મોક્ષોપાય · અધ્યાય 4.37

ઇત્ય્ આકર્ણ્ય તદા તત્ર રાત્રાવ્ આલપનં તયોઃ ।
અહં રઘુકુલાકાશશશાઙ્ક રઘુનન્દન ॥

પતિતઃ ખાત્ કદમ્બાગ્રે પત્ત્રપુષ્પલતાકુલે ।
તૂષ્ણીં નિર્વૃષ્ટિમૂકાત્મા શૃઙ્ગાગ્ર ઇવ તોયદઃ ॥

અપશ્યં તત્ર દાશૂરં શૂરં ઇન્દ્રિયનિગ્રહે ।
પરેણ તપસા યુક્તં તેજસેવ હુતાશનમ્ ॥

તેજોભિર્ દેહનિષ્ક્રાન્તૈઃ કાઞ્ચનીકૃતભૂરુહૈઃ ।
તાપયન્તં પ્રદેશં તં ભુવનં ભાસ્કરં યથા ॥

મામ્ અથાલોક્ય સમ્પ્રાપ્તં દાશૂરો ઽર્ઘ્યસપર્યયા ।
વિતીર્ણવિષ્ટરં પત્ત્રે પરયા પર્યપૂજયત્ ॥

તતઃ કુર્વન્ કથાસ્ તેન સહ દાશૂરભાસ્વતા ।
તાસ્ તત્તનયસમ્બદ્ધાસ્ સંસારોત્તારણક્ષમાઃ ॥

દૃષ્ટવાંસ્ તમ્ અહં વૃક્ષં કોરકોત્કટકોટરમ્ ।
સ્મિતેનેવ સ્ફુટરદં શ્વસનસ્ફુરિતચ્છદમ્ ॥

દાશૂરસ્યેચ્છયા સર્વૈર્ અપતદ્ભિર્ મૃગદ્વિજૈઃ ।
સેવ્યમાનં વનમ્ ઇવ લતામણ્ડપમણ્ડિતમ્ ॥

લતાકોટિતટભ્રાન્તૈશ્ ચમરૈર્ ઇન્દુસુન્દરૈઃ ।
શુભ્રાભ્રખણ્ડનિકરૈશ્ શરન્નભ ઇવાવૃતમ્ ॥

પ્રાલેયકણપદ્ધત્યા મુક્તાવલ્યાભ્યલઙ્કૃતમ્ ।
સર્વાવયવમ્ એવાચ્છપુષ્પપૂરૈઃ પ્રપૂરિતમ્ ॥

સ્વરેણુચન્દનાલેપૈસ્ સમાલબ્ધમ્ અખણ્ડિતમ્ ।
સ્વચ્છદાભોગવિપુલરક્તામ્બરપરિષ્કૃતમ્ ॥

વિવાહાયેવ વેષેણ પુષ્પભારાદિહારિણા ।
લતાઙ્ગનાનુષક્તેન નાગરેણ કૃતોદ્યમમ્ ॥

સુનિબદ્ધજટાકારલતામણ્ડલમણ્ડિતમ્ ।
મઞ્જરીભિઃ પતાકાભિર્ યુક્તં પુરમ્ ઇવોત્સવે ॥

મૃગકણ્ડૂયનધ્વસ્તપુષ્પધૂલિવિધૂસરમ્ ।
પ્રોત્સારિતોપાન્તવનં વૃક્ષમલ્લમ્ ઇવોત્થિતમ્ ॥

બર્હિભિઃ કુસુમોદ્વાન્તપરાગપરિપાટલૈઃ ।
નિક્ષેપક્ષિપ્તસન્ધ્યાભ્રબાલસાલમ્ ઇવાચલૈઃ ॥

પ્રવાલારુણહસ્તેન શીતલચ્છાયશાયિના ।
મધુના ઘૂર્ણમાનેન પ્રાલેયોત્પુલકત્વિષા ॥

નીરન્ધ્રપુષ્પપૂરેણ ઘૂર્ણિતેન વનાનિલૈઃ ।
નિદ્રાલુકુટ્મલદૃશા સ્તબકસ્તનધારિણા ॥

પુષ્પજાલરજઃપુઞ્જકુઙ્કુમારુણવાસસા ।
લતાવિતાનનિલયવાતાયનનિષઙ્ગિણા ॥

નવપુષ્પલતાદોલાલીલયાલસલાસિના ।
આપાદમસ્તકપ્રાન્તં સસમસ્તલતાલયમ્ ॥

વૃન્દેન વનદેવીનાં કોકિલાલાપશાલિના ।
સન્દિગ્ધમઞ્જરીજાલમ્ અલિનેત્રેણ હાસિના ॥

અવશ્યાયોપશમિતરતિખેદૈર્ મદાલસૈઃ ।
પુષ્પધૂલિસમારબ્ધૈર્ આલબ્ધૈર્ નિબિડં મિથઃ ॥

પુષ્પાન્તરાન્તઃપુરગૈઃ કિમ્ અપિ પ્રણયોચિતમ્ ।
ધ્વનદ્ભિર્ અભિતસ્ સ્વચ્છં મત્તાલિયુગલૈર્ વૃતમ્ ॥

કાનનોપાન્તનગરીઘુઙ્ઘુમાકર્ણનેચ્છયા ।
ક્ષણમ્ ઉત્કર્ણમ્ આશાન્તચારુચર્વણટાઙ્કૃતૈઃ ॥

ક્ષણં દલાશ્રિવિશ્રાન્તમુગ્ધમુગ્ધશિરસ્તયા ।
પશ્યદ્ભિર્ ઇન્દ્વંશુકચજ્જલામ્ અર્ણવમેખલામ્ ॥

વનસ્થલીનાં તનયૈર્ નયૈર્ મૂર્તિમ્ ઇવાસ્થિતૈઃ ।
સુપ્તૈઃ પત્ત્રપુટેષ્વ્ અન્તર્ મૃગૈશ્ શારલતાન્તરમ્ ॥

નીડશ્વસત્સુવિશ્વસ્તસુપ્તસાર્ભકપક્ષિણમ્ ।
પાકચ્યુતફલોપાન્તવૃત્તલમ્બિકમણ્ડલમ્ ॥

સન્દિગ્ધમૂકભ્રમરં ગુચ્છેષ્વ્ અબ્જાક્ષસૂત્રકૈઃ ।
શ્યામલીકૃતપર્યન્તં નીલૈઃ પલ્લવમણ્ડલૈઃ ॥

સુગન્ધિતાશેષવનં પુષ્પમેઘીકૃતામ્બુદમ્ ।
ધૂલીકદમ્બશબલં ફલાર્થિવલિતં તલે ॥

બહુનાત્ર કિમ્ ઉક્તેન ન કિઞ્ચિદ્ અપિ વિદ્યતે ।
પત્ત્રં તત્ર તરોર્ યત્ર નોષ્યતે વા ન ભુજ્યતે ॥

પત્ત્રે પત્ત્રે મૃગાસ્ સુપ્તા વિશ્રાન્તાસ્ સુઘને ઘને ।
કચ્છે કચ્છે ખગા લીનાસ્ તસ્ય ભૂરુહભૂપતેઃ ॥

એવંગુણવિશિષ્ટં તં મમાલોકયતસ્ તરુમ્ ।
મહોત્સવેન સદૃશી સા બભૂવ તમસ્વતી ॥

તતઃ કથાભિર્ અન્યાભિસ્ સ તસ્ય તનયો મયા ।
વિજ્ઞાનાલોકરમ્યાભિર્ નીતો બોધં પરં પુનઃ ॥

આવયોસ્ તત્ર ચિત્રાભિઃ કથાભિર્ ઇતરેતરમ્ ।
શર્વરી સા વ્યતીયાય મુહૂર્ત ઇવ કાન્તયોઃ ॥

પ્રાતઃ પ્રતનુતાં યાતે દ્યુઘર્મજલજાલકે ।
ખકાનનાઙ્કુરોદ્ગારે તારકાનિકરે શનૈઃ ॥

આકદમ્બનભોભાગમ્ અનુયાતં સુતાન્વિતમ્ ।
અહં વિસર્જ્ય દાશૂરં હરાચલનદીં ગતઃ ॥

તત્રાભિમતમ્ આસાદ્ય સ્નાનમ્ એત્ય નભસ્તલમ્ ।
પ્રવિશ્ય ખં મુનીનાં ચ મધ્યં સ્વસ્થમ્ અવસ્થિતઃ ॥

દાશૂરાખ્યાયિકૈષા તે કથિતા રઘુનન્દન ।
જગતઃ પ્રતિબિમ્બાભા સત્યાકારાપ્ય્ અસન્મયી ॥

દાશૂરાખ્યાયિકૈવેયમ્ ઇત્ય્ એતત્ કથિતં મયા ।
તુભ્યં રાઘવ ઘોરાઘજગદ્રૂપનિરૂપણે ॥

તસ્માદ્ અવાસ્તવીં ત્યક્ત્વા વાસ્તવીમ્ અપિ રઞ્જનામ્ ।
દાશૂરસિદ્ધાન્તધિયા સદોદારો ભવાત્મવાન્ ॥

અનેન ગચ્છામરસુન્દરત્વં કદમ્બદાશૂરકથારથેન ।
આસાદયિષ્યસ્ય્ અચિરાત્ પુરં તદ્ ભવિષ્યસીશો ભુવનેષુ યેન ॥