મોક્ષોપાય · અધ્યાય 3.36

અથ શૃઙ્ગોપમાનેષુ સ્થિતેષુ શવરાદિષુ ।
ગઙ્ગાતુલ્યાસુ જાતાસુ વહદ્રક્તનદીષુ ચ ॥

નૃત્યત્સુ લોલદોર્દણ્ડં કબન્ધેષુ સબન્ધુષુ ।
બ્રુડત્સુ નરહસ્ત્યશ્વરથેષુ રુધિરામ્ભસિ ॥

સર્વસૈન્યેષુ યાતેષુ વિરલત્વં વિસારિષુ ।
સર્વભીરુષુ ભગ્નેષુ વિદ્રુતેષુ દિશો દશ ॥

માતઙ્ગશવશૈલેષુ વિશ્રાન્તામ્બુદપઙ્ક્તિષુ ।
યક્ષરક્ષઃપિશાચેષુ ક્રીડત્સુ રુધિરાર્ણવે ॥

મહતાં ધર્મનિષ્ઠાનાં શીલૌજસ્સત્ત્વશાલિનામ્ ।
શુદ્ધાનાં કુલપદ્માનાં વીરાણામ્ અનિવર્તિનામ્ ॥

દ્વન્દ્વયુદ્ધાનિ જાતાનિ મેઘાનામ્ ઇવ ગર્જતામ્ ।
મિથો નિગરણોત્કાનિ મિલત્સાગરપૂરવત્ ॥

સપઞ્જરઃ પઞ્જરિણા ગજૌઘેન ગજોચ્ચયઃ ।
સવનસ્ સવનેનાદ્રિર્ અદ્રિણેવામિલદ્ બલાત્ ॥

અશ્વૌઘો ઽમિલદ્ અશ્વાનાં વૃન્દેનારાવિરંહસા ।
તરઙ્ગોઘેન ઘોરેણ તરઙ્ગોઘ ઇવાર્ણવે ॥

નરાનીકો નરાનીકં સમાયુધમ્ અયોધયત્ ।
વેણ્વૌઘમ્ ઇવ વેણ્વૌઘો મરુલ્લોલો મરુચ્ચલમ્ ॥

રથૌઘશ્ ચ રથૌઘેન નિષ્પિપેષાખિલં વપુઃ ।
નગરં નગરેણેવ દૈવેનોડ્ડીનમ્ અમ્બરમ્ ॥

સરચ્છરભરાસારરચિતાપૂર્વવારિદમ્ ।
યુયુધે સ્થગિતાકાશા ધનુર્ધરપતાકિની ॥

વિષમાયુધયુદ્ધેષુ યોદ્ધારઃ પેલવાશયાઃ ।
યદા યુક્ત્યા પલાયન્તે રણકલ્પાનલે તદા ॥

મિલિતાશ્ ચક્રિણશ્ ચક્રૈર્ ધનુર્ધારૈર્ ધનુર્ધરાઃ ।
ખડ્ગિભિઃ ખડ્ગયોદ્ધારો ભુસુણ્ડીભિર્ ભુસુણ્ડિનઃ ॥

મુસુલૈર્ મુસુલોદ્ધારાઃ કુન્તિનઃ કુન્તધારિભિઃ ।
ઋષ્ટ્યાયુધા ઋષ્ટિધરૈઃ પ્રાસિભિઃ પ્રાસપાણયઃ ॥

સમુદ્ગરા મુદ્ગરિભિસ્ સગદૈર્ વિલસદ્ગદાઃ ।
પ્રાસમાર્ગવિદઃ પ્રાસૈઃ પરશૂત્કાઃ પરશ્વધૈઃ ॥

લગુડૌઘૈર્ લગુડિન ઉપલૈર્ ઉપલાયુધાઃ ।
પાશિભિઃ પાશપરમાશ્ શઙ્કુભિશ્ શઙ્કુધારિણઃ ॥

ક્ષુરિકાભિસ્ સક્ષુરિકા ભિણ્ડિપાલૈશ્ ચ તદ્ભૃતઃ ।
વજ્રમુષ્ટિધરાસ્ તત્સ્થૈર્ અઙ્કુશૈર્ અઙ્કુશોદ્ધૃતાઃ ॥

હલૈર્ હલનિકાષજ્ઞાસ્ ત્રિશૂલૈશ્ ચ ત્રિશૂલિનઃ ।
શૃઙ્ખલાજાલિનો જાલૈશ્ શાર્ઙ્ખલૈર્ અલિકોમલૈઃ ॥

શાક્તીકૈશ્ શક્તિયોદ્ધારશ્ શૂલૈશ્ શૂલવિશારદાઃ ।
ક્ષુભિતાઃ કલ્પવિક્ષુબ્ધસાગરોર્મિઘટા ઇવ ॥

ક્ષુબ્ધશ્ ચક્રજલાવર્તૈશ્ શરશીકરમારુતૈઃ ।
પ્રભ્રમદ્ધેતિમકરો વ્યોમૈકાર્ણવ આબભૌ ॥

ઉત્ફાલાયુધકલ્લોલસ્ સેનાકુલજલેચરઃ ।
રોધોરન્ધ્રસમુદ્રો ઽસૌ બભૂવામરદુસ્તરઃ ॥

દિગષ્ટકજનાનીકં પક્ષદ્વયતયા તયા ।
અર્ધેનાર્ધેન કુષિતં ભૂપાલાભ્યાં તથા સ્થિતમ્ ॥

પશ્ય દેશાદિસઙ્ખ્યેન પ્રાગ્દિગ્ભાગગતાન્ ઇમાન્ ।
લીલાનાથસ્ય પદ્મસ્ય પક્ષે જનપદાઞ્ શૃણુ ॥

પૂર્વસ્યાં કાશિમગધાઃ કોસલા મિથિલોત્કલાઃ ।
મેકલાઃ કવટાઃ પુણ્ડ્રાસ્ તથૌણ્ડ્રાસ્ સમગૌડકાઃ ॥

દ્રિમયો મદ્રસુહ્માશ્ ચ તામ્રલિપ્તાસ્ તથૈવ ચ ।
પ્રાગ્જ્યોતિષા વાજિમુખા અમ્બષ્ઠાઃ પુરુષાદકાઃ ॥

કર્ણાક્ષષ્ઠા અવિશ્રોત્રા આમમીનાશનાસ્ તથા ।
વ્યાઘ્રવક્ત્રાઃ કિરાતાશ્ ચ શવરા એકપાદકાઃ ॥

માલ્યવાન્ નામ શૈલો ઽત્ર શિબિવાઞ્ જ્ઞાન એવ ચ ।
વૃષભધ્વજપદ્માદ્યાસ્ તથોદયકરો ગિરિઃ ॥

અથ પ્રાગ્દક્ષિણાયાં તુ ઇમે વિન્ધ્યાદ્રિવાસિનઃ ।
ચેદયો વત્સદાશાર્ણા અઙ્ગવઙ્ગોપવઙ્ગકાઃ ॥

કલિઙ્ગપુણ્ડ્રજઠરા વિદર્ભા મેખલાસ્ તથા ।
શવરા નગ્નપર્ણાશ્ ચ કણ્ઠત્રિપુરપૂરકાઃ ॥

કણ્ટકસ્થલનામાનઃ પૃથુદ્વીપકકોમલાઃ ।
કણ્ઠદ્રાશ્ શોણિકાશ્ ચૈવ તથા ચર્મણ્વતા અપિ ॥

કોકકા હેમકુડ્યાશ્ ચ તથા શ્મશ્રુધરા ઇતિ ।
બલિગ્રીવમહાગ્રીવાઃ કિષ્કિન્ધા નારિકેલિનઃ ॥

અથ લીલાપતેર્ અસ્ય દક્ષિણસ્યામ્ ઇમે ઽદ્રયઃ ।
વિન્ધ્યો ઽથ કુસુમાપીડો મહેન્દ્રો દુન્દુરસ્ તથા ॥

મલયસ્ સૂર્યવાંશ્ ચૈવ ગણરાજ્યનૃરાજ્યકાઃ ।
અવન્તિર્ ઇતિ વિખ્યાતા તથા સામ્બવતીતિ ચ ॥

દશપુર્યા એકકચ્છા ઋષિકાસ્ તુરુષ્કાશ્ શકાઃ ।
વનવાસોપગિરયસ્ તે ભદ્રગિરયસ્ તથા ॥

નાગરા દણ્ડકાશ્ ચૈવ ગણરાજ્યા નૃરાજ્યકાઃ ।
સહારા ઋષ્યમૂકાશ્ ચ કાર્કોટા વનતિમ્બિલાઃ ॥

પદ્મા નિવાસિનશ્ ચૈવ ચૌરકાઃ કર્કવીરકાઃ ।
વૈરિકાઃ પાશિકાશ્ ચૈવ ધર્મપત્તનપાંસિકાઃ ॥

શાકિકાઃ કૃષ્ણચેલૂરા નાર્મદાસ્ તામ્રપર્ણકાઃ ।
ગોનન્દાઃ કનકાશ્ ચૈવ ચીનપત્તનનામકાઃ ॥

તાલીકટાસ્ સરિત્કીર્ણા રહકા વેણ્ણકાર્હણાઃ ।
વૈવુણ્ડકાસ્ તુમ્બવના લાજિનદ્વીપકર્ણકાઃ ॥

કર્ણિકારાશ્ ચ શિવયઃ કુઙ્કુણાશ્ ચિત્રકૂટકાઃ ।
કર્ણાટમઞ્ચકટકા મહાકટવિકાસ્ તથા ॥

આન્ધ્રાશ્ ચ કોલ્લશિનયશ્ શિવાતકચવૈરિકાઃ ।
બલદેવાઃ પત્તનકાઃ ક્રૌઞ્ચાષ્ ટીવાસ્ તથૈવ ચ ॥

શિલાક્ષા રદતો નન્દનન્દનામલયાભિધાઃ ।
તે ચિત્રકૂટશિખરા લઙ્કારક્ષોગણાસ્પદાઃ ॥

અથ પ્રત્યગ્દક્ષિણાયાં મહારાષ્ટ્રસુરાષ્ટ્રકાઃ ।
સિન્ધુસૌવીરશૂદ્રાખ્યા આભીરા દ્રમિડાસ્ તથા ॥

કોટકાષ્ ષણ્ડસિન્ધ્વાખ્યાસ્ તથા કલિરુહા અપિ ।
અત્ર હેમગિરિશ્ શૈલસ્ તથા રૈવતકો ગિરિઃ ॥

નભુકાખ્યં મયવનં યવનાસ્ તત્ર જન્તવઃ ।
પહ્લવા માર્ગણાવર્તા ધૂમ્રામ્બષ્ઠકનામકાઃ ॥

તથા લાજકણાશ્ ચૈવ તથામ્રગિરિવાસિનઃ ।
તતો ઽબ્ધિર્ ઔર્વાગ્નિયુતા એતે લીલાપતેર્ જનાઃ ॥

અથ તત્પ્રતિપક્ષસ્થાન્ ઇમાઞ્ જનપદાઞ્ શૃણુ ।
પશ્ચિમાયાં દિશિ પ્રૌઢા ઇમે તાવન્ મહાદ્રયઃ ॥

મતિમાન્ નામ શૈલેન્દ્રઃ ક્ષુરાર્પણગિરિસ્ તથા ।
વનૌકહા મેઘવાંશ્ ચ ચક્રવાન્ અસ્તપર્વતઃ ॥

જનાઃ પઞ્ચનદા નામ કાશા બ્રહ્માવસાતકાઃ ।
તથૈવ તારક્ષતયઃ પારવાશ્ શાન્તિકાસ્ તથા ॥

પાર્શ્વે વતકપોક્રાણાં ગિરિવાનવમાસ્ તથા ।
સન્ત્યક્તધર્મમર્યાદાસ્ તે ઽધમા મ્લેચ્છજાતયઃ ॥

તતો જનપદા ભૂમિર્ યોજનાનાં શતદ્વયમ્ ।
તતો મહેન્દ્રશિખરી મુક્તા મણિમયાવનિઃ ॥

વૃતો મહીધરશતૈર્ અથાસ્તો નામ પર્વતઃ ।
તતો મહાર્ણવો ભીમાઃ પારિયાત્રગિરેસ્ તટે ॥

પશ્ચિમોત્તરદિગ્ભાગે દેશો ગિરિમતિસ્ સ્થિતઃ ।
તથા વેણુમતિશ્ ચૈવ તતસ્ તુરમતિર્ મહી ॥

તથા ફલ્ગુનકાશ્ ચૈવ માણ્ડવ્યા એકનેત્રકાઃ ।
પુરુકુન્દાસ્ તુખારાશ્ ચ તાલમલ્લલહાવહાઃ ॥

વન્દિલા નવિલા વાલા દીર્ઘકેશાઙ્ગબાહવઃ ।
રઙ્ગાઃ ખમૂનિકાઃ કમ્પા ગુરુહાશ્ ચારુહાસ્ તથા ॥

તતસ્ સ્ત્રીરાજ્યમ્ અતુલં ગોવૃષાપત્યભાજનમ્ ।
અથોત્તરસ્યાં હિમવાન્ કાઞ્જો ઽથ મધુમાન્ ગિરિઃ ॥

કૈલાસો વસુમાન્ મેરુસ્ તત્પથેષુ જના ઇમે ।
મદ્રપૌરવયૌધેયા માલવાશ્ શૂરસેનકાઃ ॥

રાજન્યાશ્ ચ તથાશ્વિન્યા અર્જુનાવનયસ્ તથા ।
ત્રિગર્તકેકયઃ ક્ષુદ્રમાચેલાશ્ચૂસ્તવાસિનઃ ॥

અમ્બલાઃ પ્રસ્થલાશ્ શાકાઃ ક્ષેમધૂર્તય એવ ચ ।
અન્તરદ્વીપગાન્ધારસ્ તથા વન્દિવટસ્તવઃ ॥

અથ તક્ષશિલા નામ તતો ઽપિ લવણાવતી ।
પુષ્કલાવતિદેશશ્ ચ યશોવતિમહી તતઃ ॥

તતો મણિમતી ભૂમિશ્ શ્યામાકા ખચરાસ્ તથા ।
દાશદાના ગવ્યસના દણ્ડહવ્યસનાસ્ તથા ॥

દાનદાશ્ શૂરકાશ્ ચૈવ વાટાધારાસ્ તથૈવ ચ ।
કોહકં નગરં ચૈવ સુરભૂતિપુરં તથા ॥

તતો વૈ તટકાદર્શા દન્તુરાદર્શ એવ ચ ।
તતઃ પિણ્ડલમાલવ્યયાયનેયાભિધાનકાઃ ॥

માલહાલા હૂનહેમતાલાશ્વાસ્ સ્વમુખાસ્ તથા ।
હિમવાન્ વસુમાન્ કૌઞ્જઃ કૈલાસશ્ ચેત્યગાસ્ તથા ॥

તતો જનપદા ભૂમિર્ અશીતિશતયોજના ।
અથ પ્રાગુત્તરસ્યાં ત્વમ્ ઇમાઞ્ જનપદાઞ્ શૃણુ ॥

કૌલૂતા બ્રહ્મપુત્રાશ્ ચ કુવિન્દાશ્ ચ દિનાદનાઃ ।
મડવા નષ્ટરાજ્યાશ્ ચ વનરાષ્ટ્રાસ્ તથૈવ ચ ॥

કૈડભલ્લાસ્ સિંહપુરાસ્ તથા ચામવતઙ્ગનાઃ ।
સાર્પાતકાઃ પાર્વતકાઃ કશ્મીરા દરદાસ્ તથા ॥

અભિસારજદાર્વાકાઃ પલ્લોલુકચિરોડુનાઃ ।
કિરાતાઃ પશુપાલાશ્ ચ ચીનાસ્ સ્વર્ણમહી તતઃ ॥

દેવસ્થલોપવનભૂસ્ તદનૂદિતશ્રીર્ વિશ્વાવસોસ્ તદનુ મન્દિરમ્ ઉત્તમર્દ્ધિ ।
કૈલાસભૂસ્ તદનુ મુઞ્જવનશ્ ચ શૈલો વિદ્યાધરામરવિહારવિમાનભૂમિઃ ॥