મોક્ષોપાય · અધ્યાય 5.27

સુરાસુરસભાપૂજ્યે તસ્મિન્ ભૃગુસુતે ગતે ।
મનસા ચિન્તયામ્ આસ બડિર્ બલવતાં વરઃ ॥

યુક્તમ્ ઉક્તં ભગવતા ચિદ્ એવેદં જગત્ત્રયમ્ ।
ચિદ્ અહં ચિદ્ ઇમે લોકાશ્ ચિદ્ આશા ચિદ્ ઇયં ક્રિયા ॥

સબાહ્યાભ્યન્તરં સર્વં ચિદ્ એવ પરમાર્થતઃ ।
અસ્તિ ચિદ્વ્યતિરેકેણ નેહ કિઞ્ચન કુત્રચિત્ ॥

અયમ્ આદિત્ય ઇત્ય્ અર્કો ન ચિતા ચેત્યતે યદિ ।
તદ્ અર્કતમસોર્ ભેદઃ ક ઇવેહોપલભ્યતે ॥

ઇયં ભૂર્ ઇતિ ભૂર્ એષા ચિતા યદિ ન ચેત્યતે ।
ભૂમેઃ કિં નામ ભૂમિત્વં તદ્ ભવેદ્ ભવ્યતાં ગતમ્ ॥

ઇમા દિશો દિશ ઇતિ ચેત્યન્તે ન ચિતા યદિ ।
તત્ કિં નામ દિશાં દિક્ત્વં શૈલાનાં વાપિ કાદ્રિતા ॥

ઇદં જગદ્ ઇતિ જગચ્ ચિતા યદિ ન ચેત્યતે ।
તત્ કિં જગત્ત્વં જગતો નભસ્ત્વં નભસો ઽથ કિમ્ ॥

કાયો ઽયં પર્વતાકારશ્ ચિતા યદિ ન ચેત્યતે ।
તત્ કિં નામ શરીરત્વં શરીરસ્ય શરીરિણામ્ ॥

ચિદ્ ઇન્દ્રિયાણિ ચિત્ કાયશ્ ચિન્ મનશ્ ચિત્ તદેષણા ।
ચિદ્ અન્તશ્ ચિદ્ બહિશ્ ચિત્ ખં ચિદ્ ભાવશ્ ચિદ્ ભવસ્થિતિઃ ॥

ચિદ્ એવૈકમ્ અહં સર્વં સ્પર્શનૈષણપૂર્વકમ્ ।
કરોમિ માત્રાસંસ્પર્શં શરીરેણ ન કિઞ્ચન ॥

કિમ્ અનેન શરીરેણ કાષ્ઠલોષ્ટસમેન મે ।
અશેષજગદેકાત્મા ચિદ્ અહં ચેતનાત્મકઃ ॥

અહં ચિદ્ અમ્બરે ભાનાવ્ અહં ચિદ્ ભૂતપઞ્જરે ।
સુરાસુરેષુ ચિદ્ અહં સ્થાવરેષુ ચરેષુ ચ ॥

ચિદ્ અસ્તીહ દ્વિતીયા હિ કલ્પનૈવ ન વિદ્યતે ।
દ્વિત્વસ્યાસમ્ભવાલ્ લોકે કશ્ શત્રુઃ કશ્ ચ વા સુહૃત્ ॥

બડિનામ્નશ્ શરીરસ્ય ચ્છિન્ને શિરસિ ભાસુરે ।
ચિતસ્ તત્ કિં ભવેચ્ છિન્નં સર્વલોકાવપૂરણાત્ ॥

ચિતા સઞ્ચેતિતો દ્વેષો દ્વેષો ભવતિ નાન્યથા ।
તસ્માદ્ દ્વેષાદયસ્ સર્વે ભાવાભાવાશ્ ચિદાત્મકાઃ ॥

ન ચિતો વ્યતિરેકેણ પ્રવિચાર્યાપિ કિઞ્ચન ।
અન્યદ્ આસાદ્યતે સ્ફારાદ્ અસ્માત્ ત્રિભુવનોદરાત્ ॥

ન દ્વેષો ઽસ્તિ ન રાગો ઽસ્તિ ન મનો નાસ્ય વૃત્તયઃ ।
ચિન્માત્રસ્યાતિશુદ્ધસ્ય વિકલ્પકલના કુતઃ ॥

ચિદ્ અહં સર્વગો વ્યાપી નિત્યાનન્દમયાત્મકઃ ।
વિકલ્પકલનાતીતો વિકલ્પાંશવિવર્જિતઃ ॥

ચિતશ્ ચિદ્ ઇતિ યન્ નામ નિર્નામાયા ન નામ તત્ ।
શબ્દાત્મિકૈષા ચિચ્છક્તિઃ પરિસ્ફુરતિ સર્વગા ॥

દૃશ્યદર્શનનિર્મુક્તઃ કેવલામલમૂર્તિમાન્ ।
નિત્યોદિતો નિરાભાસો દ્રષ્ટાસ્મિ પરમેશ્વરઃ ॥

ન કર્તાસ્મિ ન ભોક્તાસ્મિ દ્રષ્ટૈવાસ્મિ નિરામયઃ ।
કલ્પનાવિકલાકારકાલકાન્તકલામયઃ ॥

આભાસમાત્રમ્ ઉદિતો નિત્ય આભાસ્યવર્જિતઃ ।
ભારૂપૈકસ્વરૂપો ઽસ્મિ સ્વરૂપેણ જયામ્ય્ અહમ્ ॥

ચેત્યરઞ્જનરિક્તાય વિમુક્તાય મહાત્મને ।
પ્રત્યક્ચેતનરૂપાય સ્વરૂપાય નમો ઽસ્તુ મે ॥

ચિતયે ચેત્યમુક્તાય યુક્ત્યા યુક્તાય યોગ્યયા ।
સર્વાવભાસરૂપાય મહ્યમ્ એવ નમો નમઃ ॥

ચેત્યનિર્મુક્તચિદ્રૂપં વિષ્વગ્વિશ્વાવપૂરકમ્ ।
સંશાન્તસર્વસંવેદ્યં સંવિન્માત્રમ્ અહં તતમ્ ॥

આકાશવદ્ અનન્તો ઽહમ્ અપ્ય્ અણોર્ અણુર્ આતતઃ ।
નાસાદયન્તિ મામ્ એતાસ્ સુખદુઃખદશાદૃશઃ ॥

સંવેદનમ્ અસંવેદ્યમ્ અચેત્યં ચેતનં તતમ્ ।
ન શક્તા માં પરિચ્છેત્તુમ્ ભાવાભાવા જગદ્ગતાઃ ॥

અથ વૈતે જગદ્ભાવાઃ પરિચ્છિન્દન્તુ મામ્ ઇમમ્ ।
યથાભિમતમ્ એતે હિ મત્તો ન વ્યતિરેકિણઃ ॥

યદિ સ્વભાવભૂતેન વસ્તુના વસ્તુ મીયતે ।
હ્રિયતે દીયતે વાપિ તત્ કિં કસ્ય કિલ ક્ષતમ્ ॥

સર્વદા સર્વમ્ એવાહં સર્વકૃત્ સર્વસઙ્ગતઃ ।
ચેત્યમ્ અસ્ત્ય્ અહમ્ એવૈતન્ ન કિઞ્ચિદ્ અપિ ચોદિતમ્ ॥

કિં સઙ્કલ્પવિકલ્પાભ્યાં ચિદ્ અચિચ્ ચાહમ્ એકભાઃ ।
સઙ્ક્ષોભયામ્ય્ અહં તાવચ્ છામ્યામ્ય્ આત્મનિ પાવને ॥

ઇતિ સઞ્ચિન્તયન્ન્ એવ બડિઃ પરમકોવિદઃ ।
અકારાર્ધાર્ધમાત્રાર્થં ભાવયન્ ધ્યાનમ્ આસ્થિતઃ ॥

સંશાન્તસર્વસઙ્કલ્પઃ પ્રશાન્તકલનાગણઃ ।
નિશ્શઙ્કમ્ અતિદૂરાસ્તચેત્યચિન્તકચિન્તનઃ ॥

ધ્યાતૃધ્યેયધ્યાનહીનો નિર્મનાશ્ શાન્તવાસનઃ ।
બભૂવાવાતદીપાભો બડિઃ પ્રાપ્તમહાપદઃ ॥

ઉપશાન્તમનાસ્ તત્ર રત્નવાતાયને બડિઃ ।
અવસદ્ બહુકાલં સ સમુત્કીર્ણ ઇવોપલાત્ ॥

પ્રશમિતૈષણયા પરિપૂર્ણયા મનનદોષદશોજ્ઝિતયોચ્ચયા ।
બડિર્ અરાજત નિર્મલસત્તયા વિઘનમ્ અચ્છતયેવ શરન્નભઃ ॥