મોક્ષોપાય · અધ્યાય 3.28

વજ્રાઙ્ગસારાદ્ બ્રહ્માણ્ડકુડ્યાન્ નિબિડમણ્ડલાત્ ।
કોટિયોજનસંવિષ્ટાત્ કથં તે નિર્ગતે ઉભે ॥

ક્વ બ્રહ્માણ્ડં ક્વ તદ્ભિત્તિઃ ક્વાત્રાસૌ વજ્રસારતા ।
કિલાવશ્યં સ્થિતે દેવ્યાવ્ અન્તઃપુરવરામ્બરે ॥

તસ્મિન્ન્ એવ ગિરિગ્રામે તસ્મિન્ન્ એવાલયામ્બરે ।
બ્રાહ્મણસ્ સ વસિષ્ઠાખ્ય આસ્વાદયતિ રાજતામ્ ॥

તમ્ એવ મણ્ડપાકાશકોણકં શૂન્યમાત્રકમ્ ।
ચતુસ્સમુદ્રપર્યન્તં ભૂતલં સો ઽનુભૂતવાન્ ॥

આકાશાત્મનિ ભૂપીઠે તસ્મિંસ્ તદ્ રાજપત્તનમ્ ।
રાજસદ્માનુભવતિ સ ચ સા ચાપ્ય્ અરુન્ધતી ॥

લીલાભિધાના સઞ્જાતા તયા ચ જ્ઞપ્તિર્ અર્ચિતા ।
જ્ઞપ્ત્યા સહ સમુલ્લઙ્ઘ્ય ખમ્ આશ્ચર્યમનોરમમ્ ॥

પ્રાદેશમાત્રે નભસિ સા તત્રૈવ ગૃહોદરે ।
બ્રહ્માણ્ડાન્તરમ્ આસાદ્ય ગિરિં વાસવમન્દિરમ્ ॥

બ્રહ્માણ્ડાત્ પરિનિર્ગત્ય સ્વગૃહે સ્થિતિમ્ આયયૌ ।
સ્વપ્નાત્ સ્વપ્નાન્તરં પ્રાપ્ય યથા તલ્પગતઃ પુમાન્ ॥

પ્રતિભામાત્રમ્ એવૈતત્ સર્વમ્ આકાશમાત્રકમ્ ।
ન બ્રહ્માણ્ડં ન સંસારો ન કુડ્યાદિ ન દૂરતા ॥

સ્વચિત્તમ્ એવ કચતિ તયોસ્ તાદૃઙ્ મનોહરમ્ ।
વાસનામાત્રસોલ્લેખં ક્વ બ્રહ્માણ્ડં ક્વ સંસૃતિઃ ॥

નિરાવરણમ્ એવેદં જ્ઞપ્ત્યાકાશમ્ અનન્તકમ્ ।
કિઞ્ચિત્ સ્વચિત્તેનોન્નીતં સ્પન્દયુક્ત્યેવ મારુતઃ ॥

ચિદાકાશમ્ અજં શાન્તં સર્વત્રૈવ હિ સર્વદા ।
ચિત્ત્વાજ્ જગદ્ ઇવાભાતિ સ્વયમ્ એવાત્મનાત્મનિ ॥

યેન બુદ્ધં તુ તસ્યૈતદ્ આકાશાદ્ અપિ શૂન્યકમ્ ।
ન બુદ્ધં યેન તસ્યૈતદ્ વજ્રસારાચલોપમમ્ ॥

ગૃહ એવ યથા સ્વપ્ને નગરં ભાતિ ભાસ્વરમ્ ।
તથૈતદ્ અસદ્ એવાન્તશ્ ચિદ્ધાતૌ ભાતિ ભાસ્વરમ્ ॥

યથા મરુજલે ઽમ્બુત્વં કટકત્વં ચ હેમનિ ।
અસત્ સદ્ ઇવ ભાતીદં તથા દૃશ્યત્વમ્ આત્મનિ ॥

એવમ્ આકલયન્ત્યૌ તે લલને લલનાકૃતી ।
ગૃહાન્ નિર્યયતુર્ બાહ્યં ચારુચઙ્ક્રમણક્રમૈઃ ॥

અદૃશ્યે ગ્રામલોકેન પ્રેક્ષમાણે પુરો ગિરિમ્ ।
ચુમ્બિતાકાશકુહરં સંસ્પ્ર્ષ્ટાદિત્યમણ્ડલમ્ ॥

નાનાવર્ણાખિલોત્ફુલ્લવિચિત્રવનકમ્બલમ્ ।
નાનાનિર્ઝરનિર્ધૂતકૂજદ્વનવિહઙ્ગમમ્ ॥

વિચિત્રમઞ્જરીપુઞ્જપિઞ્જરામ્બુદમણ્ડલમ્ ।
અભ્રકચ્છગુલુચ્છાગ્રવિશ્રાન્તખગસારવમ્ ॥

સારવઞ્જુલવિસ્તારગુપ્તાખિલસરિત્તટમ્ ।
અસમાપ્તશિલાશ્વભ્રલતાનર્તનમારુતમ્ ॥

પુષ્પાભ્રપિહિતાકાશકોશકુટ્ટકવારિદમ્ ।
પતદ્દીર્ઘસરિત્સ્રોતસ્સિતમુક્તાકલાપકમ્ ॥

ચલદ્વૃક્ષવનવ્યૂહવાતઘટ્ટિતદિક્તટમ્ ।
નાનાવનાકુલોપાન્તચ્છાયાસતતશીતલમ્ ॥

અથ તે લલને તત્ર તદા દદૃશતુસ્ સ્વયમ્ ।
તં ગિરિગ્રામકં વ્યોમ્નસ્ સ્વર્ગખણ્ડમ્ ઇવ ચ્યુતમ્ ॥

વહત્પ્રણાલીપટલં પૂર્ણપુષ્કરિણીજલમ્ ।
દ્વિજૈઃ કુરુકુચૈઃ કૂજત્ સુષિરશ્વભ્રકચ્છલમ્ ॥

ગર્જદ્ગોવૃન્દહુઙ્કારકરાલાખિલકુઞ્જકમ્ ।
ગુઞ્જાગુલ્મકષણ્ડાઢ્યં સચ્છાયઘનમારુતમ્ ॥

દુષ્પ્રવેશાર્કકિરણં પૃથઙ્ નીહારધૂસરમ્ ।
ઉદઞ્ચન્મઞ્જરીપુઞ્જજટાલવિશિખાન્તરમ્ ॥

શિલાફલહકસ્ફારપ્રોચ્છલચ્છુક્લનિર્ઝરૈઃ ।
સ્મારિતાચલનિર્ધૂતક્ષીરોદધિજલશ્રિયમ્ ॥

ફલમાલામહાભારભાસુરૈર્ અજિરદ્રુમૈઃ ।
આનીય પુષ્પસમ્ભારં તિષ્ઠદ્ભિર્ ઇવ સઙ્કુલમ્ ॥

તરત્તરલઝાઙ્કારકારિમારુતકમ્પિતૈઃ ।
કીર્ણપુષ્પમહાવૃષ્ટિં દ્રુમૈર્ ઇવ રસાકુલૈઃ ॥

અશઙ્કિતશિલાકૂટસ્રવદબ્બિન્દુઝાઙ્કૃતૈઃ ।
કિઞ્ચિત્કૃતરવં ગુપ્તૈર્ અશઙ્કૈશ્ શઙ્કિતૈઃ ખગૈઃ ॥

ઉત્ફાલલહરીપ્રાન્તશીકરાસ્વાદનાકુલૈઃ ।
નદ્યામ્ ઉડ્ડયનાવર્તવૃત્તિભિર્ વિહગૈર્ વૃતમ્ ॥

ઉત્તાલતાલવિશ્રાન્તકાકાલોકનશઙ્કિતૈઃ ।
બાલૈઃ પ્રગોપિતામિક્ષાખણ્ડં જીર્ણસ્વભૂપ્તકૈઃ ॥

પુષ્પશેખરસમ્ભારવસનગ્રામબાલકમ્ ।
કદમ્બનિમ્બજમ્બીરગહનોપાન્તશીતલમ્ ॥

ક્ષૌમાનુતસ્તાસ્વરયા મઞ્જરીપૂર્ણકર્ણયા ।
ક્ષુત્ક્ષાન્તયા ભ્રાન્તરથ્યં ગ્રામખેટકકાન્તયા ॥

સરિત્તરઙ્ગસઙ્ઘટ્ટસંરાવાશ્રુતસઙ્કથમ્ ।
કર્ણજાડ્યઘનત્રાસવાઞ્છિતૈકાન્તસંસ્થિતિમ્ ॥

દધિલિપ્તાસ્યહસ્તાંસૈર્ બદ્ધપુષ્પલતાધરૈઃ ।
નગ્નૈર્ ગોમયપઙ્કાઙ્કૈર્ બાલૈર્ આકુલચત્વરમ્ ॥

તીરશાદ્વલવલ્લીનાં દોલાન્દોલનહારિભિઃ ।
તરઙ્ગૈર્ વાહ્યમાનામ્બુલેખિકાઙ્કિતસૈકતમ્ ॥

દધિક્ષીરઘનામોદમત્તમન્થરમક્ષિકમ્ ।
કાલ્યભક્તાર્થનોદ્બાષ્પજર્જરામ્બરબાલકમ્ ॥

ગોમયાસિક્તવલયકરવારીકૃતક્રુધમ્ ।
ધમ્મિલ્લવલનાવ્યગ્રભૂતસ્ત્રીવિહસજ્જનમ્ ॥

દાન્તપુચ્છચ્છટચ્છન્નપતત્કકુદવાયસમ્ ।
ગૃહરથ્યાઙ્ગનદ્વારકીર્ણકુન્દકરણ્ડકમ્ ॥

ગૃહપાર્શ્વસ્થિતશ્વભ્રજાતૈઃ કુસુમિતદ્રુમૈઃ ।
પ્રત્યહં પ્રાતર્ આગુલ્ફમ્ આકીર્ણકુસુમાજિરમ્ ॥

સરચ્ચામરસારઙ્ગચલજઙ્ગલષણ્ડકમ્ ।
ગુઞ્જાનિકુઞ્જસઞ્જાતશષ્પસુપ્તમૃગાર્ભકમ્ ॥

એકાન્તરાસ્તવત્સૈકકર્ણસ્પન્દાસ્તમક્ષિકમ્ ।
ગોપોચ્છિષ્ટીકૃતદધિસમ્પર્કાસ્પન્દમક્ષિકમ્ ॥

સમસ્તસદ્મસુ ક્ષીણમાક્ષિકાક્ષિપ્તમક્ષિકમ્ ।
ફુલ્લાશોકદ્રુમોદ્દ્યોતકૃતલાક્ષિકમન્દિરમ્ ॥

શીકરાસારમરુતા નિત્યાર્દ્રવિકચદ્દ્રુમમ્ ।
કદમ્બમુકુલપ્રોતસપ્તચ્છદચ્છદોત્કરમ્ ॥

વૃતિવ્રાતલતાફુલ્લકેતકોત્કરમાલિનમ્ ।
બૃહત્પ્રણાલીપટલીરણદ્રુટરુટારવમ્ ॥

વાતાયનગુહાનિર્યત્સૌધવિશ્રાન્તવારિદમ્ ।
પૂર્ણપુષ્કરિણીપઙ્ક્તિપૂતરાજપથાન્તરમ્ ॥

નીરન્ધ્રવિટપચ્છાયાશીતલામલશાદ્વલમ્ ।
સર્વપુષ્પાસ્રવદ્બિન્દુપ્રતિબિમ્બિતતારકમ્ ॥

અનારતપતત્પુષ્પહિમવર્ષસિતાલયમ્ ।
વિચિત્રમઞ્જરીપુષ્પપત્ત્રપલ્વલપાદપમ્ ॥

ગૃહકક્ષ્યાન્તરાલીનમેઘગુપ્તચિરણ્ટિકમ્ ।
સૌધસ્થમેઘવિદ્યુદ્ભિર્ અનાદેયપ્રદીપકમ્ ॥

કન્દરાનિલઝાઙ્કારઘનઘુઙ્ઘુમમણ્ડપમ્ ।
ચરચ્ચકોરહારીતહરિણીહારિમન્દિરમ્ ॥

ઉન્નિદ્રકન્દલોદ્વાન્તમાંસલામોદમન્થરૈઃ ।
મરુદ્ભિર્ મન્દમ્ આદાતુમ્ આરબ્ધૈર્ લોલપલ્લવમ્ ॥

લાવકાલાપલીલાયામ્ આલીનલલનાકુલમ્ ।
કોકકોકિલકાકોલકોલાહલસમાકુલમ્ ॥

સાલતાલીતમાલાઢ્યનીલપલ્વલમાલિતમ્ ।
વલીવલયવિન્યાસવિલાસવલિતધ્રુવમ્ ॥

આલોલપલ્લવલતાવલિતાલયાનામ્ ઉત્ફુલ્લકન્દલસિલિન્ધ્રસુગન્ધિતાનામ્ ।
સારાવવારિવલનાકુલગોકુલાનામ્ આનીલષષ્પકુસુમસ્થલશોભિતાનામ્ ॥

તીરદ્રુમપ્રકરગુપ્તસરિદ્રયાણામ્ નીરન્ધ્રપુષ્પિતલતોગ્રવિતાનકાનામ્ ।
ઉદ્યાનકુન્દમકરન્દસુગન્ધિતાનામ્ ગન્ધાન્ધષટ્પદકુલાન્તરિતામ્બુદાનામ્ ॥

સૌન્દર્યતર્જિતપુરન્દરમન્દિરાણામ્ રાજીવરાજિરજસારુણિતામ્બરાણામ્ ।
રંહોવહદ્ગિરિનદીરવઘર્ઘરાણામ્ કુન્દાવદાતજલદદ્યુતિભાસુરાણામ્ ॥

સૌધસ્થલોલ્લસિતપુષ્પલતાલયાનાં લીલાવિલોલકલકણ્ઠવિહઙ્ગમાનામ્ ।
ઉલ્લાસિકૌસુમદલાસ્તરણસ્થયૂનામ્ આપાદમ્ આવલિતમાલ્યવિલાસિનીનામ્ ॥

સર્વં તુ સુન્દરનવાઙ્કુરદન્તુરાણામ્ હેલોલ્લસદ્વનલતાકુલમાર્ગગાણામ્ ।
સઞ્જાતકોમલલતોપલસઙ્કુલાનામ્ વર્ષત્પયોદપટસંવલિતાલયાણામ્ ॥

નીહારહારિહરિતસ્થલવિસ્તૃતાનામ્ સૌધસ્થમેઘતડિદાકુલિતાઙ્ગનાનામ્ ।
નીલોત્પલોલ્લસિતસૌરભસુન્દરાણામ્ હુઙ્કારહારિહરિતોન્મુખગોકુલાનામ્ ॥

વિધ્વસ્તમુગ્ધમૃગશાવગૃહાઙ્ગનાનામ્ ઉન્મત્તબર્હિગણશીકરનિર્ઝરાણામ્ ।
સૌગન્ધ્યમત્તપવનાહૃતસૌરભાનામ્ વપ્રૌષધિજ્વલનવિસ્મૃતદીપકાનામ્ ॥

કોલાહલાકુલકુલાયકુલાકુલાનામ્ કુલ્યાકુલાકલકલાશ્રુતસઙ્કથાનામ્ ।
મુક્તાફલપ્રકરસુન્દરબિન્દુપાતશીતાખિલદ્રુમલતાતૃણપલ્લવાનામ્ ॥

લક્ષ્મીમ્ અનસ્તમિતપુષ્પવિકાસભાજામ્ ।
શક્નોતિ કઃ કલયિતું ગિરિમન્દિરાણામ્ ॥