મોક્ષોપાય · અધ્યાય 3.37

રણે રભસનિર્લૂનનરવારણદારુણે ।
અહં પૂર્વમ્ અહં પૂર્વમ્ ઇતિ વૃન્દાનુપાતિનિ ॥

એતે ચાન્યે ચ બહવસ્ તત્ર ભસ્મત્વમ્ આગતાઃ ।
પ્રવિશન્તઃ પ્રયત્નેન શલભા ઇવ પાવકે ॥

અત્રાન્યે મધ્યદેશીયા જના નોદાહૃતા મયા ।
તાન્ ઇમાઞ્ શૃણુ વક્ષ્યામિ પક્ષ્યાંલ્ લીલામહીભૃતઃ ॥

ઉદ્દેહિકાશ્ શૂરસેના ગુડા અશ્વત્થનીપકાઃ ।
ઉત્તમજ્યોતિકદ્રાણિ પદમધ્યમિકાદયઃ ॥

સાલ્વકાઃ કેતકા મત્સ્યા દૌલેયકકપિષ્ટલાઃ ।
માણ્ડવ્યપાણ્ડુનગરસૌરગ્રીવા ગુરુગ્રહાઃ ॥

પારિયાત્રાઃ કુરાઢ્યશ્ ચ યામુનોડુમ્બરા અપિ ।
ગજાહ્વા ઉજ્જિહાનાશ્ ચ કાલકોટિકમાથુરાઃ ॥

કપોલધર્મારણ્યાશ્ ચ તથૈવોત્તરદક્ષિણાઃ ।
પાઞ્ચાલકાઃ કુરુક્ષેત્રાસ્ તથા સારસ્વતા જનાઃ ॥

અવન્તીસ્યન્દનશ્રેણીકુન્તૈઃ પઞ્ચનદેરિતાઃ ।
સ્યન્દમાના વિદ્રવન્તી નિપપાત મહાભૃગૌ ॥

કાશા બ્રહ્માવસાતાશ્ ચ છિન્નાસ્ સામ્બવતીજનૈઃ ।
ભૂમૌ નિપતિતાસ્ સન્તો મથિતા મત્તવારણૈઃ ॥

શૂરા દશપુરાશ્ શસ્ત્રૈર્ નિકૃત્તોદારકન્ધરાઃ ।
તારક્ષતિભિર્ આક્રમ્ય યોજિતા યોજને હ્રદે ॥

ઋષ્યકારુરુકચ્છાશ્ ચ શૈવ્યશઙ્કુશતાઙ્કિતાઃ ।
પઙ્કિલે પઙ્કતાં યાતા ભૂતલે સૈન્યમર્દનૈઃ ॥

વનવાસોપગિરયો ઽનિલયે નિલયાર્થિનઃ ।
પરિતઃ પરિધાવન્તઃ પતિતા યમુનાહ્રદે ॥

દીર્ણોદરવિનિર્યાતસ્વાન્ત્રતન્ત્રીનિયન્ત્રિતાઃ ।
રાત્રિકાશ્ શાન્તસઞ્ચારાઃ પિશાચૈશ્ ચર્વિતા નિશિ ॥

ઉદ્રવૈર્ ભદ્રગિરિભિસ્ સઙ્ગ્રામાધ્વનિ દીક્ષિતૈઃ ।
ક્ષોણીગર્તેષુ નિક્ષિપ્તા રસલાઃ કમલા ઇવ ॥

વિદ્રુત્યેવ દ્રવદ્રક્તા વિદ્રાવિતમહારથાઃ ।
દણ્ડકાન્ત્રાનિલોદ્ધૂતા હેહયા હરિણા ઇવ ॥

દન્તિદન્તવિનિર્ભિન્ના દારદા દલિતારયઃ ।
નીતા રક્તમહાનદ્યા દ્રુમાણાં પલ્લવા ઇવ ॥

નારાચૈશ્ ચર્વિતાશ્ ચીના જીર્ણજર્જરજીવિતાઃ ।
જહુર્ જલનિધૌ દેહાન્ ભારભૂતાન્ અવસ્થિતાન્ ॥

કર્ણાટસુભટોડ્ડીનકુન્તકર્તિતકન્દરાઃ ।
તેરુર્ આભીરશૂરાઃ ખે તારકાનિકરા ઇવ ॥

કરીન્દ્રમકરવ્યૂહરંહસાહતહેતયઃ ।
કેશાકેશિકૃતારમ્ભા વિનેમુર્ દશકાશ્ શકાઃ ॥

દશાર્ણાદ્ આશનિર્ મુક્તશૃઙ્ખલા જાલભીરવઃ ।
નિલીના રક્તજમ્બાલે વૈતસ્તાસ્ તિમયો યથા ॥

ગૂર્જરાનીકનાશેન ગૂર્જરીકેશલુઞ્છનમ્ ।
વિહિતં તઙ્ગનોત્તુઙ્ગશિતશઙ્કુશતેરણૈઃ ॥

સિષિચુશ્ શસ્ત્રકાષોદ્યદ્વિદ્યુદ્ દ્યૌનિર્ગતા દ્રવાત્ ।
શરધારાવનાનીવ મીનહેતિપ્રદામ્બુદાત્ ॥

ભુસુણ્ડીમણ્ડલોદ્દ્યોતશ્યામાર્કોત્પાતભીરુષુ ।
આભીરેષ્વ્ અરયઃ પેતુર્ ગોગણા હરિતેષ્વ્ ઇવ ॥

કાન્તકાઞ્ચનકાન્તાઙ્ગી નગ્ના તઙ્ગનવાહિની ।
ભુક્તા ગૌડભટેનાઙ્ગનખકેશનિકર્ષણૈઃ ॥

રણદ્ગગનગાસજ્જચક્રિચક્રવિકર્તનૈઃ ।
તઙ્ગનાઃ કણશઃ કીર્ણાઃ કઙ્કગૃદ્ધ્રેષુ રુદ્રકૈઃ ॥

લગુડાલોડનોડ્ડીનં ગૌડં ગુડગુડારવમ્ ।
શ્રુત્વા ગાન્ધારગાવોગ્રે દુદ્રુવુઃ પ્રમિતા ઇવ ॥

આકાશગાર્ણવપ્રખ્યો વહચ્છસ્ત્રકદમ્બકઃ ।
અકરોદ્ પારસીકાનાં ઘનનૈશતમોભ્રમમ્ ॥

મન્દરાહનનોડ્ડીનખસ્થક્ષીરોદસુન્દરે ।
વનાલીવાયુધાન્ય્ આસઞ્ છત્ત્રપ્રાલેયસાનુનિ ॥

યદ્ અમ્બુદૈર્ ઇવોડ્ડીનં શસ્ત્રવૃન્દૈર્ નભોઽઙ્ગને ।
તદ્ દૃષ્ટં વીચિવલયૈર્ લોલૈઃ પ્લુતમ્ ઇવાર્ણવે ॥

શતચન્દ્રં સિતચ્છત્રૈશ્ શરૈશ્ શલભનિર્ભરમ્ ।
શક્તિભિઃ કાકનીરન્ધ્રં દૃષ્ટમ્ આકાશકાનનમ્ ॥

લીનાશ્ ચીરચયાક્રન્દકારિણઃ કેકયાઃ કૃતાઃ ।
કઙ્કૈઃ કઙ્કકુલાક્રાન્તૈર્ વ્યોમોચ્છલિતમસ્તકાઃ ॥

હિમવચ્છૈલકન્યાનાં કામં કલકલારવૈઃ ।
અઙ્ગૈર્ અનઙ્ગતાં નીત્વા ભૈરવૈર્ ઇવ ગર્જિતમ્ ॥

કાશૈર્ ઉદ્દેહકાક્રાન્તા અદૃશ્યૈર્ દયયા ખગૈઃ ।
નિર્ધૂતપક્ષૈઃ ક્ષુભિતૈઃ પવનૈર્ ઇવ પાંસવઃ ॥

ઉન્મત્તાસ્ત્રવિનિર્ધૂતાસ્ ત્યક્તહેતિરણામ્બરાઃ ।
નન્દનાનન્દનિર્માતૃ નનૃતુર્ જહસુર્ જગુઃ ॥

પ્રક્વણત્કિઙ્કિણીજાલં શક્તિવર્ષમ્ ઉપાગતમ્ ।
સાલ્વબાણાનિલોદ્ધૂતમ્ અગમત્ પૃષદાકૃતિમ્ ॥

શૈવ્યાસ્ત્રૈઃ ખણ્ડિતાઃ કૌન્તા ભ્રમત્કુન્તૈર્ વિઘટ્ટિતાઃ ।
શવીભૂતા દિવં નીતા દૃષ્ટા વિદ્યાધરા ઇવ ॥

ધરાધરણધર્મિણ્યા ધીરયા વીરસેનયા ।
લોઠિતાઃ પાણ્ડુનગરાશ્ ચલનોલ્લાસમાત્રતઃ ॥

ઉદ્દેહકાઃ પઞ્ચનદૈર્ દલિતા મત્તકાશિભિઃ ।
કુન્તદન્તક્ષતોદ્દામૈઃ પદ્મા ઇવ મતઙ્ગજૈઃ ॥

બ્રહ્મવાસન્તકાનીકૈઃ કૃત્તાશ્ ચક્રૈર્ ગતા મહીમ્ ।
માહાર્યાઃ ક્રકચોત્કૃત્તા વૃક્ષાઃ કુસુમિતા ઇવ ॥

ભોક્કાણકાનનં લૂનં કુઠારૈર્ જઠરેરિતૈઃ ।
પતદ્ દદાહ પાર્શ્વસ્થો ભદ્રેશશ્ શરવહ્નિના ॥

કાશયો વન્દિલાલાનલગ્ના જીર્ણમતઙ્ગજાઃ ।
લયમ્ આજગ્મુર્ આબુદ્ધમ્ ઇદ્ધે ઽગ્નાવ્ ઇન્ધનં યથા ॥

ત્રિગર્તાવર્તગર્તેષુ ભ્રમિત્વૌણ્ડ્રાસ્ તૃણોપમાઃ ।
વિવિશુર્ વ્યસ્તમૂર્ધાનઃ પાતાલાન્તં પલાયિતાઃ ॥

મન્દાનિલાચલામ્ભોધિભાસુરે માગધે બલે ।
નિમગ્ના વન્દિલા મન્દાઃ પઙ્કે જીર્ણગજા ઇવ ॥

ચેદયચ્ ચેતનાં જહ્નુસ્ તઙ્ગનાનાં રણાઙ્ગને ।
પુષ્પાણાં પથિ શીર્ણાનાં સૌકુમાર્યમ્ ઇવાતપાઃ ॥

કોસલાઃ પૌરવારાવમ્ અસહન્તો ઽર્ભકા ઇવ ।
તેરુર્ મુક્તગદાપ્રાસશરશક્ત્યૃષ્ટિવૃષ્ટયઃ ॥

બભુર્ ભલ્લનિકૃત્તાઙ્ગા દ્રિમયો વિદ્રુમદ્રુમાઃ ।
ઇવાદ્રૌ વિદ્રવત્સ્વાન્ત્રસાન્દ્રાસૃક્સ્રવમૂર્તયઃ ॥

નારાચૌઘા મહાહેતિમારુતાધૂતમૂર્તયઃ ।
બભ્રમુર્ ભ્રમરાનીકભાસુરા જલધાવ્ ઇવ ॥

શરધારાધરામેઘાશ્ શરોર્ણાપૂર્ણમેચકાઃ ।
શરપત્રાવૃતા વૃક્ષા ભ્રેમુર્ ઉદ્ગર્જના જવાઃ ॥

વનરાજ્યો જવાજ્ જીર્ણાઃ કટકસ્થલજન્તવઃ ।
અત્રુટન્ પરમાકૃષ્ટાઃ પેલવા ઇવ તન્તવઃ ॥

રથેષૂર્ધ્વસ્થચક્રેષુ નિખાતોન્મગ્નમૂર્ધસુ ।
નિપેતુર્ જનસઙ્ઘાતા મેઘા ઇવ વનાદ્રિષુ ॥

સાલતાલવનં પ્રાપ્ય જનતાલવનં ઘનમ્ ।
ભુજાવકર્તનં ચાસીદ્ ઉત્તાલસ્થાણુકાનનમ્ ॥

નનન્દુર્ નન્દનોદ્યાનસુન્દર્યો મત્તયૌવનાઃ ।
વનોપવનદેશેષુ મેરોર્ વીરવરાશ્રિતાઃ ॥

તાવત્ તારારવં રેજે સૈન્યકાનનમ્ ઉન્નતમ્ ।
યાવન્ ન પરપક્ષેણ ક્રાન્તં કલ્પાનલૌજસા ॥

છિન્નાન્ પિશાચસંયુક્તા હૂનાપહૃતહેતયઃ ।
પાતયિત્વા યયુઃ કર્ણાન્ દશાર્ણાસ્ તર્ણકા ઇવ ॥

જહુર્ ભગ્નસ્વરાઃ કાન્તિં તાજિકાજિજનૌજસા ।
કાશયઃ કમલાનીવ શુષ્કસ્રોતસ્સ્વિનોજસા ॥

ભુખારા મેખલૈઃ કીર્ણાશ્ શરશક્ત્યૃષ્ટિમુદ્ગરૈઃ ।
વિદ્રુતા નરકે ક્ષિપ્તાઃ કાર્કોટસ્થલનામનિ ॥

કૌરુક્ષેત્રાસ્થસ્ તવસૈશ્ છદ્મયોધિભિર્ આવૃતાઃ ।
ગુણા ઇવ ખલાક્રાન્તા ગતા વ્યક્તમ્ અશક્તતામ્ ॥

દ્રિમયો વટધાનાનાં ક્ષણેનાદાય મસ્તકમ્ ।
ભલ્લૈઃ પલાય્યાશુ ગતા વિલૂનકમલા ઇવ ॥

મિથસ્ સારસ્વતાદિત્યા આદિનાન્તં કૃતાજયઃ ।
પણ્ડિતા ઇવ વાદેષુ નોદ્વિગ્ના ન પરાજિતાઃ ॥

કવાટાઃ ખર્વિતક્ષુદ્રાવાટધાનૈઃ પરાવૃતાઃ ।
તેજઃ પરમમ્ આજગ્મુશ્ શાન્તાગ્નય ઇવેન્ધનૈઃ ॥

કિયદાખ્યાયત એતજ્ જિહ્વાનિચયૈઃ કિલાલમ્ આકુલિતમ્ ।
વાસુકિર્ અપિ વર્ણયિતું ન સમર્થો રણવરં નામ ॥