મોક્ષોપાય · અધ્યાય 3.74

તત્ર તસ્યોર્ધ્વશૃઙ્ગસ્ય તસ્યાં મૂર્ધમહાવનૌ ।
દદર્શ મધ્યે તાં સૂચીં પ્રોત્થિતાં સશિખામ્ ઇવ ॥

એકપાદં તપસ્યન્તીં શુષ્યન્તીં ચિરમ્ ઊષ્મપામ્ ।
સતતાનશનાચ્ છુષ્કાં પિણ્ડીભૂતોદરત્વચમ્ ॥

સકૃદ્વિકાસિનાસ્યેન ગૃહીત્વૈવ તમ્ આનિલમ્ ।
પશ્ચાત્ ત્યજન્તીં હૃદયે ઽપ્ય્ એવ માન્તીમ્ અનારતમ્ ॥

શુષ્કાં ચણ્ડાંશુકિરણૈર્ જર્જરાં વનવાયુભિઃ ।
અચલન્તીં નિજાત્ સ્થાનાત્ સ્નપિતામ્ ઇન્દુરશ્મિભિઃ ॥

પૂર્વં રજોઽણુનૈકેન સમધિષ્ઠિતમસ્તકામ્ ।
કૃતાર્થત્વં કલયતા દદતાન્યસ્ય નાસ્પદમ્ ॥

અરણ્યેનેવ દત્તાર્ઘાં ચિરાજ્ જાતશિખામ્ ઇવ ।
મૂર્ધ્નીવ સ્થાપિતપ્રાણાં જટાકૂટવતીમ્ ઇવ ॥

તાં વીક્ષ્ય પવનસ્ સૂચીં વિસ્મયાકુલચેતનઃ ।
પ્રણમ્યાલોક્ય ચરિતં ભીતભીત ઇવાગ્રતઃ ॥

મહાતપસ્વિની સૂચિ કિમર્થં તપ્યસે તપઃ ।
નેતિ વક્તું શશાકાસૌ તત્તેજોરાશિનિર્જિતઃ ॥

ભગવત્યા મહાસૂચ્યા અહો ચિત્રં મહત્ તપઃ ।
ઇત્ય્ એવ કેવલં ધ્યાયન્ મારુતો ગગનં યયૌ ॥

સમુલ્લઙ્ઘ્યાભ્રમાર્ગં તુ વાતસ્કન્ધાન્ અતીત્ય ચ ।
સિદ્ધવૃન્દાન્ય્ અધઃ કૃત્વા સૂર્યમાર્ગમ્ ઉપેત્ય ચ ॥

ઊર્ધ્વમ્ એત્ય વિચારેભ્યઃ પ્રાપ શક્રપુરાન્તરમ્ ।
સૂચિદર્શનપુણ્યં તમ્ આલિલિઙ્ગ પુરન્દરઃ ॥

પૃષ્ટશ્ ચ કથયામ્ આસ દૃષ્ટં સર્વં મયેત્ય્ અસૌ ।
સહદેવનિકાયાય શક્રાયાસ્થાનવાસિને ॥

જમ્બુદ્વીપે ઽસ્તિ શૈલેન્દ્રો હિમવાન્ નામ સૂન્નતઃ ।
જામાતા યસ્ય ભગવાન્ સાક્ષાચ્ છશિકલાધરઃ ॥

તસ્યોત્તરે મહાશૃઙ્ગપૃષ્ઠે પરમરૂપિણી ।
સ્થિતા તપસ્વિની સૂચી તપશ્ ચરતિ દારુણમ્ ॥

બહુનાત્ર કિમ્ ઉક્તેન વાતાદ્યશનશાન્તયે ।
તયા સ્વોદરસૌષિર્યં પિણ્ડીકૃત્ય નિવારિતમ્ ॥

શાન્તસઙ્કોચમ્ ઊષ્માર્થં વિકાસ્યાસ્યં રજોઽણુના ।
તયાદ્ય સ્થગિતં શીતવાતાશનનિવૃત્તયે ॥

તસ્યાસ્ તીવ્રેણ તપસા તુહિનાકારમ્ ઉત્સૃજન્ ।
અગ્ન્યાકારમ્ અગો ગૃહ્ણન્ દેવદુસ્સેવ્યતાં ગતઃ ॥

તદ્ ઉત્તિષ્ઠાશુ ગચ્છામસ્ સર્વ એવ પિતામહમ્ ।
તદ્વરાર્થમ્ અનર્થાય વિદ્ધિ તદ્દુસ્સહં તપઃ ॥

ઇતિ વાતેરિતશ્ શક્રસ્ સહ દેવગણેન સઃ ।
જગામ બ્રહ્મણો લોકં પ્રાર્થયામ્ આસ તં પ્રભુમ્ ॥

સૂચ્યા અહં વરં દાતું ગચ્છામિ હિમવચ્છિરઃ ।
બ્રહ્મણેતિ પ્રતિજ્ઞાતે શક્રસ્ સ્વર્ગમ્ ઉપાયયૌ ॥

એતાવતાથ કાલેન સા બભૂવ ચ પાવની ।
સૂચી નિજતપસ્તાપતાપિતામરમન્દિરા ॥

મુખરન્ધ્રસ્થિતાર્કાંશુદૃશા સ્વચ્છાયયૈવ સા ।
વિસ્મયિન્યા વિવર્તિન્યા આદિનાન્તમ્ ઉપેક્ષિતા ॥

કૌશેયસૂચ્યા તૃણવન્ મેરુસ્ સ્થૈર્યેણ નિર્જિતઃ ।
મજ્જનિત્ર્યેતિ વૃદ્ધ્યેવ યુક્તયાદ્યન્તયોર્ દિને ॥

મધ્યાહ્ને તાપભીત્યેવ વિશન્ત્યા માતુર્ અન્તરમ્ ।
અન્યદા ગૌરવાદ્ દૃષ્ટ્યા દૂરતઃ પ્રેક્ષ્યમાણયા ॥

સા તામ્ અવેક્ષિતે ઽક્ષ્ણારાત્ તાપાદ્ અઙ્ગે નિમજ્જતિ ।
સઙ્કટે વિસ્મરત્ય્ એવ જનો ગૌરવસત્ક્રિયામ્ ॥

છાયાસૂચિસ્ તાપસૂચિસ્ તયેત્ય્ આત્મતૃતીયયા ।
ત્રિકોણં તપસા પૂતં વારાણસ્યાસ્ સમં કૃતમ્ ॥

ગતાસ્ તેન ત્રિકોણેન ત્રિવર્ણપરિખાવતા ।
વાયવઃ પાંસવો યે ઽપિ તે પરાં મુક્તિમ્ આગતાઃ ॥

વિદિતપરમકારણાથ જાતા સ્વયમ્ અનુ ચેતનસંવિદં વિચાર્ય ।
સ્વમનનકલનાનુસાર એકસ્ ત્વ્ ઇહ હિ ગુરુઃ પરમો ન રાઘવાન્યઃ ॥