મોક્ષોપાય · અધ્યાય 3.58

એતસ્મિન્ન્ અન્તરે જ્ઞપ્તિર્ જીવં વૈદૂરથં પુરઃ ।
સઙ્કલ્પેન રુરોધાશુ મનસસ્ સ્પન્દનં યથા ॥

વદ દેવિ કિયત્ કાલો ગતો ઽયમ્ ઇહ મન્દિરે ।
સમાધૌ મયિ લીનાયાં મહીપાલશવે સ્થિતે ॥

ઇહ માસસ્ ત્વ્ અતિક્રાન્ત ઇહ દાસ્યાવ્ ઇમે ઉભે ।
રક્ષાર્થં વાસકગૃહે સ્વપતો વહિતે સ્થિતે ॥

શૃણુ દેહસ્ય કિં વૃત્તં તવેહ વરવર્ણિનિ ।
શરીરં કિલ પક્ષેણ ચોત્ક્લિન્નસ્નાયુતાં ગતમ્ ॥

નિર્જીવં પતિતં ભૂમૌ સંશુષ્કમ્ ઇવ પલ્લવમ્ ।
કાષ્ઠકુડ્યોપસંજાતં શવં તુહિનશીતલમ્ ॥

તતો મન્ત્રિભિર્ આગત્ય મૃતૈવેયમ્ ઇતિ સ્વયમ્ ।
ક્લેદલોકાદ્ વિનિર્ણીય ભીત્યા નિષ્કાલિતં ગૃહાત્ ॥

બહુનાત્ર કિમ્ ઉક્તેન નીત્વા ચન્દનદારુભિઃ ।
ચિતૌ પ્રક્ષિપ્ય સઘૃતં સહસા ભસ્મસાત્કૃતમ્ ॥

તતો રાજ્ઞી મૃતે ઽત્યુચ્ચૈઃ કૃત્વા રોદનમ્ આકુલઃ ।
પરિવારસ્ તવાશેષઃ કૃતવાન્ ઔર્ધ્વદેહિકમ્ ॥

ઇદાનીં ત્વામ્ ઇહાલોક્ય સશરીરામ્ ઇહાગતામ્ ।
પરલોકાદ્ આગતેતિ મહચ્ ચિત્રં ભવિષ્યતિ ॥

ત્વં તુ તેનૈવ દેહેન સત્યસઙ્કલ્પતસ્ સુતે ।
દૃશ્યસે સ્વવદાતેન તેન ચિત્તં તવોપરિ ॥

યદ્વાસના ત્વમ્ અભવો દેહં પ્રતિ તદ્ એવ તે ।
રૂપમ્ અભ્યુદિતં બાલે તેન પ્રાક્સદૃશં તવ ॥

સ્વવાસનાનુસારેણ સર્વસ્ સર્વં હિ પશ્યતિ ।
દૃષ્ટાન્તો ઽત્રાવિસંવાદી બાલવેતાલદર્શનમ્ ॥

આતિવાહકદેહાસિ સમ્પન્ના સિદ્ધસુન્દરી ।
વિસ્મૃતસ્ તવ દેહો ઽસૌ પ્રાક્તનો નયતસ્ સ્વયમ્ ॥

દૃઢાતિવાહિકદૃશઃ પ્રશામ્યત્ય્ આધિભૌતિકઃ ।
બુદ્ધસ્ય દૃશ્યમાનો ઽપિ શરન્મેઘ ઇવામ્બરે ॥

રૂઢાતિવાહિકીભાવશ્ શવો ભવતિ દેહકઃ ।
નિર્જલામ્ભોદસદૃશો નિર્ગન્ધકુસુમોપમઃ ॥

અદ્યારભ્ય પ્રરૂઢાયામ્ આતિવાહિકસંવિદિ ।
દેહો વિસ્મૃતિમ્ આયાતિ ગર્ભસંસ્થેવ યૌવને ॥

એકત્રિંશે ઽદ્ય દિવસે પ્રાપ્તા વયમ્ ઇહામ્બરમ્ ।
પ્રભાતે મોહિતે દાસ્યૌ મયૈતે નિદ્રયાધુના ॥

તદ્ એહિ યાવલ્ લીલાયૈ લીલે સઙ્કલ્પલીલયા ।
આત્માનં દર્શયાવો ઽસ્યૈ વ્યવહારઃ પ્રવર્તતામ્ ॥

આવાં તાવદ્ ઇમે લીલા પશ્યત્વ્ ઇત્ય્ એવ ચિન્તિતે ।
જ્ઞપ્ત્યા દેવ્યૌ તતસ્ તત્ર દૃશ્યે દીપ્તે બભૂવતુઃ ॥

સા વિદૂરથલીલાથ સમાકુલવિલોચના ।
ગૃહમ્ આલોકયામ્ આસ તત્ તેજઃપુઞ્જભાસુરમ્ ॥

ચન્દ્રબિમ્બાદ્ ઇવોત્કીર્ણં ધૌતં હેમદ્રવૈર્ ઇવ ।
જ્વાલાયા ઇવ શીતાયાસ્ સુમધ્યમ્ ઇવ ભિત્તિમત્ ॥

ગૃહમ્ આલોક્ય પુરતો લીલાજ્ઞપ્તી વિલોક્યતે ।
ઉત્થાય સમ્ભ્રમવતી તયોઃ પાદેષુ સાપતત્ ॥

મજ્જયાયાગતે દેવ્યૌ જયતં જીવિતપ્રદે ।
ઇહ પૂર્વમ્ અહં પ્રાપ્તા ભવત્યોર્ માર્ગશોધિની ॥

ઇત્ય્ ઉક્તવત્યાં તસ્યાં તા માનિન્યો મત્તયૌવનાઃ ।
ઉપાવિશન્ વિષ્ટરેષુ લતા મેરુશિરસ્સ્વ્ ઇવ ॥

સુતે વદ કથં પ્રાપ્તા ત્વમ્ ઇમં દેશમ્ આદિતઃ ।
કિં વૃત્તં તે ત્વયા દૃષ્ટં કિમ્ ઇવાધ્વનિ કુત્ર વા ॥

દેવિ તસ્મિન્ પ્રદેશે સા જાતમૂર્છા તદાભવમ્ ।
દ્વિતીયેન્દુકલેવાહં કલ્પાન્તજ્વાલયાવૃતા ॥

ન ચેતિતં મયા કિઞ્ચિત્ સમં વિષમમ્ એવ વા ।
તતસ્ તરલપક્ષ્માન્તે વિનિમીલ્ય વિલોચને ॥

તતો મરણમૂર્છાન્તે પશ્યામિ પરમેશ્વરિ ।
યાવદ્ અભ્યુત્થિતાસ્મ્ય્ આશુ પ્લુતા ચ ગગનોદરમ્ ॥

ભૂતાકાશે ઽનિલરથં સમારૂઢાસ્મ્ય્ અહં તથા ।
આનીતા ગન્ધલેખેવ તેનાહમ્ ઇમમ્ આલયમ્ ॥

ઇહ પશ્યામિ સદનં નાયકેનાભ્યલઙ્કૃતમ્ ।
દીપ્તદીપં વિવિક્તં ચ મહાર્હશયનાન્વિતમ્ ॥

પતિમ્ આલોકયામીમં યાવદ્ એષ વિદૂરથઃ ।
શેતે કુસુમગુપ્તાઙ્ગો મધુઃ પુષ્પવને યથા ॥

અથ સઙ્ગ્રામસંરમ્ભશ્રમાર્તો ઽયં સ્વપિત્ય્ અલમ્ ।
ઇતિ નિદ્રા મયાસ્યૈવં દેવેશ્વરિ ન વારિતા ॥

અનન્તરમ્ ઇમં દેશં પ્રાપ્તે દેવ્યાવ્ ઇમે ત્વ્ ઇતિ ।
યથાનુભૂતં કથિતં મદનુગ્રહકારિણિ ॥

હે હંસહારિગામિન્યૌ લીલે લલિતલોચને ।
ઉત્થાપયામો નૃપતિં શવતલ્પતલાદ્ ઇમમ્ ॥

સેત્ય્ ઉક્ત્વા મુમુચે જીવમ્ આમોદમ્ ઇવ પદ્મિની ।
સ સમીરલવાકારસ્ તન્નાસાનિકટં યયૌ ॥

ઘ્રાણકોશં વિવેશાશુ વંશરન્ધ્રમ્ ઇવાનિલઃ ।
સ્વવાસનાશતાન્ય્ અન્તર્ દધદ્ અબ્ધિર્ મણીન્ ઇવ ॥

અન્તસ્સ્થજીવં વદનં તસ્ય તત્કાન્તિમ્ આયયૌ ।
પદ્મસ્યાવગ્રહે પદ્મં પ્રવિષ્ટમ્ ઇવ વારિણિ ॥

ક્રમાદ્ અઙ્ગાનિ સર્વાણિ સરસાનિ ચકાશિરે ।
તસ્ય પુષ્પાકર ઇવ લતાજાલાનિ બૂભૃતઃ ॥

અથાબભૌ કલાપૂર્ણસ્ સ રાકાયામ્ ઇવોડુરાટ્ ।
ભાસયન્ ભવનં ભૂરિ વદનેન્દુમરીચિભિઃ ॥

સ્ફારયામ્ આસ સો ઽઙ્ગાનિ રસવન્તિ મૃદૂનિ ચ ।
કનકોજ્જ્વલકાન્તીનિ પલ્લવાનીવ માધવઃ ॥

ઉન્મીલયમ્ આસ દૃશૌ વિમલાલોકકારણે ।
હારિણ્યૌ સુભગાભોગે ચન્દ્રાર્કૌ ભુવનં યથા ॥

ઉત્તસ્થૌ પ્રોલ્લસત્કાયો વિન્ધ્યાદ્રિર્ ઇવ વૃદ્ધિમાન્ ।
ઉવાચ કસ્ સ્થિત ઇહ પ્રભાકપિશિતાલયઃ ॥

લીલાદ્વયમ્ અથાસ્યાગ્રે પ્રોવાચાદિશ્યતામ્ ઇતિ ।
સ દદર્શ પુરો નમ્રં લીલાદ્વયમ્ અવસ્થિતમ્ ॥

સમાધારં સમાકારં સમરૂપં સમસ્થિતિ ।
સમવાક્યં સમોદ્યોગં સમાનન્દં સમોદયમ્ ॥

કા ત્વં કેયં કુતશ્ ચેયમ્ ઇત્ય્ આહ સ વિલોકયન્ ।
તસ્મૈ લીલાહ હે દેવ શ્રૂયતાં યદ્ વદામ્ય્ અહમ્ ॥

મહિલા તવ લીલાહં પ્રાક્તની સહ વર્ધિતા ।
વાગ્ અર્થસ્યેવ સંસક્તા સ્થિતા સંશ્લેષશાલિની ॥

ઇયં લીલા દ્વિતીયા તે મહિલા હેલયા મયા ।
ઉપાર્જિતા ત્વદર્થેન કથયિષ્યે ઽહમ્ ઈદૃશમ્ ॥

શિરોભાગોપવિષ્ટેયં યેહ હેમમહાસના ।
એષા સરસ્વતી દેવી ત્રૈલોક્યજનની શિવા ॥

અસ્માકં પુણ્યસંભારૈર્ ઇહ સાક્ષાદ્ ઉપાગતા ।
અનયાસિ પરાલ્ લોકાદ્ ઇહાનીતો મહીપતિઃ ॥

ઇત્ય્ આકર્ણ્ય સમુત્થાય રાજા રાજીવલોચનઃ ।
લમ્બમાલ્યામ્બરધરઃ પપાત જ્ઞપ્તિપાદયોઃ ॥

સરસ્વતિ નમસ્ તુભ્યં સર્વલોકહિતપ્રદે ।
પ્રયચ્છ વરદે મેધાં દીર્ઘમ્ આયુર્ ધનાનિ ચ ॥

ઇત્ય્ ઉક્તવન્તં હસ્તેન પસ્પર્શ જ્ઞપ્તિદેવતા ।
ત્વં પુત્રાભિમતાર્થાઢ્યો ભવેતિ વચનાન્વિતઃ ॥

સર્વાપદસ્ સકલદુષ્કૃતદૃષ્ટયશ્ ચ ગચ્છન્તુ વશ્ શમમ્ અનન્તસુખાનિ સમ્યક્ ।
આયાન્તુ નિત્યમુદિતા જનતા ભવન્તુ રાષ્ટ્રે સ્થિરાશ્ ચ વિલસન્તુ સદૈવ લક્ષ્મ્યઃ ॥