મોક્ષોપાય · અધ્યાય 5.31

અથ દુઃખપરીતાત્મા હરિણા હતદાનવે ।
પ્રહ્લાદશ્ ચિન્તયામ્ આસ મૌની પાતાલકોટરે ॥

કો ઽન્વ્ અસ્માકમ્ ઉપાયસ્ સ્યાદ્ ય એવેહાસુરાઙ્કુરઃ ।
તીક્ષ્ણાગ્રો જાયતે તં તં ભુઙ્ક્તે શાખામૃગો હરિઃ ॥

ન કદાચન પાતાલે દૈત્યા દોર્દણ્ડશાલિનઃ ।
સ્થિરા બભૂવુર્ ઉદ્ભિન્નાઃ પદ્મા ઇવ હિમાચલે ॥

ઉત્પત્યોત્પત્ય નશ્યન્તિ ભાસુરાકારઘર્ઘરાઃ ।
ક્ષણપ્રસ્ફુરિતારમ્ભાસ્ તરઙ્ગા ઇવ વારિધેઃ ॥

સબાહ્યાભ્યન્તરં કષ્ટં સમગ્રાલોકહારિણઃ ।
રિપવઃ પ્રૌઢિમ્ આયાતા અપૂર્વતિમિરભ્રમાઃ ॥

તમઃપ્રપૂર્ણહૃદયાસ્ સઙ્કુચત્પત્ત્રસમ્પદઃ ।
સુહૃદઃ ખેદમ્ આયાતા નિશીવ કમલાકરાઃ ॥

તાતસ્ય મલિનવ્યૂહપાદપીઠાપમાર્જકૈઃ ।
સુરૈર્ વિષય આક્રાન્તો મૃગૈર્ ઇવ મહાવનમ્ ॥

નિરુદ્યમા ગતશ્રીકા દીનાઃ પ્રકટિતાશયાઃ ।
બાન્ધવા ન વિરાજન્તે પદ્માઃ પ્લુષ્ટદલા ઇવ ॥

સ્ફુરન્ત્ય્ અસુરવીરાણાં ગૃહેષ્વ્ અવિરતાનિલૈઃ ।
ધૂસરા ભસ્મનીહારા ધૂપધૂમભરા ઇવ ॥

હૃતદ્વારકવાટાસુ દૈત્યાન્તઃપુરભિત્તિષુ ।
પ્રભા મરકતસ્યેવ જાતા નવયવાઙ્કુરાઃ ॥

ત્રિલોકીનાભિનલિનીમત્તેભા દાનવા અપિ ।
દેવવદ્ દૈન્યમ્ આયાતાઃ કિમ્ અસાધ્યમ્ અહો વિધેઃ ॥

મનાક્ ચલતિ પર્ણે ઽપિ દૃષ્ટારિભયભીરવઃ ।
વધ્વસ્ ત્રસ્યન્તિ વિધ્વસ્તા મૃગ્યો ગ્રામગતા ઇવ ॥

અસુરીકર્ણપૂરાર્થં ફુલ્લરત્નગુલુચ્છકાઃ ।
નરસિંહકરાલૂનાસ્ સ્થાણુતામ્ આગતા દ્રુમાઃ ॥

દિવ્યામ્બરલતાપત્ત્રા રત્નસ્તબકદન્તુરાઃ ।
પુનર્ આરોપિતાસ્ તત્ર નન્દને કલ્પપાદપાઃ ॥

પુરેહામરબન્દીનાં દૈત્યૈર્ આલોકિતં મુખમ્ ।
અદ્ય ત્વ્ અસુરબન્દીનાં સુરૈર્ આલોક્યતે મુખમ્ ॥

મન્યે દાનમહાનદ્યસ્ સુરેભકટભિત્તિષુ ।
પ્રવૃત્તાસ્ તા ભવિષ્યન્તિ શૈલસાનુષ્વ્ ઇવાપગાઃ ॥

અસ્માકમ્ ઇભગણ્ડેષુ દાવદાહવિભૂતયઃ ।
લસન્તિ મરુષણ્ડેષુ સંશુષ્કેષ્વ્ ઇવ ધૂલયઃ ॥

વિકાસિસિતમન્દારમકરન્દારુણાનિલાઃ ।
તા મેરુશિખરસ્થલ્યો દૈત્યદુર્લભતાં ગતાઃ ॥

સુરગન્ધર્વસુન્દર્યો દાનવાન્તઃપુરોષિતાઃ ।
પુનર્ મેરૌ સ્થિતિં યાતા મઞ્જર્ય ઇવ પાદપે ॥

કષ્ટં તાતપુરન્ધ્રીણાં શુષ્કામ્બુરુહનીરસાઃ ।
વિલાસાસ્ સુરનારીભિર્ હસ્યન્તે હાસ્યલીલયા ॥

પૂર્વં યૈર્ એવ મત્તાતશ્ ચામરૈર્ ઉપવીજિતઃ ।
સહસ્રનયનસ્ સ્વર્ગે કષ્ટં તૈર્ એવ વીજ્યતે ॥

ઇયમ્ અસ્માકમ્ અન્યાપદ્ આગતા દૈન્યદાયિની ।
તસ્યૈકસ્ય પ્રસાદેન દુષ્પૌરુષવતો હરેઃ ॥

તદ્દોર્વનઘનચ્છાયાલબ્ધવિશ્રાન્તયસ્ સુરાઃ ।
ન કદાચન તપ્યન્તે હિમાદ્રેર્ ઇવ સાનવઃ ॥

શૌરિશૌર્યોગ્રશિખરસંશ્રયેણાશ્રિતશ્રિયઃ ।
અસ્માન્ સમુપતપ્યન્તિ મુનીઞ્ શાખામૃગા ઇવ ॥

તેનાસુરપુરન્ધ્રીણાં નિત્યમણ્ડનમઙ્ગલે ।
મુખપદ્મે ઽર્પિતં બાષ્પમ્ અબ્જિનીનાં હિમં યથા ॥

શીર્ણભિન્નલુઠદ્ભિત્તિર્ જગજ્જર્જરમણ્ડપઃ ।
અયં નીલમણિસ્તમ્ભૈસ્ તદ્ભુજૈર્ એવ ધાર્યતે ॥

સ ધર્તા સુરસૈન્યસ્ય મજ્જતો વિપદર્ણવે ।
ક્ષીરોદોદરમગ્નસ્ય મન્દરસ્યેવ કચ્છપઃ ॥

એતે તાતાદયસ્ સર્વે તેનૈવાસુરસત્તમાઃ ।
પાતિતાઃ ક્ષુબ્ધકલ્પાન્તવાતેનેવ કુલાચલાઃ ॥

સ એષ એવં સંહારકર્મક્ષમભુજાવલિઃ ।
સુરસાર્થસુહૃચ્ છ્રીમાન્ વિષમો મધુસૂદનઃ ॥

દૈત્યદોર્દણ્ડપરશોસ્ તસ્ય વીર્યેણ વીર્યવાન્ ।
દાનવાન્ બાધતે શક્રો બાલકાન્ ઇવ મર્કટઃ ॥

દુર્જયઃ પુણ્ડરીકાક્ષઃ પ્રવિમુક્તાયુધો ઽપિ સન્ ।
નાસૌ શસ્ત્રાસ્ત્રવિચ્છેદૈર્ વજ્રસારો વિદીર્યતે ॥

અભ્યસ્તા બહવસ્ તેન મિથઃપ્રેરિતપર્વતાઃ ।
ભીમાસ્ સમરસંરમ્ભાસ્ સમમ્ અસ્મત્પિતામહૈઃ ॥

તાસુ તાસ્વ્ અતિઘોરાસુ વિતતાસ્વ્ અસુરાજિષુ ।
યો ન ભીત ઇદાનીં સ ભયમ્ એષ્યતિ કા કથા ॥

ઉપાયમ્ એકમ્ એવેમં હરેર્ આક્રમણે સ્ફુટમ્ ।
મન્યે તદ્વ્યતિરેકેણ વિદ્યતે ન પ્રતિક્રિયા ॥

સર્વાત્મના સર્વધિયા સર્વસંરમ્ભરંહસા ।
સ એવ શરણં દેવો ગતિર્ અસ્તીહ નાન્યથા ॥

ન તસ્માદ્ અધિકઃ કશ્ચિદ્ અસ્તિ લોકત્રયાન્તરે ।
પ્રલયસ્થિતિસર્ગાણાં હરિઃ કારણતાં ગતઃ ॥

તસ્માન્ નિમેષાદ્ આરભ્ય નારાયણમ્ અજં સદા ।
સમ્પ્રપન્નો ઽસ્મિ સર્વત્ર નારાયણમયો હ્ય્ અહમ્ ॥

નમો નારાયણાયેતિ મન્ત્રસ્ સર્વાર્થસાધકઃ ।
નાપૈતિ મમ હૃત્કોશાદ્ આકાશાદ્ ઇવ મારુતઃ ॥

હરિર્ આશા હરિર્ વ્યોમ હરિર્ ઉર્વી હરિર્ જગત્ ।
અયં હરિર્ અમેયાત્મા જાતો હરિમયો હ્ય્ અહમ્ ॥

અવિષ્ણુઃ પૂજયન્ વિષ્ણું ન પૂજાફલભાગ્ ભવેત્ ।
વિષ્ણુર્ ભૂત્વા યજેદ્ વિષ્ણુમ્ અયં વિષ્ણુર્ અહં સ્થિતઃ ॥

અનન્તમ્ ઇદમ્ આકાશમ્ આપૂર્ય વિનતાસુતઃ ।
કનકાઙ્ગો મમાઙ્ગાનામ્ અયમ્ આસનતાં ગતઃ ॥

કરશાખૈકવિશ્રાન્તસર્વહેતિવિહઙ્ગમાઃ ।
નખાંશુમઞ્જરીકીર્ણા મહામરકતદ્રુમાઃ ॥

ઇમે તે મૃદુમન્દારદામદૃબ્ધાંસમણ્ડલાઃ ।
મન્દરાઘૃષ્ટકેયૂરાશ્ ચત્વારો મમ બાહવઃ ॥

ચલચ્છશિકરાપૂરચારુચામરધારિણી ।
ઇયં મે પાર્શ્વગા લક્ષ્મીઃ ક્ષીરોદજઠરોત્થિતા ॥

હેલાવિલબ્ધભુવના ત્રૈલોક્યતરુમઞ્જરી ।
ઇયં મે પાર્શ્વગા કીર્તિર્ ધવલામલહાસિની ॥

અનારતં જગજ્જાલનવનિર્માણકારિણી ।
ઇયં મે પાર્શ્વગા માયા સ્વેન્દ્રજાલવિલાસિની ॥

ઇયં સા હેલયાક્રાન્તત્રૈલોક્યતરુષણ્ડિકા ।
જયા સ્ફુરતિ મે પાર્શ્વે લતા કલ્પતરોર્ ઇવ ॥

ઇમૌ મે નિત્યશીતોષ્ણૌ દેવૌ શીતાંશુભાસ્કરૌ ।
પ્રકટીકૃતસંસારૌ મુખમધ્યે વિલોચને ॥

મમેયમ્ ઉત્પલશ્યામા પીનામ્ભોધરસુન્દરી ।
શ્યામીકૃતકકુપ્ચક્રા દેહદીપ્તિર્ વિસારિણી ॥

અયં મમ કરે શઙ્ખઃ પાઞ્ચજન્યસ્ સ્ફુરદ્ધ્વનિઃ ।
મૂર્તં ખમ્ ઇવ શબ્દાત્મ ક્ષીરોદ ઇવ સંસ્થિતઃ ॥

અયં મે કર્ણિકાકોશનિલીનબ્રહ્મષટ્પદઃ ।
પદ્મઃ કરતલે શ્રીમાન્ સ્વનાભિકુહરોદ્ભવઃ ॥

ઇયં મે રત્નચિત્રાઙ્ગી સુમેરુશિખરોપમા ।
હેમાઙ્ગદા ગદા ગુર્વી દૈત્યદાનવમર્દિની ॥

અયં મે ભાસુરાકારસ્ સુખદૃશ્યસ્ સુદર્શનઃ ।
જ્વાલાજટિલપર્યન્તપરિપાટલદિક્તટઃ ॥

અયં મે કેતુમદ્વહ્નિસુન્દરો જ્વલિતો ઽસિતઃ ।
કુઠારો દૈત્યવૃક્ષાણાં નન્દયન્ નન્દકસ્ સ્થિતઃ ॥

ઇદં મચ્છરધારાણાં પુષ્કરાવર્તકો ઘનઃ ।
શાર્ઙ્ગં ધનુર્ અહીન્દ્રાભમ્ ઇન્દ્રકાર્મુકસુન્દરમ્ ॥

ઇમાન્ય્ અહમ્ અનન્તાનિ જગન્તિ જઠરે ચિરમ્ ।
બિભર્મિ જાતનષ્ટાનિ વર્તમાનાન્ય્ અનેકશઃ ॥

ઇમૌ મહી મે ચરણાવ્ ઇદં મે ગગનં શિરઃ ।
ઇદં વપુર્ મે ત્રિજગદ્ ઇમા મે કુક્ષયો દિશઃ ॥

સાક્ષાદ્ અયમ્ અહં વિષ્ણુર્ નીલમેઘોદરદ્યુતિઃ ।
સુપર્ણપર્વતારૂઢશ્ શઙ્ખચક્રગદાધરઃ ॥

એતે મત્તઃ પલાયન્તે સમગ્રા દુષ્ટચેતસઃ ।
તાર્ણાસ્ તરલસઞ્ચારાઃ પવનાદ્ ઇવ રાશયઃ ॥

અયમ્ ઇન્દીવરશ્યામઃ પીતવાસા ગદાધરઃ ।
લક્ષ્મીવાન્ ગરુડારૂઢસ્ સ્વયમ્ એવાહમ્ અચ્યુતઃ ॥

કો મામ્ એતિ વિરુદ્ધાત્મા ત્રૈલોક્યદહનક્ષમમ્ ।
સ્વનાશાય મરુત્ક્ષુબ્ધં કલ્પાગ્નિં શલભો યથા ॥

ઇમે તે તૈજસીં દૃષ્ટિં મમાગ્રસ્થાસ્ સુરાસુરાઃ ।
ન શક્નુવન્તિ સંસોદ્ઃઉં ચક્ષુર્મન્દાઃ પ્રભામ્ ઇવ ॥

ઇમે મામ્ ઈશ્વરં વિષ્ણું બ્રહ્મેન્દ્રાગ્નિહરાદયઃ ।
સ્તુવન્ત્ય્ અનન્તયા વાચા બહુવક્ત્રસમુત્થયા ॥

અયં વિજૃમ્ભિતૈશ્વર્યો જાતો ઽહમ્ અજિતાકૃતિઃ ।
સર્વદ્વન્દ્વપદાતીતો મહિમ્ના પરમેણ હિ ॥

ત્રિભુવનભવનોદરૈકમૂર્તિ પ્રસભવિભિન્નસમસ્તદુષ્ટસત્ત્વમ્ ।
ઘનગિરિતૃણકાનનાન્તરસ્થં સકલભયાપહરં વપુઃ પ્રણૌમિ ॥