મોક્ષોપાય · અધ્યાય 5.55

આત્મજ્ઞાનદિનૈકાર્ક મત્સંશયતૃણાનલ ।
અજ્ઞાનદાહશીતાંશો સત્તાસામાન્યમ્ ઈશ કિમ્ ॥

યદા સઙ્ક્ષીયતે ચિત્તમ્ અભાવાત્યન્તભાવનાત્ ।
ચિત્સામાન્યસ્વરૂપસ્ય સત્તાસામાન્યતા તદા ॥

નૂનં ચેત્યાંશરહિતા ચિદ્ યદાત્મનિ લીયતે ।
અસદ્રૂપવદ્ અત્યચ્છં સત્તાસામાન્યતા તદા ॥

યદા સર્વાણિ દૃશ્યાનિ સંશાન્તાન્યોઽન્યવેદનમ્ ।
સ્વરૂપેણ સ્વરૂપાભં ભાવ્યન્તે સમતા તદા ॥

કૂર્માઙ્ગાનીવ દૃશ્યાનિ લીયન્તે સ્વાત્મનાત્મનિ ।
અભાવિતાન્ય્ એવ યદા સત્તાસામાન્યતા તદા ॥

દૃષ્ટિર્ એષા હિ પરમા સદેહાદેહયોસ્ સદા ।
મુક્તયોસ્ સમ્ભવત્ય્ એવ તુર્યાતીતપદોપમા ॥

વ્યુત્થિતસ્ય ભવત્ય્ એષા સમાધિસ્થસ્ય ચાનઘ ।
જ્ઞસ્ય કેવલમ્ અજ્ઞસ્ય ન ભવત્ય્ એવ બોધજા ॥

અસ્યાં દૃશિ સ્થિતાસ્ સર્વે જીવન્મુક્તા મહાશયાઃ ।
સિદ્ધા રસા ઇવ ભુવિ વ્યોમવીથ્યામ્ ઇવાનિલાઃ ॥

અસ્મત્પ્રભૃતયસ્ સર્વે નારદાદ્યાશ્ ચ રાઘવ ।
બ્રહ્મવિષ્ણ્વીશ્વરાદ્યાશ્ ચ દૃષ્ટાવ્ અસ્યાં વ્યવસ્થિતાઃ ॥

એતામ્ આલમ્બ્ય પદવીં સમસ્તભયનાશિનીમ્ ।
ઉદ્દાલકો ઽસાવ્ અવસદ્ યાવદિચ્છં જગદ્ગૃહે ॥

અથ કાલેન મહતા બુદ્ધિસ્ તસ્ય બભૂવ હ ।
વિદેહમુક્તસ્ તિષ્ઠામિ દેહં ત્યક્ત્વેતિ નિશ્ચલા ॥

એવં નિશ્ચયવાન્ અદ્રેર્ ગુહાયાં પલ્લવાસને ।
બદ્ધપદ્માસનસ્ તસ્થાવ્ આમીલિતવિલોચનઃ ॥

સંયમ્ય ગુદસંરોધાદ્ દ્વારાણિ નવ ચેતસઃ ।
માત્રાસ્પર્શાન્ અચિન્વાનો ભાવિતસ્વાઙ્ગચિદ્ઘનઃ ॥

સંરુદ્ધપ્રાણપવનસ્ સમસંસ્થાનકન્ધરઃ ।
તાલુમૂલતલાલગ્નજિહ્વામૂલોલ્લસન્મુખઃ ॥

ન બહિર્ નાન્તરે નાધો નોર્ધ્વે નાર્થે ન શૂન્યકે ।
સંયોજિતમનોદૃષ્ટિર્ દન્તૈર્ દન્તાન્ અસંસ્પૃશન્ ॥

પ્રાણપ્રવાહસંરોધસમસ્ સ્વચ્છાનનચ્છવિઃ ।
અઙ્ગચિત્સંવિદુત્તાનરોમકણ્ટકિતાઙ્ગભૂઃ ॥

અઙ્ગચિત્સંવિદભ્યાસાચ્ ચિત્સામાન્યમ્ ઉપાદદે ।
તદભ્યાસાદ્ અવાપાન્તર્ આનન્દસ્યન્દમ્ ઉત્તમમ્ ॥

તદાસ્વાદનતો લીનચિત્સામાન્યદશાક્રમઃ ।
વિશ્વમ્ભરમ્ અનન્તાત્મ સત્તાસામાન્યમ્ આયયૌ ॥

તત્સ્થસ્ સમસમાભોગઃ પરાં વિશ્રાન્તિમ્ આગતઃ ।
અનાનન્દસમાનન્દમુગ્ધમુગ્ધમુખદ્યુતિઃ ॥

સંશાન્તાનન્દપુલકઃ પદં પ્રાપ્યાપ્ય્ અલં ગતઃ ।
ચિરકાલપરિક્ષીણમનનાદિભવભ્રમઃ ॥

બભૂવ સ મહાસત્ત્વો લિપિકર્માર્પિતોપમઃ ।
સમઃ કલાવપૂર્ણેન શરદચ્છામ્બરેન્દુના ॥

ઉપશશામ શનૈર્ દિવસૈર્ અસૌ કતિપયૈસ્ સ્વપદે વિમલાત્મનિ ।
તરુરસશ્ શરદન્ત ઇવામલે રવિકરૌજસિ જન્મદશાતિગઃ ॥

ગતસકલવિકલ્પો નિર્વિકારો ઽભિરામસ્ સકલમલવિલાસોપાધિનિર્મુક્તમૂર્તિઃ ।
વિગલિતસુખમ્ આદ્યં તત્ સુખં પ્રાપ યસ્મિંસ્ તૃણમ્ ઇવ જલરાશાવ્ ઉહ્યતે શક્રલક્ષ્મીઃ ॥

અપરિમિતનભોઽન્તર્વ્યાપિદિગ્વ્યાપિ પૂર્ણં ભુવનભરણશીલં ભૂરિભાગ્યોપસેવ્યમ્ ।
કથનગુણમ્ અતીતં સત્યમ્ આનન્દમ્ આદ્યં સુખમ્ અસુખમ્ અનન્તં બ્રાહ્મણો ઽસૌ બભૂવ ॥

ગતવતિ પદમ્ આદ્યં ચેતસિ સ્વસ્વભાવં દ્વિજતનુર્ અથ માસૈસ્ સોપવિષ્ટા ચ ષડ્ભિઃ ।
રવિકરપરિતપ્તા વાતઝાઙ્કારરમ્યા તનુતરબહુતન્ત્રી શૈલવીણા બભૂવ ॥

અથ બહુતરકાલેનૈનમ્ અદ્રેર્ ભુવં તામ્ ઉપયયુર્ અગકન્યાસંયુતા માતરઃ ખાત્ ।
અભિમતફલસિદ્ધ્યૈ સંયુતા એવ સર્વા અનલમ્ ઇવ શિખાનાં પઙ્ક્તયઃ પિઙ્ગકેશ્યઃ ॥

દિનકરકરશુષ્કં વિપ્રકઙ્કાલકં તજ્ ઝગિતિ ચ કરકોટૌ બદ્ધખટ્વાઙ્ગસઙ્ગા ।
સકલવિબુધવન્દ્યા ખિઙ્ખિની દેવદેવી નિશિ નવરતનૃત્તા કાચકાન્તિં ચકાર ॥

ઇત્ય્ ઉદ્દાલકદેહકો ઽદ્ય વિલસન્માયૂરબર્હવ્રજવ્યાલોલાબ્દલવે નવે વિવલિતે મન્દારમાલાગણૈઃ ।
શેતે ખિઙ્ખિનિકામહાભગવતીલીલાલલામે લતાજાલે ભૃઙ્ગ ઇવાન્તપુષ્પપટલે પશ્ચાદ્ ઉપાગચ્છતિ ॥

એષોદ્દાલકચિત્તવૃત્તિકલનાવલ્લી વિવેકસ્ફુરત્સ્વાનન્દપ્રવિકાસભાસિકુસુમા હૃત્કાનને વિસ્તૃતે ।
રૂઢા યસ્ય કદાચિદ્ એવ વિલસદ્રમ્યેવ સચ્છાયયા નાસાવ્ એતિ વિયોગમ્ એતિ ચ ફલેનોચ્ચૈસ્તરાં સઙ્ગમમ્ ॥