૈકાન્તસુહૃદે દણ્ડકાષ્ઠાય તે નમઃ ॥

અસ્થિપઞ્જરમ્ આત્મીયં તથા રક્તાન્ત્રતન્તુકમ્ ।
એતાવન્માત્રસારૈક ગૃહીત્વા ગચ્છ દેહક ॥

પયઃક્ષોભપ્રકારેભ્યસ્ સ્નાનેભ્યો ઽપિ નમો નમઃ ।
નમો ઽસ્તુ વ્યવહારેભ્યસ્ સંસૃતિભ્યો નમો ઽસ્તુ વઃ ॥

એતે ભવન્તસ્ સહજાઃ પ્રાક્તનાસ્ સુહૃદો મયા ।
ક્રમેણ જ્યોત્કૃતાઃ પ્રાણાસ્ સ્વસ્તિ વો ઽસ્તુ વ્રજામ્ય્ અહમ્ ॥

ભવદ્ભિસ્ સહ ચિત્રાસુ મયા બહ્વીષુ યોનિષુ ।
વિશ્રાન્તં ગિરિકુઞ્જેષુ ભ્રાન્તં લોકાન્તરેષુ ચ ॥

ક્રીડિતં પુરપીઠાન્તર્ ઉષિતં પર્વતેષુ ચ ।
સ્થિતં કાર્યવિલાસેષુ પ્રસ્થિતં વિવિધાધ્વસુ ॥

ન તદ્ અસ્તિ જગત્કોશે ભવદ્ભિસ્ સહ યન્ મયા ।
ન કૃતં ન હૃતં નાત્તં ન દત્તં નાવલમ્બિતમ્ ॥

ઇદાનીં સ્વાં દિશં યાન્તુ ભવન્તો યામ્ય્ અહં પ્રિયાઃ ।
સંયોગા વિપ્રયોગાન્તાસ્ સર્વે સંસારવર્ત્મનિ ॥

અયં ચાક્ષુષ આલોકો વિશત્વ્ આદિત્યમણ્ડલમ્ ।
વિશન્તુ વનપુષ્પાણિ સૌગન્ધ્યાનન્દસંવિદઃ ॥

પ્રાણાનિલાસ્ તથા સ્પર્શા વિશન્ત્વ્ અદ્ય પ્રભઞ્જનમ્ ।
વિશન્ત્વ્ આકાશકુહરં શબ્દશ્રવણપઙ્ક્તયઃ ॥

ગલત્વ્ અગ્નૌ ઘૃતમ્ ઇવ ચન્દ્રે ક્ષીણવપુર્ મનઃ ॥

સુખદુઃખાદયસ્ સર્વે પ્રયાન્તુ સ્વામ્ અવસ્થિતિમ્ ।
તૃષ્ણા શુષ્યતુ સારમ્ભા હેમન્ત ઇવ પદ્મિની ॥

દગ્ધેન્ધન ઇવાર્ચિષ્માન્ નિસ્સ્નેહ ઇવ દીપકઃ ।
નિર્મન્દર ઇવામ્ભોધિર્ ગતાર્ક ઇવ વાસરઃ ॥

શરદીવ ઘનસ્ સ્વૈરં પ્રાપ્તસર્ગાન્તકલ્પવત્ ।
ઓઙ્કારાન્તે ઽસ્તમનનં પ્રશામ્યામ્ય્ આત્મનાત્મનિ ॥

વ્યપગતાખિલકાર્યપરમ્પરસ્ સકલદૃશ્યદશાતિગતસ્થિતિઃ ।
પ્રણવશાન્ત્યનુસંસૃતિશાન્તધીર્ વિગતમોહમલો ઽયમ્ અહં સ્થિતઃ ॥