મોક્ષોપાય · અધ્યાય 5.62

અથૈવમ્પ્રાયયા તત્ર વિશ્રમ્ભકથયા ચિરમ્ ।
પ્રાક્તનસ્નેહગર્ભિણ્યા સ્થિત્વોવાચાયુધાભિધઃ ॥

યદ્ યત્ સંસારજાલે ઽસ્મિન્ ક્રિયતે કર્મ ભૂમિપ ।
તત્ સમાહિતચિત્તસ્ય સુખાયાન્યસ્ય નાનઘ ॥

કચ્ચિત્ સઙ્કલ્પરહિતં પરં વિશ્રમણાસ્પદમ્ ।
પરમોપશમશ્રેયસ્ સમાધિમ્ અનુતિષ્ઠસિ ॥

એતન્ મે બ્રૂહિ ભગવન્ સર્વસઙ્કલ્પવર્જિતમ્ ।
પરમોપશમશ્રેયસ્ સમાધિર્ હિ કિમ્ ઉચ્યતે ॥

યો જ્ઞો મહાત્મન્ સતતં તૂષ્ણીં વ્યવહરંશ્ ચ વા ।
અસમાહિતચિત્તો ઽસૌ કદા ભવતિ કઃ કિલ ॥

નિત્યપ્રબુદ્ધચિત્તાસ્ તુ કુર્વન્તો ઽપિ જગત્ક્રિયાઃ ।
આત્મૈકતત્ત્વતન્નિષ્ઠાસ્ સદૈવ સુસમાધયઃ ॥

બદ્ધપદ્માસનસ્યાપિ કૃતબ્રહ્માઞ્જલેર્ અપિ ।
અવિશ્રાન્તસ્વભાવસ્ય કસ્ સમાધિઃ કથં ચ વા ॥

તત્ત્વાવબોધો ભગવન્ સર્વાશાતૃણપાવકઃ ।
પ્રોક્તસ્ સમાધિભેદેન ન તુ તૂષ્ણીમ્ અવસ્થિતિઃ ॥

સમાહિતા નિત્યતૃપ્તા યથાભૂતાર્થદર્શિની ।
સાધો સમાધિશબ્દેન પરા પ્રજ્ઞોચ્યતે બુધૈઃ ॥

અક્ષુબ્ધા નિરહઙ્કારા દ્વન્દ્વેષ્વ્ અનભિપાતિની ।
પ્રોક્તા સમાધિશબ્દેન મેરોસ્ સ્થિરતરા સ્થિતિઃ ॥

નિશ્ચિન્તા વિગતાભીષ્ટા હેયોપાદેયવર્જિતા ।
પ્રોક્તા સમાધિશબ્દેન પરિપૂર્ણા મનોગતિઃ ॥

યતઃ પ્રભૃતિ બોધેન યુક્તમ્ આત્યન્તિકં મનઃ ।
તદ્ આરભ્ય સમાધાનમ્ અવ્યુચ્છિન્નં મહાત્મનઃ ॥

ન હિ પ્રબુદ્ધમનસો ભૂત્વા વિચ્છિદ્યતે પુનઃ ।
સમાધિર્ દૂરમ્ આકૃષ્ટો બિસતન્તુશ્ શિશોર્ ઇવ ॥

સમગ્રં દિનમ્ આલોકાદ્ વિરમત્ય્ અક્ષિ નો યથા ।
આજીવિતાન્તં મે પ્રજ્ઞા તથા તત્ત્વાવલોકનાત્ ॥

અજસ્રમ્ અમ્બુ વહનાદ્ યથા નદ્યા ન રુધ્યતે ।
તથા વિજ્ઞાનદૃગ્ બોધાત્ ક્ષણમાત્રં ન રુધ્યતે ॥

ન વિસ્મરત્ય્ અવિરતં યથા કાલકલા ગતિમ્ ।
ન વિસ્મરત્ય્ અવિરતં સ્વાત્માનં પ્રાજ્ઞધીસ્ તથા ॥

ન વિસ્મરતિ સર્વત્ર યથા સતતગો ગતિમ્ ।
ન વિસ્મરતિ નિશ્ચેત્યં ચિન્માત્રં પ્રાજ્ઞધીસ્ તથા ॥

ગતિં કાલકલા યદ્વચ્ ચિન્વાના સમવસ્થિતા ।
ચિચ્ ચિરં ચેત્યરહિતં ચિન્વાનાઙ્ગં તથા સ્થિતા ॥

યથા સત્તાવિહીનાત્મા પદાર્થો નોપલભ્યતે ।
તથાત્મજ્ઞાનહીનાત્મા કાલો જ્ઞસ્ય ન લભ્યતે ॥

ન સમ્ભવતિ સંસારે ગુણહીનો ગુણી યથા ।
ન સમ્ભવત્ય્ આત્મસંવિદ્વર્જિતો હ્ય્ આત્મવાંસ્ તથા ॥

સર્વદૈવાસ્મિ સમ્બુદ્ધસ્ સર્વદૈવાસ્મિ નિર્મલઃ ।
સર્વદૈવાસ્મિ શાન્તાત્મા સર્વદાસ્મિ સમાહિતઃ ॥

ભેદઃ કેન સમાધેર્ મે જન્યતે કથમ્ એવ વા ।
આત્મનો વ્યતિરિક્તેન નિત્યમ્ એવાસદાત્મના ॥

તસ્માત્ કદાચિદ્ અપિ મે ન સમાધિમયં મનઃ ।
ન ચાસમાહિતં નિત્યમ્ આત્મતત્ત્વૈકસમ્ભવાત્ ॥

સર્વગસ્ સર્વદૈવાત્મા સર્વમ્ એવ ચ સર્વથા ।
અસમાધિર્ હિ કો ઽસૌ સ્યાત્ સમાધિર્ અપિ કસ્ સ્મૃતઃ ॥

નિત્યં સમાહિતધિયસ્ સુશમા મહાન્તસ્ તિષ્ઠન્તિ કાર્યપરિણામવિભાગમુક્તાઃ ।
તેનાસમાહિતસમાહિતભેદભઙ્ગ્યા મિથ્યોદિતં ન તુ મદુત્તમવાક્પ્રપઞ્ચઃ ॥