મોક્ષોપાય · અધ્યાય 3.42

યસ્ ત્વ્ અબુદ્ધમતિર્ મૂઢો રૂઢો ન વિતતે પદે ।
વજ્રસારમ્ ઇદં તસ્ય જગદ્ અસ્ત્ય્ અસદ્ એવ સત્ ॥

યથા બાલસ્ય વેતાલો મૃતિપર્યન્તદુઃખદઃ ।
અસદ્ એવ સદાકારં તથા મૂઢમતેર્ જગત્ ॥

તાપ એવ યથા વારિ મૃગાણાં ભ્રમકારણમ્ ।
અસત્યમ્ એવ સત્યાભં તથા મૂઢધિયાં જગત્ ॥

યથા સ્વપ્ને મૃતિર્ જન્તોર્ અસત્યા સત્યરૂપિણી ।
નાર્થક્રિયાકરી ભાતિ તથેદં દુર્વિદાં જગત્ ॥

અવ્યુત્પન્નસ્ય કનકે કાનકે કટકે યથા ।
કટકજ્ઞપ્તિર્ એવાસ્તિ ન મનાગ્ અપિ હેમધીઃ ॥

યથાજ્ઞસ્ય પુરાગારનગનાગેન્દ્રકલ્પના ।
ઇયં દૃશ્યદૃગ્ એવાસ્તિ ન ત્વ્ અન્યા પરમાર્થદૃક્ ॥

યથા નભસિ મુક્તાલીપિઞ્છકેશોણ્ડુકાદયઃ ।
અસત્યાસ્ સત્યતાં યાતા તથેદં દુર્દૃશાં જગત્ ॥

દીર્ઘસ્વપ્નમ્ ઇદમ્ વિશ્વં વિદ્ધ્ય્ અહન્તાદિસંયુતમ્ ।
અત્રાન્યે સ્વપ્નપુરુષા યથા સત્યાસ્ તથા શૃણુ ॥

અસ્તિ સર્વગતં શાન્તં પરમાર્થઘનં શુચિ ।
અચેત્યચિન્માત્રવપુઃ પરમાકાશમ્ આતતમ્ ॥

તત્ સર્વગં સર્વશક્તિ સર્વં સર્વાત્મકં સ્વયમ્ ।
યત્ર યત્ર યથોદેતિ તથાસ્તે તત્ર તત્ર વૈ ॥

તેન સ્વપ્નપુરે દ્રષ્ટા યાન્ વેત્તિ પુરવાસિનઃ ।
નરાન્ ઇતિ નરા એવ ક્ષણાત્ તસ્ય ભવન્તિ તે ॥

યદ્ દ્રષ્ટુશ્ ચિત્સ્વરૂપં તત્ સ્વપ્નાકાશાન્તરસ્થિતમ્ ।
સ્વપ્નાકાશચિતાહં હિ નરો ઽનેનેતિ ભાવિતમ્ ॥

ચિત્પક્ષતૈક્યવશતો નરતૈવાવબુધ્યતે ।
આત્મન્ય્ અતો દિગ્દ્વયેન દ્વયોર્ અપ્ય્ એતિ સત્યતા ॥

સ્વપ્ને તે સ્વપ્નપુરુષા ન સત્યાસ્ સ્યુર્ મુને યદા ।
વદ તત્ કો ભવેદ્ દોષો માયામાત્રશરીરિણિ ॥

સ્વપ્ને ઽન્યપુરવાસ્તવ્યા વસ્તુતસ્ સત્યરૂપિણઃ ।
પ્રમાણમ્ અત્ર શૃણુ મે પ્રત્યક્ષં નામ નેતરત્ ॥

સર્ગાદાવ્ આત્મભૂર્ ભાતિ સ્વપ્નાભો ઽનુભવાત્મકઃ ।
તત્સઙ્કલ્પકલા વિશ્વમ્ એવં સ્વપ્નાભમ્ એવ તત્ ॥

એવં વિશ્વમ્ ઇદં સ્વપ્નસ્ તત્ર સત્યં ભવાન્ મમ ।
યથૈવ ત્વં તથૈવાન્યે સ્વપ્ને સ્વપ્નં તથા નૃણામ્ ॥

સ્વપ્ને નગરવાસ્તવ્યાસ્ સત્યા ન સ્યુર્ ઇમે યદિ ।
તદ્ ઇહાપિ તદાકારે ન સત્યં મે ભવાન્ અપિ ॥

યથાહં તવ સત્યાત્મા સત્યમ્ એવં ભવાન્ મમ ।
સ્વપ્નોપલમ્ભે સંસારે મિથસ્ સિદ્ધ્યૈ પ્રથેદૃશી ॥

સંસારવિપુલે સ્વપ્ને યથા સત્યમ્ અહં તવ ।
તથા ત્વમ્ અપિ મે સત્યં સર્વસ્વપ્નેષ્વ્ ઇતિ ક્રમઃ ॥

સ્વપ્નદ્રષ્ટરિ નિર્નિદ્રે તદ્ દૃષ્ટં સ્વપ્નપત્તનમ્ ।
સદ્રૂપત્વાત્ તથૈવાસ્તે મમૈવં ભગવન્ મતિઃ ॥

એવમ્ એતત્ તથૈવાસ્તે સત્યત્વાત્ સ્વપ્નપત્તનમ્ ।
સ્વપ્નદ્રષ્ટરિ નિર્નિદ્રે ઽપ્ય્ આકાશવિષદાકૃતિઃ ॥

એતદ્ આસ્તામ્ ઇદં તાવદ્ યજ્ જાગ્રદ્ ઇતિ મન્યસે ।
વિદ્ધિ તત્ સ્વપ્નમ્ એવાન્તર્ દેશકાલાદ્યપૂરકમ્ ॥

એવં સર્વમ્ ઇદં ભાતિ ન સત્યં સત્યવત્ સ્થિતમ્ ।
રઞ્જયત્ય્ અપિ મિથ્યૈવ સ્વપ્નસ્ત્રીસુરતોપમમ્ ॥

સર્વત્ર વર્તતે સર્વં દેહસ્યાન્તર્ બહિસ્ તથા ।
યત્ તુ વેત્તિ યથા સંવિત્ તત્ તથાશ્વ્ એવ પશ્યતિ ॥

યત્ કોશે વિદ્યતે દ્રવ્યં તદ્ દૃષ્ટ્વા લભ્યતે યથા ।
તથાસ્તિ સર્વં ચિદ્વ્યોમ્નિ લભ્યતે યત્ પ્રચેત્યતે ॥

અનન્તરમ્ ઉવાચેદં દેવી જ્ઞપ્તિર્ વિદૂરથમ્ ।
કૃત્વા બોધામૃતાસેકૈર્ વિવેકાઙ્કુરસુન્દરમ્ ॥

તદ્ એવમ્ એષ રાજંસ્ ત્વં લીલાર્થમ્ ઉપવર્ણિતઃ ।
સ્વસ્તિ તે ઽસ્તુ ગમિષ્યાવો દૃષ્ટા દૃષ્ટાન્તદૃષ્ટયઃ ॥

ઇતિ પ્રોક્તં સરસ્વત્યા ગિરા મધુરવર્ણયા ।
ઉવાચ વચનં ધીમાન્ ભૂમિપાલો વિદૂરથઃ ॥

મમાપિ દર્શનં દેવિ મોઘં ભવતિ નાર્થિનિ ।
મહાફલપ્રદાયાસ્ તુ કથં તવ ભવિષ્યતિ ॥

અહં દેહં સમુત્સૃજ્ય લોકાન્તરમ્ ઇતઃ પરમ્ ।
નિજમ્ આયામિ હે દેવિ સ્વપ્નાત્ સ્વપ્નાન્તરં યથા ॥

અત્રાદિશાશુ માં માતઃ પ્રપન્નં શરણાગતમ્ ।
ભક્તે ઽવહેલા વરદે મહતાં ન વિરાજતે ॥

યં પ્રદેશમ્ અહમ્ યામિ તમ્ એવાયાત્વ્ અયં મમ ।
મન્ત્રી કુમારી ચૈવેયં બાલેતિ કુરુ મે દયામ્ ॥

આગચ્છ રાજ્યમ્ ઉચિતાઙ્ગવિચારચારુ પ્રાગ્જન્મમણ્ડલવરે કુરુ નિર્વિશઙ્કમ્ ।
અસ્માભિર્ અર્થિજનકામનિરાકૃતિર્ હિ દૃષ્ટા ન કાચન કદાચિદ્ અપીતિ વિદ્ધિ ॥