મોક્ષોપાય · અધ્યાય 4.21

સર્વેષામ્ એવ જીવાનાં સર્વાસામ્ અભિતો દૃશામ્ ।
સમગ્રાણાં પદાર્થાનામ્ ઉત્પત્તિર્ બ્રહ્મણો ઽનિશમ્ ॥

લોકાઃ પરાદ્ ઉપાયાન્તિ તસ્મિન્ સ્થિત્વા વિશન્ત્ય્ અલમ્ ।
તન્મયા એવ સતતં તરઙ્ગા ઇવ સાગરે ॥

બ્રહ્મૈવેદં સ્થિતં નાના મલમ્ અસ્તીહ નાનઘ ।
તરઙ્ગોર્મિગણૈર્ અમ્ભસ્ સિન્ધૌ સ્ફુરતિ નો રજઃ ॥

દ્વિતીયા કલ્પનૈવેહ ન રઘૂદ્વહ વિદ્યતે ।
બ્રહ્મમાત્રાદ્ ઋતે વહ્નાવ્ ઔષ્ણ્યમાત્રાદ્ ઋતે યથા ॥

નિર્દુઃખં બ્રહ્મ નિર્ધર્મ તજ્જં દુઃખમ્ ઇદં જગત્ ।
અસ્પષ્ટાર્થમ્ ઇદં બ્રહ્મન્ ન વેદ્મિ વચનં તવ ॥

ઇત્ય્ ઉક્તે તત્ર રામેણ ચિન્તયામ્ આસ ચેતસા ।
વસિષ્ઠો મુનિશાર્દૂલો રાઘવસ્યોપદેશને ॥

પરં વિકાસમ્ આયાતા નાસ્ય તાવદ્ ઇયં મતિઃ ।
કિઞ્ચિન્ નિર્મલતાં પ્રાપ્તા પ્રોહ્યતે વેહ વસ્તુનિ ॥

વ્યુત્પન્નમનસસ્ ત્વ્ અસ્ય જ્ઞાતજ્ઞેયસ્ય ધીમતઃ ।
મોક્ષોપાયગિરાં પારં પ્રયાતસ્ય વિવેકતઃ ॥

ન કશ્ચિત્ કસ્યચિદ્ દોષો નાસ્ત્ય્ અવિદ્યાત્મનીત્ય્ અલમ્ ।
યાવન્ નોક્તં ન વિશ્રાન્તિં તાવદ્ યાત્ય્ એવ રાઘવઃ ॥

અર્ધવ્યુત્પન્નબુદ્ધેસ્ તુ નૈતત્ વક્તું હિ શોભનમ્ ।
દૃષ્ટ્યાનયા ભોગદશાં ભાવયન્ન્ એષ નશ્યતિ ॥

પરાં દૃષ્ટિં પ્રયાતસ્ય ભોગેચ્છા નાભિજાયતે ।
સર્વં બ્રહ્મેતિ સિદ્ધાન્તકાલે રામસ્ય યુજ્યતે ॥

આદૌ શમદમપ્રાયૈર્ ગુણૈશ્ શિષ્યં વિશોધયેત્ ।
પશ્ચાત્ સર્વમ્ ઇદં બ્રહ્મ શુદ્ધસ્ ત્વમ્ ઇતિ બોધયેત્ ॥

અજ્ઞસ્યાર્ધપ્રબુદ્ધસ્ય સર્વં બ્રહ્મેતિ યો વદેત્ ।
મહાનરકજાલેષુ સ તેન વિનિયોજિતઃ ॥

પ્રબુદ્ધબુદ્ધેઃ પ્રક્ષીણભોગેચ્છસ્ય નિરાશિષઃ ।
નાસ્ત્ય્ અવિદ્યામલમ્ ઇતિ યુક્તં વક્તું મહાત્મનઃ ॥

ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય ભગવાન્ અજ્ઞાનતિમિરાપહઃ ।
સમુવાચ મુનિશ્રેષ્ઠો વસિષ્ઠો ભૂમિભાસ્કરઃ ॥

કલઙ્કકલના બ્રહ્મણ્ય્ અસ્તિ નાસ્તીતિ રાઘવ ।
સિદ્ધાન્તકાલે વક્તવ્યં સ્વયં જ્ઞાસ્યસિ વાનઘ ॥

સ્મયવિસ્મયસમ્મોહહર્ષામર્ષવિકારિતામ્ ।
સમતાચલિતસ્ તજ્જ્ઞો ન કદાચન ગચ્છતિ ॥

સતિ દીપ ઇવાલોકસ્ સત્ય્ અર્ક ઇવ વાસરઃ ।
સતિ પુષ્પ ઇવામોદસ્ સ્વતસ્ સમ્પદ્યતે જગત્ ॥

આભાસમાત્રમ્ એવેદં પરિદૃશ્યત એવ વા ।
સ્પન્દસ્ સમીરણસ્યેવ ન સન્ નાસદ્ ઇવ સ્થિતમ્ ॥

નશ્યતીહ હિ તદ્ વસ્તુ નાત્મભૂતં યદ્ આત્મનઃ ।
કથં નશ્યતિ તદ્ વસ્તુ સ્વાત્મભૂતં યદ્ આત્મનઃ ॥

આશામઞ્જરિતાકૃતિં વિવલિતં દુઃખાહિભિર્ દારુણૈર્ ભોગૈઃ પલ્લવિતં જરાકુસુમિતં તૃષ્ણાલતાભાસુરમ્ ।
સંસારં વિષવૃક્ષમ્ આત્મનિગડં છિત્ત્વા વિવેકાસિના મુક્તસ્ ત્વં વિહરેહ વારણપતિસ્ સ્તમ્ભાદ્ ઇવોન્મોચિતઃ ॥