મોક્ષોપાય · અધ્યાય 5.36

આત્મન્ સર્વપદાતીત ચિરાત્ સંસ્મૃતિમ્ આગતઃ ।
દિષ્ટ્યા લબ્ધો ઽસિ ભગવન્ નમસ્ તે ઽસ્તુ ચિદાત્મને ॥

અભિવન્દ્યાવલોક્યાયમ્ અલમ્ આલિઙ્ગ્યસે મયા ।
કો ઽન્યસ્ સ્યાદ્ ભગવન્ બન્ધુસ્ ત્વદૃતે ભુવનત્રયે ॥

હંસિ પાસિ દદાસિ ત્વં સ્તૌષિ યાસિ વિવલ્ગસિ ।
અયં પ્રાપ્તો ઽસિ દૃષ્ટો ઽસિ કિં કરોષિ ક્વ ગચ્છસિ ॥

સ્વસત્તાપૂરિતાશેષવિશ્વ વિશ્વજનીન હે ।
સર્વત્ર લક્ષ્યસે નિત્યમ્ અધુના ક્વ પલાયસે ॥

આવયોર્ અન્તરં ભૂરિજન્મવ્યવહિતાન્તરમ્ ।
અદૂરમ્ અદ્ય સમ્પન્નં દિષ્ટ્યા દૃષ્ટો ઽસિ બાન્ધવ ॥

નમસ્ તે કૃતકૃત્યાય કર્ત્રે હર્ત્રે નમો ઽસ્તુ તે ।
નમસ્ સંસારનૃત્યાય નિત્યાય વિમલાત્મને ॥

નમશ્ ચક્રાબ્જહસ્તાય નમશ્ ચન્દ્રાર્ધધારિણે ।
નમો વિબુધનાથાય નમસ્ તે પદ્મજન્મને ॥

વાચ્યવાચકદૃષ્ટ્યૈવ ભેદો યો ઽયમ્ ઇહાવયોઃ ।
અસત્યા કલ્પનૈવૈષા વીચિવીચ્યમ્ભસોર્ ઇવ ॥

ત્વમ્ એવાનન્તયાનન્તવસ્તુવૈચિત્ર્યરૂપયા ।
ભાવાભાવવિલાસિન્યા નિત્યયેહ વિજૃમ્ભસે ॥

નમો દ્રષ્ટ્રે નમસ્ ત્વષ્ટ્રે નમો ઽનન્તવિકાસિને ।
નમસ્ સર્વસ્વભાવાય નમસ્ તે સર્વગામિને ॥

પ્રતિજન્મ ચિરં બહ્વ્યો દીર્ઘદુઃખવતા મયા ।
ત્વયા માયોપદગ્ધેન દિગ્ધેન મહતૈનસા ॥

આલોકિતા લોકદશા દૃષ્ટા દૃષ્ટાન્તદૃષ્ટયઃ ।
ન પ્રાપ્તસ્ ત્વં ત્વયા યેન કિઞ્ચિદ્ આસાદિતં ભવેત્ ॥

સર્વં મૃત્કાષ્ઠપાષાણવારિમાત્રમ્ ઇદં જગત્ ।
નેહાસ્તિ ત્વદૃતે દેવ યત્પ્રાપ્તૌ નાભિવાઞ્છ્યતે ॥

દેવાયમ્ અદ્ય લબ્ધો ઽસિ દૃષ્ટો ઽસ્ય્ અધિગતો ઽસિ ચ ।
સમ્પ્રાપ્તો ઽસિ ગૃહીતો ઽસિ નમસ્ તે ઽસ્તુ ન મુચ્યસે ॥

યો ઽક્ષ્ણોઃ કનીનિકારશ્મિજાલપ્રોતવપુસ્ સ્થિતઃ ।
દેવો દર્શનરૂપેણ કથં સો ઽન્તર્ ન દૃશ્યતે ॥

યસ્ ત્વક્પુષ્પે સ્પૃશન્ સ્પર્શગન્ધં તૈલં તિલે યથા ।
સ્પર્શમ્ અન્તઃ કરોત્ય્ એષ સ કથં નાનુભૂયતે ॥

યશ્ શબ્દશ્રવણાદ્ અન્તશ્ શબ્દશક્તિં પરામૃશન્ ।
રોમાઞ્ચં જનયત્ય્ અઙ્ગે સ દૂરસ્થઃ કથં ભવેત્ ॥

જિહ્વાપલ્લવલગ્નાનિ સ્વતીતસ્યાઙ્ગતો ઽપિ ચ ।
સ્વદન્તે યસ્ય વસ્તૂનિ સ્વદતે સ ન કસ્ય વા ॥

પુષ્પગન્ધાન્ ઉપાદાય ઘ્રાણહસ્તેન દેહકમ્ ।
ય આલેપયતિ પ્રીત્યા કસ્યાસૌ ન મુખે સ્થિતઃ ॥

વેદવેદાન્તસિદ્ધાન્તતર્કપૌરાણગીતિભિઃ ।
યો ગીતસ્ સ કથં હ્ય્ આત્મા વિજ્ઞાતો યાતિ વિસ્મૃતિમ્ ॥

સૈવેહ દેવ ભોગાલી સુભગાપીયમ્ અદ્ય મે ।
અન્તર્ ન સ્વદતે સ્વચ્છે ત્વયિ દૃષ્ટે પરાપરે ॥

ત્વયા વિમલદીપેન ભાનુઃ પ્રકટતાં ગતઃ ।
ત્વયા શીતતુષારેણ ચન્દ્રશ્ શિશિરતાં ગતઃ ॥

ત્વયૈતે ગુરવશ્ શૈલાસ્ ત્વયૈતે દ્યુચરા ધૃતાઃ ।
ત્વયૈવેયં ધરા ધીરા ત્વયૈવામ્બરમ્ અમ્બરમ્ ॥

દિષ્ટ્યા મત્તામ્ અસિ પ્રાપ્તો દિષ્ટ્યા ત્વત્તામ્ અહં ગતઃ ।
અહં ત્વં ત્વમ્ અહં દેવ દિષ્ટ્યા ભેદો ઽસ્તિ નાવયોઃ ॥

અહં ત્વમ્ ઇતિ શબ્દાભ્યાં પર્યાયાભ્યાં મહાત્મનઃ ।
તવ વા મમ વા સાધો સમ્પૃક્તાભ્યાં નમો નમઃ ॥

નમો મહ્યમ્ અનન્તાય નિરહઙ્કારરૂપિણે ।
નમો મહ્યમ્ અરૂપાય નમશ્ શમનસદ્મને ॥

મય્ય્ આત્મનિ સમે સ્વચ્છે સાક્ષિભૂતે નિરાકૃતૌ ।
દિક્કાલાદ્યનવચ્છિન્ને સ્વાત્મન્ય્ એવેહ તિષ્ઠતિ ॥

મનઃ પ્રક્ષોભમ્ આયાતિ સ્ફુરન્તીન્દ્રિયસંવિદઃ ।
શક્તિર્ ઉલ્લસતિ સ્ફારા પ્રાણાપાનપ્રવાહિની ॥

વહન્તિ દેહયન્ત્રાણિ કૃષ્ટાન્ય્ આશાવરત્રયા ।
ચર્મમાંસાસ્થિદિગ્ધાનિ મનસ્સારથિમન્તિ ચ ॥

અયં સંવિદ્વપુર્ અહં ન ક્વચિન્ ન કૃતાસ્પદઃ ।
દેહઃ પતતુ વોદેતુ સ્વયાભિમતયેચ્છયા ॥

ચિરાદ્ અહમ્ અહં જાતસ્ સ્વાત્મલાભશ્ ચિરાદ્ અયમ્ ।
ચિરાદ્ ઉપશમં યામિ કલ્પસ્યાન્તે જગદ્ યથા ॥

ચિરાત્ સંસારગામિત્વાદ્ દીર્ઘસંસારવર્ત્મનિ ।
વિશ્રાન્તો ઽસ્મિ ચિરશ્રાન્તઃ કલ્પસ્યાન્ત ઇવાનિલઃ ॥

સર્વાતીતાય સર્વાય તુભ્યં મહ્યં નમો નમઃ ।
તેભ્યો ઽપિ ચ નમો ઽસ્ત્વ્ એવ યે ત્વાં માં પ્રવદન્તિ વા ॥

અખિલાનન્તસમ્ભોગા ન સ્પૃષ્ટા દોષદૃષ્ટિભિઃ ।
જયત્ય્ અકૃતસમ્ભારા સાક્ષિતા પરમાત્મનઃ ॥

આત્મન્ પુષ્પ ઇવામોદશ્ શસ્ત્રપિણ્ડ ઇવાનલઃ ।
તિલે તૈલમ્ ઇવાસ્મિંસ્ ત્વં સર્વત્ર વપુષિ સ્થિતઃ ॥

હંસિ પાસિ દદાસિ ત્વમ્ અવસ્ફૂર્જસિ વલ્ગસિ ।
અનહઙ્કૃતિરૂપો ઽપિ ચિત્રેયં તવ માયિતા ॥

જયસીશ જ્વલદ્દીપ્તિસ્ સર્વમ્ ઉન્મીલયઞ્ જગત્ ।
જયસ્ય્ અપગતારમ્ભં જગદ્ ભૂયો નિમીલયન્ ॥

પરમાણોસ્ તવૈવાન્તર્ ઇદં સંસારમણ્ડલમ્ ।
વટશ્ ચ વટધાનાયાં બભૂવાસ્તિ ભવિષ્યતિ ॥

હયદ્વિપરથાકારૈર્ યદ્વત્ ખે દૃશ્યતે ઽમ્બુદઃ ।
તદ્વદ્ આલક્ષ્યસે દેવ પદાર્થશતવિભ્રમૈઃ ॥

ભવાનાં ભૂરિભઙ્ગાનામ્ અભાવાય ભવાધિપઃ ।
ભવ ભાવવિમુક્તાત્મા ભાવાભાવબહિષ્કૃતઃ ॥

જહિ માનં મદં કોપં કાલુષ્યં ક્રૂરતાં તથા ।
ન મહાન્તો નિમજ્જન્તિ પ્રાકૃતે ગુણસઙ્કટે ॥

પ્રાક્તનીર્ દીર્ઘદૌરાત્મ્યદશાસ્ સ્મૃત્વા પુનઃ પુનઃ ।
કો ઽહં કિં તદ્ બભૂવેતિ હસ મુક્તાચ્છટાસિતમ્ ॥

તે પ્રયાતાસ્ સમારમ્ભા ગતાસ્ તે દગ્ધવાસરાઃ ।
યેષુ ચિન્તાનલજ્વાલાજાલજીર્ણો ભવાન્ અભૂત્ ॥

અદ્ય ત્વં દેહનગરે રાજા સ્ફારમનોરથઃ ।
ન દુઃખૈર્ ગૃહ્યસે નાપિ સુખૈર્ વ્યોમ કરૈર્ ઇવ ॥

અદ્યેન્દ્રિયદુરશ્વાંસ્ ત્વં જિત્વા જિતમનોગજઃ ।
ભોગારીન્ અભિતો ભઙ્ક્ત્વા સામ્રાજ્યમ્ અધિતિષ્ઠસિ ॥

અપારામ્બરપાન્થસ્ ત્વમ્ અજસ્રાસ્તમયોદયઃ ।
અવભાસકરો નિત્યં બહિર્ અન્તશ્ ચ ભાસ્કરઃ ॥

સર્વદૈવાસિ સંસુપ્તશ્ શક્ત્યા સંવેદ્યસે વિભો ।
ભોગાલોકનલીલાર્થં કામિન્યા કામુકો યથા ॥

દૃક્ક્ષુદ્રાભિર્ ઉપાનીતં દૂરાદ્ રૂપમધુ ત્વયા ।
પીયતે સ્વીકૃતં શક્ત્યા નેત્રવાતાયનસ્થયા ॥

બ્રહ્માણ્ડકોટરોદ્વાન્તાઃ પ્રાણાપાનચરાસ્ ત્વયા ।
ગતાગતૈર્ બ્રહ્મપુરે સમ્પ્રેક્ષ્યન્તે પ્રતિક્ષણમ્ ॥

દેહપુષ્પે ત્વમ્ આમોદો દેહેન્દૌ ત્વ્ અમૃતામૃતમ્ ।
રસસ્ ત્વં દેહવિટપે શૈત્યં દેહહિમે ભવાન્ ॥

ત્વય્ય્ અસ્તિ ચિન્મયસ્ સ્નેહશ્ શરીરક્ષીરસર્પિષિ ।
ત્વમ્ અન્તર્ અસ્ય દેહસ્ય દારુણ્ય્ અગ્નિર્ ઇવ સ્થિતઃ ॥

ત્વમ્ અપામ્ ઉત્તમાસ્વાદઃ પ્રાકાશ્યં તેજસામ્ અપિ ।
અવગન્તા ત્વમ્ અર્થાનાં ત્વં ભાસામ્ અવભાસકઃ ॥

સ્પન્દસ્ ત્વં સર્વવાયૂનાં ત્વં મનોહસ્તિનો મદઃ ।
પ્રજ્ઞાનલશિખાયાસ્ ત્વં પ્રાકાશ્યં તૈક્ષ્ણ્યમ્ એવ ચ ॥

ત્વદ્વશાદ્ દીપવન્ માયા ક્વાપિ સમ્પ્રવિલીયતે ।
દીપવત્ પુનર્ અન્યત્ર સમુદેતિ કુતો ઽપિ સા ॥

ત્વયિ સંસારવર્તિન્યઃ પદાર્થાવલયસ્ તથા ।
કટકાઙ્ગદકેયૂરયુક્તયઃ કનકે યથા ॥

ભવાન્ અયમ્ અયં ચાહં ત્વં શબ્દૈર્ એવમાદિભિઃ ।
સ્વયમ્ એવાત્મનાત્માનં લીલયા સ્તૌષિ વક્ષિ ચ ॥

મન્દાનિલવિનુન્નો ઽબ્દો ગજાશ્વનરદૃષ્ટિભિઃ ।
યથા સંલક્ષ્યતે વ્યોમ્નિ તથા ત્વં ભૂતદૃષ્ટિભિઃ ॥

યથા હયગજાકારૈર્ જ્વાલા લસતિ વહ્નિષુ ।
તથૈવાવ્યતિરિક્તસ્ ત્વં દૃશ્યૈર્ વસસિ સૃષ્ટિષુ ॥

ત્વં બ્રહ્માણ્ડકમુક્તાનામ્ અચ્છિન્નસ્ તન્તુર્ આતતઃ ।
ક્ષેત્રં ત્વં ભૂતસસ્યાનાં ચિદ્રસાયનસેકિનામ્ ॥

અસત્ તદ્ અનભિવ્યક્તં પદાર્થાનાં પ્રકાશ્યતે ।
ત્વયા તત્ત્વં યથા પક્ત્રા માંસાનાં સ્વાદવેદનમ્ ॥

વિદ્યમાનાપિ વસ્તુશ્રીર્ ન સ્થિતા ત્વયિ ન સ્થિતે ।
વનિતારૂપલાવણ્યસત્તેવ ગતચક્ષુષઃ ॥

સદ્ અપીહ ન સત્તાયૈ વસ્તુ નાકલિતં ત્વયા ।
તુષ્ટયે ન સ્વલાવણ્યં મકુરાપ્રતિબિમ્બિતમ્ ॥

લુઠતિ ત્વાં વિના દેહઃ કાષ્ઠલોષ્ટસમઃ ક્ષિતૌ ।
સન્ન્ અપ્ય્ અસત્તયૈવાત્તો યામાસ્વ્ ઇવ રવિં વિના ॥

સુખદુઃખક્રમઃ પ્રાપ્ય ભવન્તં પરિનશ્યતિ ।
પ્રાકાશ્યમ્ આસાદ્ય યથા તમસ્ તેજો ઽથ વા હિમમ્ ॥

ત્વદાલોકનયૈવૈતે સ્થિતિં યાન્તિ સુખાદયઃ ।
સૂર્યાલોકનયા પ્રાતર્ વર્ણાશ્ શુક્લાદયો યથા ॥

લબ્ધાત્માનો વિનશ્યન્તિ સમ્બન્ધક્ષણ એવ તે ।
તે તમાંસીવ દીપસ્ય દૃષ્ટાવ્ એવ વ્રજન્ત્ય્ અલમ્ ॥

તમસ્તા તમસો દીપાસત્તાયાં સ્ફુટતાં ગતા ।
દીપસમ્બન્ધસમયે સા ચોત્પત્ય વિનશ્યતિ ॥

તથૈવ સુખદુઃખશ્રીર્ દૃષ્ટ્વૈવ ત્વામ્ અનામયમ્ ।
જાયતે જાતમાત્રૈવ સર્વનાશેન નશ્યતિ ॥

ભઙ્ગુરત્વાદ્ ઇહ સ્થાતું કાલં નાણુમ્ અપિ ક્ષમા ।
નિમેષલક્ષભાગાખ્યા તન્વી કાલકલા યથા ॥

ગત્વરી નશ્વરી તન્વી સુખદુઃખાદિભાવના ।
સ્ફુરતિ ત્વત્પ્રસાદેન ત્વયિ દૃષ્ટે વિલીયતે ॥

ત્વદાલોકક્ષણોદ્ભૂતા ત્વદાલોકક્ષણક્ષયા ।
મૃતૈવ જાતા જાતૈવ મૃતા કેનોપલક્ષ્યતે ॥

ક્ષણમ્ અપ્ય્ અસ્થિરં વસ્તુ કથં કાર્યકરં ભવેત્ ।
તરઙ્ગૈર્ ઉત્પલાકારૈર્ માલા કથમ્ ઇવોમ્ભ્યતે ॥

યદિ જાતવિનિર્નષ્ટં ક્રિયાં વસ્ત્વ્ અકરિષ્યત ।
તદારંસ્યત લોકો ઽયં માલાં કૃત્વા તડિદ્ગુણૈઃ ॥

ઇમાં સુખાદિકાં લક્ષ્મીં વિવેકિજનચેતસિ ।
સ્થિતસ્ સન્ નૈવ ગૃહ્ણાસિ ન જહાસિ સમસ્થિતે ॥

અવિવેકિનિ યો ઽસિ ત્વં સ ભવાત્મન્ યદૃચ્છયા ।
તદ્રૂપકથનેનાલં મમામલપદાસ્પદ ॥

નિરીહેણ નિરંશેન નિરહઙ્કૃતિના ત્વયા ।
સતૈવાપ્ય્ અસતેવાપિ કર્તૃત્વમ્ ઉરરીકૃતમ્ ॥

જય પ્રોડ્ડામરાકાર જય શાન્તિપરાયણ ।
જય સર્વાગમાતીત જય સર્વાગમાસ્પદ ॥

જય જાત જયાજાત જય ક્ષત જયાક્ષત ।
જય ભાવ જયાભાવ જય જેય જયાજય ॥

ઉલ્લસામ્ય્ ઉપશામ્યામિ તિષ્ઠામ્ય્ અતિગતો ઽસ્મિ ચ ।
જયી જયામિ જીવામિ નમો મહ્યં નમો ઽસ્તુ તે ॥

ત્વયિ સ્થિતે મયિ વિગતામયાત્મનિ સ્વસંસ્થિતૌ વ્યપગતરાગરઞ્જને ।
ક્વ બન્ધવઃ ક્વ ચ વિપદઃ ક્વ સમ્પદો ભવાભવૌ ક્વ શમમ્ ઉપૈમિ શાશ્વતમ્ ॥